11 november Wapenstilstandsdag

Op 11 november 1918 eindigde de Eerste Wereldoorlog officieel. In verschillende Europese landen wordt hier jaarlijks bij stil gestaan. Ook in Nederland is tot in de jaren dertig steeds op 11 november de Wapenstilstandsdag herdacht.
Ook in Nederland is tot in de jaren dertig steeds op 11 november de Wapenstilstandsdag herdacht. Want ook al was ons land in de jaren 1914-1918 neutraal, toch heeft de Eerste Wereldoorlog indertijd ook hier diepe indruk gemaakt en veel sporen achtergelaten. Eind 1914 moesten er door een bevolking van ruim zeven miljoen mensen bijvoorbeeld meer dan één miljoen grotendeels Belgische vluchtelingen worden opgevangen. En wat moest men aanvangen met al die buitenlandse militairen die volgens de internationale regels in interneringskampen dienden te worden ondergebracht en alleen als zij hun erewoord hadden gegeven van tijd tot tijd naar buiten mochten.

Het aantal Nederlanders dat in ‘vreemde krijgsdienst’ sneuvelde was verhoudingsgewijze klein, maar ook hun ervaringen waren schokkend en bitter. En wie nu bijvoorbeeld door de Scheveningse Bosjes loopt, kan nog steeds een monument zien staan dat duidelijk maakt dat er behalve veel opvarenden van koopvaardijschepen ook honderden vissers door de oorlogsomstandigheden zijn omgekomen.

In de kazernes verveelden de gemobiliseerde soldaten zich vaak vreselijk en was het verplicht instuderen van vaderlandse liederen geen groot succes, maar het was ook waar dat al deze militairen in hun gezin en op hun werk vaak erg werden gemist. Wacht lopen was inderdaad meestal ook niet erg opwindend, maar wie bij de Belgische grens de doden met verwrongen gezichten in de onder stroom gezette prikkeldraadversperringen had zien hangen, vergat dat zijn leven lang niet meer. En tegelijkertijd moesten de bevlogen antimilitaristen met flinke gevangenisstraffen boeten voor hun diep gewortelde overtuiging.

Vredesgerichten. Bron: wikimedia commons

Zeker, er werd druk gehamsterd en gesmokkeld en voor de echte ‘grote jongens’ met hun oorlogswinsten kwam de betiteling ‘oweeër’ in gebruik. Maar op den duur werd er vooral in de grote steden ook veel gebrek geleden door een tekort aan voedingsmiddelen, aan brandstof, aan zeep en nog weer andere eerste levensbehoeften, wat de vatbaarheid voor besmettelijke ziektes als de Spaanse griep vergrootte. En in verschillende bedrijfstakken nam de werkloosheid toe, met alle gevolgen van dien. Stakingen en vormen van volksoproer bleven op de den duur dan ook niet uit.

Wat wellicht het meest opvalt in de talrijke verhalen, herinneringen en betogen van de Nederlandse tijdgenoten van toen, is de hevige woede en verontwaardiging die de Groote Oorlog heeft opgeroepen. Wellicht juist doordat Nederland toen neutraal was, zagen zij extra scherp wat voor een verschrikkelijke uitwerking opgezweepte nationalistische gevoelens konden hebben en hoe vreselijk zinloos al dat geweld was. Op den duur waren er wereldwijd drieëndertig landen met elkaar in oorlog en als direct gevolg van de oorlogshandelingen vielen er bijna tien miljoen doden en raakten er ongeveer twintig miljoen mensen lichamelijk en geestelijk ernstig gewond. Het allerergste was wellicht nog dat men zich in de loop van de jaren dertig begon te realiseren dat een nieuwe wereldomspannende oorlog onvermijdelijk leek te zijn en dat die dan ooit ook weer tot nieuwe herdenkingsdagen en monumenten zou gaan leiden. Tja, geen Tweede Wereldoorlog zonder een Eerste en geen Eerste Wereldoorlog zonder een Tweede.

Bronnen:
– Afbeelding Vredesgeruchten door: Albert Hahn.
– De Eerste Wereldoorlog door Nederlandse ogen Getuigenissen – Verhalen – Betogen, samengesteld en toegelicht door Rob Kammelar, Jacques Sicking en Menno Wielinga (Nijgh & Van Ditmar / Amsterdam 2007). ISBN 10: 90 388 9072 2, ISBN 13: 9789038890272.
Nederlandse liedjes en gedichten over de Eerste Wereldoorlog, samengesteld en toegelicht door Rob Kammelar, Jacques Sicking en Menno Wielinga (Nijgh & Van Ditmar / Amsterdam 2004). ISBN 9038800207 ISBN13 9789038800202 .

– Zie ook de bespreking op Historiën door Philip Vos De WOI door Nederlandse ogen.

 

 

Geef een reactie

Schrijf je in voor TOEN!