Amfitheater van Nijmegen: brood en spelen

Dit weekend kleurt de Giro d’Italia Nijmegen roze. Minder dan 2000 jaar geleden kleurde het bloed van gladiatoren de vloer van het Nijmeegse amfitheater regelmatig rood. De restanten van het amfitheater van Nijmegen werden eind jaren zeventig in Nijmegen-Oost gevonden. Binnenkort bestuderen archeologen deze vondsten opnieuw.

lijkt op amfitheater van Nijmegen

Reconstructie van het amfitheater van Xanten. Dit lijkt op hoe het amfitheater van Nijmegen er uit zag. Door Magnus Manske (Created by Magnus Manske.) [GFDL (http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html), CC-BY-SA-3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/) or CC BY-SA 2.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0)], via Wikimedia Commons

Bij gladiatoren, wilde dieren, strijd in een arena en bloed in het zand, denken we waarschijnlijk aan Rome. Het Colosseum. De moeder van alle Romeinse amfitheaters. Een van haar kinderen bevond zich echter in Nijmegen.

Noviomagus

Nijmegen is aan het begin van de eerste eeuw ontstaan als bestuurlijk centrum van de door de Romeinen onderworpen Bataven. De oudste resten van Romeinse fortificaties op de Hunerberg stammen ongeveer uit 15 v.Chr. In de eerste eeuw heette de legerplaats Oppidum Batavorum.

Een overwinningszuil van keizer Tiberius, de zogenaamde Godenpijler, waarschijnlijk uit 17 na Chr., toont aan dat Nijmegen toen een plaats van betekenis voor de Romeinen moet zijn geweest. Aan de vondst van die zuil ontleent Nijmegen haar claim op de titel ‘oudste stad van Nederland’.

Langs de Waal, ongeveer waar nu het Waterkwartier ligt, ontstond een nieuwe nederzetting. Deze plaats kreeg tussen 98 en 102 na Christus stadsrechten van keizer Tiberius. De stad heette toen Ulpia Noviomagus Batavorum. Het huidige Nijmegen dankt haar naam aan Noviomagus.

amfitheater van Nijmegen

Model van het Romeinse fort op de Hunerberg (Valkhof Museum). Rechtsachter ligt het amfitheater van Nijmegen. Door Joris (Own work) [GFDL (http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html) or CC BY-SA 4.0-3.0-2.5-2.0-1.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0-3.0-2.5-2.0-1.0)], via Wikimedia Commons

Amfitheater van Nijmegen

Nadat de Romeinen de Bataafse opstand van 69/70 na Chr. hadden neergeslagen vestigde het Tiende Legioen zich op de Hunerberg. Het amfitheater van Nijmegen ontstond waarschijnlijk rond het jaar 100 en was vooral bedoeld om de legionairs en de bewoners van het omringende kampdorp te vermaken.

In 1978 kwamen overblijfselen van het amfitheater van Nijmegen aan het licht bij het aanleggen van riolering. Toepasselijk, aangezien riolering van oorsprong ook een Romeinse uitvinding is. Zo bevond zich in Rome het zogenaamde Cloaca Maxima, ofwel ‘grote riool’.

Het amfitheater van Nijmegen is tot nu toe het enige dat in Nederland gevonden is. De restanten van het amfitheater van Nijmegen bevinden zich tussen de kruising van de Mesdagstraat met de Vermeerstraat en de kruising van de Mesdagstraat met de Rembrandtstraat.

De opgravingen lieten zien dat er een ovale ingraving was van 46 bij 58 meter, met een dikke tufstenen muur er om heen. In het midden bevond zich de arena. Onder de arena was een kelder met houten wanden. De arena werd omringd door tribunes. In eerste instantie begrenst door een plaggenwand en later door een stenen muur. De tribunes waren 18 meter breed.

Gevonden bekers en kruiken laten zien dat het amfitheater van Nijmegen tot in de derde eeuw in gebruik is gebleven. Na het archeologisch onderzoek in 1978, zijn de meeste restanten van het amfitheater weer begraven.

Het riool dat in 1978 werd aangelegd is nu aan vervanging toe. Dat biedt archeologen opnieuw de kans om onderzoek te doen naar het amfitheater van Nijmegen. Sommige overblijfselen blijven echter ontoegankelijk omdat ze onder woningen liggen.

amfitheater

Plattegrond van een Romeins amfitheater. Bron: wikimedia commons.

Gladiatoren, helden van het Colosseum

Een nieuwe reconstructietekening van het amfitheater zal deel uitmaken van de tentoonstelling “Gladiatoren, helden van het Colosseum” die tussen 1 oktober 2016 en 5 maart 2017 in het Valkhofmuseum te zien zal zijn.

Meer weten over de Romeinen in Nijmegen? Bekijk dit overzicht van de Gelderlander eens.

Bronnen

Gelderlander.nl, Onderzoek naar ‘verborgen’ amfitheater in Nijmegen (5 januari 2016)

Gelderlander.nl, 100 jaar graven naar Romeinen in Nijmegen (5 december 2014)

Nijmegen.nl

Hooff, Anton van, Hoe Nijmegen Maastricht aftroefde, in Historisch Nieuwsblad 6/2011

Tentoonstelling Gladiatoren, helden van het Colosseum in het Valkhofmuseum

Willems, W., Enckevoort, H., Haalebos, J.K., Thijsse, J. (red.), Nijmegen. Geschiedenis van de oudste stad van Nederland (3dln, Wormer, 2005) dl. 1

Wikipedia

Tim Wachelder

Tim Wachelder studeerde geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Tijdens zijn studie specialiseerde hij zich in Europese Expansiegeschiedenis. Behalve over koloniale geschiedenis schrijft hij ook over militaire, culturele en Nijmeegse geschiedenis. Sinds 2007 is hij webredacteur bij Historiën.

More Posts

1 Reactie op Amfitheater van Nijmegen: brood en spelen

Schrijf je in voor TOEN!