Alfred Nobel geeft naam aan Nobelprijs: woensdag weetje

Ieder jaar worden op 10 december, de sterfdag van Alfred Nobel (1833-1896), de Nobelprijzen uitgereikt. Wie was Alfred Nobel?

Alfred Nobel

Alfred Nobel. Bron: wikipedia.

Alfred Nobel werd op 21 oktober 1833 geboren in Stockholm, Zweden. In zijn jeugd worstelde hij met een slechte gezondheid. Zo had hij epileptische aanvallen. Het gezin Nobel volgde in het spoor van de werkzaamheden van gezinshoofd Immanuel  Nobel (1801-1872) en verhuisde mee naar Rusland.

Sinds 1842 had de vader van Alfred Nobel een machinefabriek in Sint-Petersburg. Hij verdiende veel geld met het produceren van geweren en zeemijnen voor de Russische oorlogsindustrie. Alfred had zijn talent voor uitvinden niet van een vreemde.

Dynamiet

Alfred  werd een chemicus. Samen met zijn vader keerde hij in 1859 terug naar Zweden en ging daar explosieven bestuderen. In het bijzonder zocht hij naar een methode om de vloeibare explosieve stof nitroglycerine in vaste vorm te verwerken. Dit bleek een levensgevaarlijk karwei. Een aantal keren veroorzaakte het gevaarlijke goedje  explosies in de fabriek van de familie Nobel. Bij één van die explosies kwamen in 1864 zijn jongere broer Emil en verschillende werknemers om het leven.

In 1866 vond Alfred een oplossing om nitroglycerine in een staaf te beteugelen:  door de stof met diatomeeënaarde te vermengen bleef het stabiel onder 35 °C. Hij noemde zijn uitvinding dynamiet. Alfred Nobel werd schatrijk door de verkoop ervan aan mijnbouwbedrijven en wapenfabrikanten. Zo was dynamiet zeer nuttig bij het aanleggen van spoorlijnen door bergen en gesteente heen.

De nalatenschap van Alfred Nobel

Toen hij op 13 april 1888 in Parijs, waar hij toen woonde, in de krant las dat hij overleden was, schrok Alfred Nobel van de inhoud van zijn necrologie. De krant zette hem neer als een ‘handelaar van de dood’, die rijk was geworden dankzij de verkoop van oorlogstuig ten kostte van mensen waartegen zijn dynamiet en ander wapentuig werd gebruikt. Aangezien niet hij, maar zijn broer Ludvig Nobel overleden was, had Alfred de kans om zijn slechte reputatie te verbeteren. Hij besloot zijn nalatenschap voor positieve doeleinden ter beschikking te stellen.

Hij veranderde in 1895 zijn testament zodat de rente over zijn nagelaten kapitaal na zijn dood (in 1896) gebruikt werd voor de Nobelprijzen voor:

  • literatuur
  • geneeskunde
  • natuurkunde
  • scheikunde
  • vrede

Economie
Sinds 1969 bestaat er naar aanleiding van het driehonderdjarig bestaan van de Zweedse Rijksbank ook een prijs voor economie: ‘De prijs van de Zweedse Rijksbank voor de economie ter nagedachtenis aan Alfred Nobel’. De Koninklijke Zweedse Academie voor Wetenschappen reikt deze prijs op dezelfde dag uit als de Nobelprijzen. Hoewel de prijs begrijpelijk genoeg bekend staat als de ‘Nobelprijs voor economie’, is het geen officiële Nobelprijs.

Instituten
Verschillende instituten reiken op 10 december de Nobelprijzen uit:

  • Zweedse Academie: literatuur
  • Karolinska Instituut: geneeskunde
  • Koninklijke Zweedse Academie voor Wetenschappen: natuurkunde en scheikunde
  • Noors Nobelcomité: vrede

Wist je dat de Nobelprijs voor de vrede de enige Noorse Nobelprijs is?

Tussen 1814 en 1905 vormden Zweden en Noorwegen een personele unie onder één koning.  Het is echter  niet duidelijk waarom Alfred Nobel in zijn testament bepaalde dat het Noorse parlement verantwoordelijk was voor het comité dat de Nobelprijs voor de vrede uitreikt. Feit is dat deze prijs op 10 december in Oslo wordt uitgereikt, terwijl de andere Nobelprijzen in Stockholm aan de winnaars worden gegeven.

Bronnen

Nobelprize.org

Wikipedia

Tim Wachelder

Tim Wachelder studeerde geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Tijdens zijn studie specialiseerde hij zich in Europese Expansiegeschiedenis. Behalve over koloniale geschiedenis schrijft hij ook over militaire, culturele en Nijmeegse geschiedenis. Sinds 2007 is hij webredacteur bij Historiën.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!