Bonifatius in Dorestad, 716

Het leven van Bonifatius is een van de best gedocumenteerde van welke persoon dan ook in de Vroege Middeleeuwen.
Bonifatius in D

Dankzij enkele Levens en een uitgebreide correspondentie kunnen we een voorstelling maken van zijn karakter en de activiteiten die hij ontplooide. Van zijn komst in 716 naar Dorestad tot aan zijn fatale bekeringstocht onder de Friezen in 754.

Door Dokkum gekaapt

Door die gewelddadige dood in Friesland lijkt het er volgens Luit van der Tuuk op “alsof de heilige man een beetje door Dokkum gekaapt is”. Het heeft ertoe geleid dat in de geschiedschrijving het Friese perspectief overheerst. In het boek Bonifatius in Dorestad, De evangeliebrenger in de Lage Landen – 716 wordt voor een andere zienswijze gekozen, waarbij –zoals uit de titel al blijkt- de nadruk ligt op het Midden-Nederlandse rivierengebied. Dat is niet zo vreemd als je weet dat de auteurs van dit boek tevens het initiatief hebben genomen voor de viering van de komst van Bonifatius naar Dorestad waaraan ook een tentoonstelling in Museum Dorestad in Wijk bij Duurstede is gewijd.

Kosmopoliet

Hoewel het in de meeste studies gebeurt, is het enigszins vreemd dat Bonifatius vanuit regionaal of nationaal perspectief wordt belicht. Of het nu vanuit Fries, Midden-Nederlands of een Duits gezichtsveld is, alle gaan voorbij aan het kosmopolitische karakter van zijn activiteiten. Hij kwam vanuit Angelsaksisch Engeland en hield zijn leven lang contact met kerklieden daar; trok in gebieden rond die nu tot Nederland en Duitsland behoren; bemoeide zich actief met de Frankische (kerk)politiek en reisde meerdere malen naar de paus in Rome. Anachronistisch gezegd was hij een Europeaan. In ieder geval was hij niet vast te pinnen aan één plaats.

Oecumenische gedachte

Maar ook al was hij zelf dus geen Lage Lander, er valt wel degelijk een band met hem te ontdekken voor de 21e-eeuwse Nederlander. Zo blijkt in Bonifatius in Dorestad. Althans, voor de gelovige Nederlander. Katholiek Kees Slijkerman schrijft dat “de God die Bonifatius heeft ervaren en die hij nu in de hemel ervaart, is dezelfde die ik ervaar.” “Dat verbindt mij met Bonifatius en overbrugt dertien eeuwen.” Maar ook predikant van de Protestantse Kerk in Nederland Rebecca Onderstal erkent de waarde van Bonifatius:

“Deze tijd vraagt om hervormers als Bonifatius…”

En met het noemen van een katholieke en protestante auteur zien we meteen de gemene deler van het herdenken van vroegmiddeleeuwse kerklieden in Nederland. Dat doen we vanuit een oecumenische gedachte. Zo gebeurde het bij de Willibrordherdenking in 1939, de Bonifatiusviering in 1954 en nu dus bij de herdenking in 2016 van de komst van Bonifatius. Daarbij sluiten de auteurs tevens aan bij het antwoord van een pastoor die een gereformeerde vrouw antwoordde dat Bonifatius niet rooms of protestants was, maar gewoonweg katholiek. De Kerk was in de achtste eeuw immers nog een geheel. Bonifatius belichaamt die eenheid. De vrouw toonde zich ongelovig in haar repliek: “U kunt me nog meer vertellen.”

Dogmatisch

Verschillende bijdragen in de bundel leggen dus de nadruk op de waarde van Bonifatius in het leven van een gelovige. Ik heb dat bij het leven als zeer verfrissend ervaren. Als ik me zelf in Bonifatius verdiep, is dat vanuit een historisch oogpunt. Dan is hij een boeiend figuur, maar vooral een boeiend figuur uit een ver verleden. Voor gelovigen is hij meer iemand die een verbondenheid met het heden heeft. Ook al geven zij ook toe dat zijn directe, drammerige en dogmatische aanpak –Bonifatius’ karakter maken hem niet direct een knuffelheilige- er niet voor zouden zorgen dat de kerken weer vol lopen. Of zoals Onderstal vervolgde in de eerder geciteerde zin:

“Deze tijd vraagt om hervormers als Bonifatius maar dan heel anders.”

Historisch perspectief

In hun bijdragen laten enkele auteurs die Bonifatius als een religieuze leidsman zien geschiedkundig gezien nog weleens een steekje vallen. Dat is direct zichtbaar doordat niet alles strookt met de feiten in de bijdragen van Vroege Middeleeuwen-specialist Luit van der Tuuk. Hij plaatst Bonifatius in twee langere artikelen in historisch perspectief.

Een interessant slotstuk van de bundel is van hoogleraar Paul Post die in ‘Bonifatius: van bisschop-martelaar tot kruidenbitter’ de velden van toe-eigening beschrijft. “De belangstelling voor Bonifatius in ons land is een verhaal van rise and fall, concludeert hij.

De viering van de komst naar Dorestad waarvan drijfveren mogelijk een mengeling zijn van religieuze, historische en commerciële toe-eigeningen, zullen mogelijk weer zorgen voor een nieuwe rise van de evangeliebrenger van de Lage Landen.

Luit van der Tuuk red.

Bonifatius in Dorestad, De evangeliebrenger van de Lage Landen – 716

(Utrecht 2016)
Uitgeverij Omniboek

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Historiën Twitter
Schrijf je in voor TOEN!