Column: De troonopvolging

william1_intro1Voor wie zich in het afgelopen jaar heeft verdiept in deel 5 van de reeks over de geheimen van de Oranjes…

 

Willem de Veroveraar op het Tapijt van BayeuxVoor wie zich in het afgelopen jaar heeft verdiept in deel 5 van de reeks over de geheimen van de Oranjes en zich ook al heeft laten rondleiden langs de  laatste rustplaatsen van de Oranjevorsten en zich eveneens een mening heeft gevormd over de huwelijksperikelen van Juliana en Bernhard, is er goed nieuws. April is meer dan ooit de Oranjeboekenmaand, meldde de Volkskrant onlangs, want in de komende tijd gaan er meer publicaties over onze ‘royalties’ verschijnen dan ooit tevoren. Kortheidshalve noem ik slechts een paar prikkelende titels: Juliana, een onderschatte vorstin; De vrouwen van Prins Bernhard; Impressies van een boeiend leven, prof. mr. Pieter van Vollenhoven; Máxima, de Argentijnse jaren; Willem Alexander, de biografie; Juliana, dierbare herinneringen bij haar honderdste geboortedag. Ja, de vragen die men bij de EO moet bedenken om vast te stellen wie de grootste royaltykenner van Nederland is, kunnen langzamerhand niet moeilijk genoeg zijn.

Toch houdt een andere vorstelijke kwestie mij meer bezig. Vorige maand maakte de Britse premier Brown – wiens elektronisch patiëntendossier onlangs is gekraakt – namelijk bekend, dat hij een nieuwe poging wil gaan wagen om de opvolgingsregels bij het Britse koningshuis te herzien. Volgens de Act of Settlement van 1701 hebben in Engeland en aanverwante landen bij de troonopvolging de jongens immers nog steeds voorrang boven de meisjes. En bovendien mag een troonopvolger nog altijd niet katholiek zijn of zelfs maar huwen met iemand van die godsdienst. Eigenlijk is onze bloedeigen stadhouder Willem III wel een beetje schuldig aan die oude bepalingen, want die zijn ingevoerd toen hij ook koning van Engeland, Schotland en Ierland was geworden, maar kinderloos dreigde te sterven.

Stel nu, dacht ik in een wel heel erg onbewaakt openblik, dat Gordon Brown behalve Elizabeth II ook alle landen van de Commonwealth of Nations over wist te halen tot een modernisering van de successiewetten. Zou  hij dan niet tegelijkertijd ook een einde kunnen maken aan de discriminatie van koninklijke bastaards, zodat het Verenigd Koninkrijk met één grote hinkstapsprong een enorme voorsprong kon nemen op progressieve koninklijke landen als Zweden, Noorwegen, Nederland en België? Tenslotte heeft  juist Engeland op dit punt vroeger al ervaring opgedaan, want toen Willem de Veroveraar in 1066 koning van Engeland werd, bleef hij zich ook zélf soms ronduit Willem de Bastaard noemen. Hij was toch geboren uit een onwettige verbintenis tussen de Normandische hertog Robert de Duivel en de leerlooiersdochter Herleva? Trouwens, ook de beroemde Queen Virgin Elizabeth I was vóór haar officiële troonsbestijging nog een tijdje een bastaard geweest als gevolg van een officiële verklaring van haar vader Hendrik VIII, die in een woedeaanval haar moeder Anna Boleyn had laten onthoofden.

Door de eeuwen heen en ook in het recente verleden hebben vorstelijke personen vaak bastaards verwekt: een term die ook nog nog steeds in gebruik is als scheldnaam en schijnt terug te gaan op het Oudfranse woord voor pakzadel, omdat ezeldrijvers daar wel eens samen met een herbergiersdochter op sliepen als hun echtelijk bed even buiten handbereik was. Wat bij nader toezien opvalt, is echter dat het heel lang de gewoonste zaak van de wereld is geweest dat graven, hertogen, prinsen, koningen en keizers bastaardkinderen bezaten. Daar keek niemand echt van op en daar maakten zij ook zelf allerminst een geheim van. Dikwijls kregen dergelijke kinderen later ook een mooie maatschappelijke positie.
Een bekend voorbeeld daarvan is Margaretha van Parma, die een bastaarddochter van keizer Karel V was en toch in 1566 in haar hoedanigheid van landvoogdes de smeekbede der Hollandse edelen in ontvangst mocht nemen. En de zonen die de altijd ongetrouwd gebleven prinselijke stadhouder Maurits bij zijn vriendin Margaretha van Mechelen had verwekt, werden later rijksgraven en kregen hoge posten in het leger. En had Maurits er zelf op zijn sterfbed niet mee gedreigd dat hij die kinderen alsnog zou gaan echten, wanneer zijn halfbroertje Frederik Hendrik nu niet onmiddellijk in het huwelijk trad? Al eerder hadden sommige kerkvorsten het goede bastaardzorgvoorbeeld gegeven. Zo had paus Alexander VI een van zijn zoons al op diens achttiende jaar kardinaal gemaakt en later zelf ook het huwelijk van zijn dochter ingewijd. En met wie trouwde een kleinzoon van zijn opvolger paus Paulus III later? Met de hierboven al genoemde Margaretha, die toen voor de tweede keer hertogin werd. Ook toen al vormden hooggeplaatste personen ‘a small world’.

In de loop van de tijd, toen ook vorstelijke huwelijken veel meer moesten gaan betekenen dan een belangengemeenschap en een kuise levenswijze in brede kring als een hoog ideaal was gaan gelden, werden koninklijke bastaards echter al meer en meer verdonkeremaand, met als gevolg dat zij in toenemende mate uitgroeiden tot een favoriet onderwerp van roddel en achterklap. Maar omdat het bij een erfelijke monarchie nu eenmaal per definitie louter en alleen gaat om het goed laten doorstromen van koninklijk bloed, zou Gordon Brown in de hele wereld de primus inter pares kunnen worden door bastaardkinderen niet langer uit te sluiten van de troon en juist dáárdoor de exclusieve positie van koningshuizen te versterken. In geval van twijfel is er altijd een DNA-test mogelijk, tenzij men een republiek toch een beter alternatief vindt.

Ick Sing

Afbeelding: Willem de Veroveraar op het Tapijt van Bayeux

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Schrijf je in voor TOEN!