Balvert: de schrik van Gouda

Historicus Jan Kompagnie heeft een leesbaar en boeiend boek geschreven over Han Balvert. Balvert is in de oorlogsjaren bekend als de De Schrik van Gouda. Maar de wandaden van SD’er beperken zich niet tot die stad. Ook andere plaatsen in Midden-Holland hebben te lijden van zijn activiteiten.

balvert
Centraal in Kompagnies boek staan de historische bronnen. Logisch, want de auteur is werkzaam als hoofd Onderzoek van het Nationaal Archief. Maar hij put niet alleen uit de bronnen uit het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging. Ook herinneringen van nabestaanden, van slachtoffers en dader, heeft Kompagnie opgehaald. Dat hij meermaals te horen kreeg het verleden beter te laten rusten, bewijst hoe gevoelig de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog in Nederland nog ligt.

Oorlogsmisdadiger

Hoewel de status van Balvert als oorlogsmisdadiger niet wordt ‘aangetast’, wordt duidelijk dat de schrik van Gouda zeker niet alleen opereerde. Hij was de gezicht van het Kwaad, maar daardoor bleven anderen geheel onterecht buiten beeld als schuldigen. Balvert heeft gemoord, was bij moorden aanwezig, maar zijn bevelhebber Rennen gaf de bevelen en draaide zelf zijn hand ook niet om voor een koelbloedige executie. Zijn rol en die van enkele anderen, is na de oorlog onderbelicht gebleven. ‘De Balvert’ was de schrik van Gouda, maar daarmee is hij groter gemaakt dan hij is.

Menselijke verhalen

De meerwaarde van het boek zit vooral in de menselijke verhalen van de nabestaanden, nabestaanden van slachtoffers én dader. De nabestaanden van Balvert deden dat niet van harte. “Stop er toch mee, de waarheid krijg je toch niet boven water, iedereen is immers dood”. Gelukkig heeft Jan Kompagnie hun raad niet opgevolgd…

Oorlog is Scheiβe

Dat Balvert na de oorlog mishandelingen ondergaat die even misdadig waren als die martelingen die de nazi’s uitvoerden, blijft niet uitbesproken. Als journalisten hem in 1995 interviewen, vat Balvert het zelf beeldend samen: “oorlog is Scheiβe”.

Kompagnie, J.H.,

De schrik van Gouda, Het optreden van SD’er Han Balvert in Midden-Holland

Nationaal Archief Reeks, Studies in de bronnen van het Nationaal Archief

(Zwolle 2009)
ISBN 978 90 4008 659 5, € 24,95
Uitgeverij Waanders

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Geef een reactie