Brutus heeft honger

In deze bundel prachtig geschreven miniatuurtjes, die nooit meer dan anderhalve bladzijde lang zijn, laat Mathijs Deen van heel dichtbij zien wat figuren die rechtstreeks of zijdelings betrokken zijn geweest bij belangrijke gebeurtenissen uit de geschiedenis van de mensheid, op een cruciaal moment in hun leven gedacht en gevoeld hebben.

 

Mathijs Deen. Foto: www.winternachten.nl

Dat de longlist voor de AKO Literatuurprijs tegenwoordig tiplijst heet, is wat mij betreft een goede vondst. Juist door de tips voor 2012 kwam ik immers alsnog op het idee de vierentachtig stukjes te gaan lezen die Mathijs Deen ‒ bekend van het radioprogramma OVT ‒ verleden jaar heeft verzameld onder de titel Brutus heeft honger.

Op het eerste gezicht lijkt de rode draad in die bundel te zijn wat allerlei min of meer historische figuren in de loop der eeuwen zoal gegeten en gedronken hebben.  De titels van de heel kort gehouden verhalen verwijzen immers behalve naar een plaatsnaam en een jaartal ook allemaal naar bessen, bier, honing, wijn, waterzooi, rijstebrij, schapenborst, aardappelen, enzovoorts. De appels uit het Aards Paradijs vormen hier natuurlijk een mooi begin. Bij nader toezien staat in de opgeroepen scènes echter altijd centraal wat een personage overkomt of naar aanleiding van bepaalde gebeurtenissen sterk bezighoudt. Daarbij gaat het dan meestal om rampzalige situaties of gevoelens van verdriet, woede, heimwee, ontreddering, wanhoop of zinloosheid. Slechts heel zelden is er sprake van een positieve gewaarwording.

In de beschreven scènes kan de lezer sterk uiteenlopende figuren tegenkomen. Enkele veelzeggende voorbeelden zijn: de nimf Kalypso die het aanstaande vertrek van Odysseus nauwelijks kan verwerken, Marcus Antonius die zijn vloot in de steek laat om Cleopatra achterna te varen, de geleerde monnik Strabo die zich slecht op zijn gemak voelt wanneer hij als de nieuwe abt in Reichenau arriveert, de boerenzoon Thijs wiens maag van streek raakt nadat hij een oog van de gelynchte Johan de Witt heeft doorgeslikt, een zeeman die tijdens de Frans-Duitse oorlog bij een oefentocht met een ballon verdrinkt, Charles Darwin die hoopt op een eiland bij de Chileense kust even verlost te worden van zijn misselijkheid bij het varen, een tuinbaas die uit zijn doen raakt wanneer Huis Verwolde tijdens de Tweede Wereldoorlog door zijn adellijke bewoners wordt opengesteld voor tbc- patiënten. Af en toe mag de lezer aan de hand van een paar aanwijzingen zelf invullen om wie het in een bepaalde situatie gaat zoals bij herinneringen aan een in 1822 op zee verdronken dichter, die kennelijk betrekking hebben op Shelley.

Men zal deze bundel zeker niet snel achter elkaar uitlezen. In de eerste plaats komen er bij verschillende verhalen reminiscenties naar boven aan wat men ooit zelf over een bepaalde gebeurtenis heeft gelezen of op school geleerd. Bovendien zal men meermalen behoefte hebben aan aanvullende informatie, die in allerlei naslagwerken of op het internet te vinden is.  Wat was er rond 1240 bijvoorbeeld aan de hand bij Ieper? Moet hosti (p. 61) eigenlijk niet gespeld worden als hostie? En vormde dat landgoed Verwolde in de buurt van Laren misschien ook een verzetshaard in de strijd tegen de Duitse bezetters?

Belangrijker nog is dat Mathijs Deen in zijn summiere beschrijvingen vaak zó goed een bepaalde sfeer en een daarbij horend levensgevoel weet op te roepen, dat je er als lezer herhaaldelijk even stil van wordt. Als voorbeeld en tegelijkertijd als leestip kies ik hier het slot van het verhaal waarin een jongeman in 5500 v. Chr. in Teisterbant keer op keer blijft terugdenken aan zijn vader, die hem toen hij nog klein was een biggetje in de armen had gedrukt en een paar jaar later door een paar andere zwijnenjagers werd gedood.

‘Ik heb geleerd hoe me te gedragen, maar elk jaar als de winter voorbij is en er jonge dieren om me heen zijn, zie ik ’s nachts mijn vader weer bij de rivier, in dat rare licht dat alleen op herinneringen schijnt, en ik voel dat het tijd is om op te breken, maar ik sta opnieuw met dat biggetje in mijn armen en hij loopt steeds verder van me weg en ik weet dat ik niets meer tegen hem kan zeggen en dat niemand de dingen begrijpt op het moment dat ze gebeuren en dat we nooit meer zullen zijn waar we thuishoren.‘ (p. 12)

Mathijs Deen, Brutus heeft honger, (Thomas Rap, 2011). Prijs € 16,50 (prijs 2012).
ISBN 978-90-6005-821-3. Gebonden, 96 pagina’s.

http://www.thomasrap.nl/web/Boek-5/9789060058213_Brutus-heeft-honger.htm
http://www.akoliteratuurprijs.nl/editie-2012/tiplijst-groslijst-2012/

Schrijf je in voor TOEN!