Column: hamsteren en oorlogswinst

Toen ik weer eens zat te bladeren in de bloemlezingen Het monster van de oorlog (2004) en De Eerste Wereldoorlog door Nederlandse ogen (2007) viel het mij op dat mensen in tijden van schaarste altijd weer hetzelfde zelfzuchtige gedrag vertonen. EenheidsworstDreigt er een tekort te ontstaan aan de eerste levensbehoeften, dan beginnen ze onmiddellijk voorraden in te slaan ofwel te hamsteren: een betekenis die niet geheel toevallig juist rond de jaren ’14-’18 in zwang raakte. En terwijl de overheid allerlei distributiemaatregelen gaat bedenken, groeien veel ondernemende geesten al gauw uit tot OW’ers ofwel oorlogswinstmakers; de zwarte handel komt tot bloei en aan de grenzen beginnen smokkelaars met hun leven te spelen om veel geld te verdienen.

Wat ik ook heel interessant vind aan dit onderwerp, is dat het allerlei verschuivingen in ons eetgedrag zichtbaar maakt. Tegenwoordig wordt het eten van bruin brood om gezondheidsredenen sterk aangeraden, maar vroeger at bijna iedereen lekker wit brood en was bruin brood alleen iets voor boeren en armlastigen. Toen de grondstoffen die nodig waren voor het bakken van witbrood steeds moeilijker te krijgen waren, moest er in veel bevolkingslagen echter steeds vaker genoegen worden genomen met het grauwe en kleffe regeringsbrood: hoofdzakelijk gemaakt van aardappel-, rogge-, peulvruchten- of rijstemeel. En hoe durfde die Amsterdamse wethouder de export van aardappelen te verdedigen door het eten van rijst en havermout aan te bevelen.

Interessant is ook de manier waarop in 1918 het tekort aan varkensvlees werd opgevangen, dat toen veel hoger stond aangeschreven dan rundvlees. Na diep nadenken introduceerde de overheid ten slotte de zogenaamde eenheidsworst: voor 10 procent bestaande uit varkensvlees en voor de rest uit rundvlees plus diverse kruiden en wat zout en suiker. Het rantsoen daarvan werd zuinig vastgesteld op drie ons per week per persoon. Honend dichtte de cabaretier Louis Davids:

De eenheid in ons dierbaar vaderland
Was vroeger ver te zoeken,
Nou vind je d’eenheid waar je gaat of staat,
In alle plaatsen, alle hoeken!
We zijn nu eenmaal gelijk,
Wat men ook van ons mag vertellen,
Bij alles wat je voortaan doet,
Gaat d’eenheid je nu vergezellen.

Lizzy de hamster. Foto: Floor-Anne.

Lizzy de hamster. Foto: Floor-Anne.

Nee, ik praat er niet graag over, maar in dit herdenkingsjaar moet de kurk toch een keer van de fles. Door de verhalen die mijn vader wel honderd keer verteld heeft over wat hij zelf als jongetje allemaal heeft meegemaakt tijdens de Tweede Wereldoorlog en wat zijn eigen vader als kind had meegemaakt tijdens de Eerste Wereldoorlog, ben ik een jaar of tien geleden mijzelf gaan voorbereiden op het uitbreken van de Derde Wereldoorlog. Met het echte hamsteren valt het bij mij nogal mee, afgezien van wat blikjes appelmoes, een paar dozen muesli, drie potten oploskoffie, twee flessen frambozenlimonade en een grote stapel KitKat-chocolade: blijkens Wikipedia genoemd naar een berucht achttiende-eeuws dranklokaal voor mannen. Maar met de andere basisvoorzieningen ligt het anders en daar ben ik heel trots op.

Wat kan ik bijvoorbeeld doen als de stroom uitvalt? Iets wat trouwens in vredestijd ook dikwijls gebeurt? Dan heb ik in de eerste plaats twee batterijlantaarns in mijn bureaula liggen, naast een stapeltje kaarsen en waxinelichtjes. Veel stelt dat natuurlijk niet voor, maar ik heb nu eenmaal ook zo’n ouderwetse knijpkat en een zogenaamde schudlantaarn in huis. Die blijven het altijd doen, hoe vaak je ook knijpt en schudt. En als de televisie en de radio uitvallen, dan kan ik onmiddellijk mijn door batterijtjes gevoede antenneradiootjes aanzetten, met oordopjes en al. Ja, ja, ik heb natuurlijk ook een iPhone waar ik van alles mee kan doen, maar daar moet je in geval van nood vreselijk zuinig mee zijn. Want zonder stroom heb je nu eenmaal niks aan een oplader. Gelukkig behoor ik tot het uiterst kleine groepje bezitters van een wonderbaarlijk apparaat waarmee je door eigenhandig een hele tijd aan een zwengeltje te draaien je mobieltje eindeloos kunt blijven opladen. Echt een wonder, maar wel een erg zwaar karweitje. En bovendien: wie kan ik bij een landelijke stroomuitval nog opbellen en welke App Store is dan nog open. Dan kan ik beter gaan zitten schaken tegen een buitengewoon slimme tegenstander, die het via een batterijtje helaas vrijwel altijd van mij wint.

Ja, ik heb allerlei handige anti-oorlogsspulletjes in huis. Maar eten en drinken blijven een probleem. Zo kan ik op mijn balkonnetje bijvoorbeeld geen regenton neerzetten. En wat moet ik met al dat bederfelijke voedsel doen? Ik kan toch niet altijd brandnetelsoep koken tegen de jicht? Bovendien raken mijn campinggasjes gauw leeg. Er zit maar één ding op: ik moet ergens een klein buitenhuisje zien te kopen van de prijs die ik binnenkort ga winnen met mijn staatslot. Dan kan ik niet alleen twee regentonnen tegen mijn houten muurtje zetten, maar ook op het dak een rijtje zonnepanelen en een paar leuke windmolentjes plaatsen. Maar dan moet ik wel snel een cursus gaan volgen om te leren welke plantjes en vruchten uit de vrije natuur wel en niet eetbaar zijn. Wij moderne mensen weten daar bijna niets meer van af, evenmin als onze honden en katten. En zo leidt de oorlogsangst toch weer tot oorlogswinst.

Ick Sing

[bol_product_links block_id=”bol_53c98e50e1800_selected-products” products=”1001004002103433″ name=”Het monster van de oorlog” sub_id=”” link_color=”E94C00″ subtitle_color=”E94C00″ pricetype_color=”000000″ price_color=”E94C00″ deliverytime_color=”C20318″ background_color=”FFDF80″ border_color=”E94C00″ width=”250″ cols=”1″ show_bol_logo=”undefined” show_price=”1″ show_rating=”1″ show_deliverytime=”1″ link_target=”1″ image_size=”1″ admin_preview=”1″]
Schrijf je in voor TOEN!