Op 3 januari 1959 verlaat oorlogsmisdadiger Han Balvert de gevangenis. Zijn straf zit erop. In De schrik van Gouda beschrijft Jan Kompagnie Balverts wandaden.

Bronnenuitgave
Centraal in Kompagnies boek staan de historische bronnen centraal. Logisch, want de auteur is werkzaam als hoofd Onderzoek van het Nationaal Archief. Maar hij put niet alleen uit de bronnen uit het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging. Ook herinneringen van nabestaanden, van slachtoffers en dader, heeft Kompagnie opgehaald. Dat hij meermaals te horen kreeg het verleden beter te laten rusten, bewijst weer hoe gevoelig de Tweede Wereldoorlog in Nederland nog ligt.

Meerdere schuldigen
Hoewel de status van Balvert als oorlogsmisdadiger niet wordt ‘aangetast’, wordt duidelijk dat de schrik van Gouda zeker niet alleen opereerde. Hij was de gezicht van het Kwaad, maar daardoor bleven anderen geheel onterecht buiten beeld als schuldigen. Balvert heeft gemoord, was bij moorden aanwezig, maar zijn bevelhebber Rennen gaf de bevelen en draaide zelf zijn hand ook niet om voor een koelbloedige executie. Zijn rol en die van enkele anderen, is na de oorlog onderbelicht gebleven. ‘De Balvert’ was de schrik van Gouda, maar daarmee is hij groter gemaakt dan hij is.

Dat Balvert na de oorlog mishandelingen ondergaat die even misdadig waren als die martelingen die de nazi’s uitvoerden, blijft niet uitbesproken. Als journalisten hem in 1995 interviewen, vat Balvert het zelf beeldend samen: “oorlog is Scheiβe”.

De schrik van Gouda, Het optreden van SD’er Han Balvert in Midden-Holland
Nationaal Archief Reeks, Studies in de bronnen van het Nationaal Archief

Jan H. Kompagnie
(Zwolle 2009)
ISBN 978 90 4008 659 5, € 24,95
Uitgeverij Waanders

• Tijdgenoten van Karel V
• 10 juli: Sterfdag Willem van Oranje
• Denen altijd een lastige tegenstander
• Piraten van Michael Crichton
• Burgemeester Job Cohen