Chaplin en Hitler in 5 overeenkomsten en enkele verschillen

In 1940 verschijnt de film ‘The Great Dictator’. Charlie Chaplin speelt hierin een persiflage op Adolf Hitler. ‘The Great Dictator’ steekt in eerste instantie de Britten en later ook de Amerikanen een hart onder de riem. Wat hebben Chaplin en Hitler, behalve deze film waarin de een de ander op de hak neemt, met elkaar gemeen?

Chaplin en Hitler

Charlie Chaplin als Adenoid Hynkel in The Great Dictator. Hitler had daadwerkelijk een globe in zijn kantoor: de inspiratie voor deze scene. Bron: wikimedia commons.

5 overeenkomsten tussen Chaplin en Hitler

De documentaire ´The Tramp and the Dictator´ uit 2002 vertelt (met de stem van Kenneth Branagh) hoe de film ‘The Great Dictator’ tot stand kwam, maar zoekt ook de punten op waar de levens van Chaplin en Hitler elkaar raakten of spiegelden. Ze waren elkaars tegenpolen, maar hadden ook enkele overeenkomsten:

1. Chaplin en Hitler waren bijna even oud. Chaplin werd geboren op 16 april 1889 in Londen en Hitler vier dagen later, op 20 april 1889 in het Oostenrijkse Braunau am Inn.

2. Chaplin en Hitler waren buitenbeentjes die hun thuisland verlieten om carrière te maken.
Chaplin verliet zijn geboorteland Engeland in 1913 voor Amerika als lid van een theatergezelschap. Hitler vertrok in hetzelfde jaar van Oostenrijk naar Duitsland. Waarschijnlijk om de dienstplicht in Oostenrijk te ontlopen. Al nam hij een jaar later bij het begin van de Eerste Wereldoorlog wel enthousiast dienst in het Duitse leger.

3. Chaplin en Hitler werden allebei wereldberoemd. De een als symbool van de lach de ander als symbool van vernietiging.

4. Chaplin en Hitler waren klein, al was Chaplin kleiner. Hij was 1,63 m. Hitler 1,73 m.

5. Chaplin had al een ‘Hitler-snor’ voordat Hitler deze had. Een snor die overigens een controversiële en naar mijn mening briljante advertentie voor een Duitse hoedenwinkel (instagram.com) inspireerde.

Chaplin en Hitler gespiegeld

De levens van Chaplin en Hitler waren verder totaal verschillend van elkaar. Charlie Chaplin wist zich op te werken tot een van de grootste komische artiesten aller tijden. Met als zijn bekendste typetje ‘the tramp’: de zwerver met bolhoed, wandelstok en raar loopje.

Hitler was een mislukte en gefrustreerde kunstenaar, die daadwerkelijk een tijd als zwerver door het leven ging voordat hij als soldaat in de Eerste Wereldoorlog enige zingeving vond. De ontgoocheling toen Duitsland als verliezer uit die oorlog kwam was des te groter. In de politiek onrustige tijden die volgden ontdekte hij zijn talenten als volksmenner.

Charlie Chaplin was een ster van de stomme film. Hij verzette zich in eerste instantie tegen de opkomst van de geluidsfilm eind jaren twintig.

Adolf Hitler deed in de jaren dertig juist zijn voordeel met de geluidsfilm: de propagandafilm ‘Triumf des Willens’ van Leni Riefenstahl uit 1935 is een goed voorbeeld. Chaplin schijnt in een breuk te hebben gelegen om deze film. Hij zag toen al hoe ‘over the top’ de Duitse dictator was. Voor ‘The Great Dictator’ oefende hij met behulp van deze en andere filmbeelden om Hitler in zijn manier van praten en bewegen te imiteren.

The Great Dictator

Het is toepasselijk dat Chaplin zich juist in ‘The Great Dictator’ voor het eerst aan een ‘talkie’, ofwel geluidsfilm waagde. De speeches van Hitler schreeuwden om een luidruchtige satire. In 1938 vatte Chaplin het plan op om ‘The Great Dictator’ te maken.

Dit was moeilijk, omdat niet iedereen open stond voor kritiek op Duitsland. De V.S. hield Duitsland vanwege handelsbelangen lange tijd te vriend. De aanval op Pearl Harbor in december 1941 was nodig om Amerika de oorlog in te trekken. Verder was er ook anti-semitisme in de V.S. Zo was industrieel magnaat Henry Ford een bekende nazi-sympathisant. Hollywood vermeed het onderwerp anti-semitisme liever. Inclusief Joodse producers die bang waren dat het voor de Joden in Duitsland nog gevaarlijker zou worden als Chaplin de nazi’s belachelijk zou maken in een film.

Jaren later zou Chaplin zeggen dat hij de film nooit gemaakt zou hebben als hij had geweten hoe erg de misdaden tegen de Joden werkelijk waren.

Toch besloot Chaplin zijn tragische komedie te maken. Hij betaalde de film uit eigen zak en schoot hem in 559 dagen. De première was op 15 oktober 1940 op Broadway, New York. De Tweede Wereldoorlog was inmiddels in volle gang, al was Amerika er nog niet direct bij betrokken. Na Pearl Harbor zou ‘The Great Dictator’ pas echt succesvol worden. Als propaganda tegen de nazi’s.

Chaplin en Hitler. Serieuze satire. De door Chaplin gespeelde dictator heet Adenoid Hynkel en loopt, praat en ziet er uit als Hitler. Tegelijkertijd speelt Chaplin een Joodse kapper die als twee druppels water lijkt op de kleine grote dictator. Natuurlijk zit er een persoonsverwisseling in de film. Aan het eind van de film geeft de Joodse kapper in het uniform van de dictator een toespraak waarin hij een beroep doet op menselijkheid en vrijheid. Een van de meest beroemde toespraken uit de filmgeschiedenis. De moeite waard om nog eens te bekijken:

Wist je dat Hitler The Great dictator waarschijnlijk gezien heeft?

Na de oorlog werden lijsten gevonden van films die de führer bestelde voor zijn privé bioscoop. ‘The Great Dictator’ komt hier twee keer op voor. Het is niet duidelijk wat hij ervan vond. In de documentaire ´The Tramp and the Dictator´ beweert een voormalig nazi en bekende van Hitler dat hij gevoel voor humor had en er om zal hebben gelachen. Je weet het nooit, maar het lijkt mij onwaarschijnlijk dat Hitler veel zelfspot had.

Bronnen

‘The Tramp and the Dictator´ (imdb.com)

Wikipedia

Tim Wachelder

Tim Wachelder studeerde geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Tijdens zijn studie specialiseerde hij zich in Europese Expansiegeschiedenis. Behalve over koloniale geschiedenis schrijft hij ook over militaire, culturele en Nijmeegse geschiedenis. Sinds 2007 is hij webredacteur bij Historiën.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!