Column: Uit de cirkel

Is je privacy dan nergens meer veilig? Waarom zouden de Romeinen hun militaire geheimen versleuteld hebben via het nog lang gebruikte systeem dat bekend staat als Caesar cipher? Een column van Ick Sing.

Nu het langzamerhand bekend begint te worden wat de NSA samen met kleine zusjes als de AIVD allemaal achter onze ruggen uitspookt, veroorzaakt dat veel angst en onrust. Is je privacy dan nergens meer veilig? En helpt het echt als je op je computer in plaats van Google een zoekmachine als Ixquick gebruikt, alleen nog maar belt met een prepaidkaart en al je geheime toegangscodes onder het inlegzooltje in je schoen verstopt? Toch is stiekem gluren van alle tijden en zeker niet alleen naar de buren of prinsessen.

Stuurde de bijbelse held Jozua voordat hij Jericho ging veroveren bijvoorbeeld niet eerst een paar spionnen die bij de zeer manvriendelijke herbergierster Rachab op het dak mochten logeren? En waarom zouden de Romeinen hun militaire geheimen versleuteld hebben via een ook in de twintigste eeuw nog lang gebruikt systeem dat bekend staat als Caesar cipher? En moest keizer Karel de Grote niet van een engel uit stelen gaan om op die manier samen met de trouwe ridder Elegast uiteindelijk te achterhalen dat zijn zwager een gemene verrader was? En zo is dat eeuw na eeuw doorgegaan. Francis Walsingham richtte bijvoorbeeld voor koningin Elisabeth de Eerste een internationaal netwerk van geheime agenten op, de beroemde vrouwenveroveraar Casanova verzamelde in het geheim interessante gegevens voor de Venetianen en de Oostenrijker Karl Ludwig werkte als dubbelagent voor Napoleon. Vooral vanaf de twintigste eeuw zijn de technische middelen van de inlichtingendiensten in een hoog tempo meegegroeid met wereldomspannende oorlogen en machtige totalitaire regimes.

Blauwe_wolk

Een cloud? Bron: Wikipedia

Maar ook thuis en op je werk ben je tegenwoordig niet meer veilig. Je hele doen en laten wordt gevolgd: je telefoongesprekken, je mailtjes, je zoekvragen op het internet, je aankopen, je medische gegevens, je kijk- en luistergedrag, je bewegingen in de openbare ruimte, het aan- en uitzetten van je apparaten, enzovoorts. En door de toenemende digitalisering kunnen al die bestanden steeds gemakkelijker met elkaar worden verbonden, zodat je zelf raar zou staan te kijken als je in the cloud al je eigen gegevens te zien zou krijgen. Daar komt bij dat er steeds vaker van je verwacht wordt dat je leuk mee twittert en een asociaal type dreigt te worden als je geen lid bent van een sociaal netwerk als Facebook, liefst met zo veel mogelijk volgers en vrienden. Ja, ik weet dat langzamerhand allemaal. En tóch ben ik nog erg geschrokken van de nieuwe roman The Circle (2013) van Dave Eggers.

cover_decirkel_9789048818631_hiresSamen met de hoofdfiguur uit dat boek, de jonge vrouw Mae Holland, maakte ik eerst mee hoe in het buitengewoon machtige en wereldwijd actieve internetbedrijf De Cirkel waar zij was gaan werken, haar hele persoon collectief bezit werd. Het was de bedoeling dat iedereen alles van je te horen en te zien kreeg, voortdurend werden er allerlei scores van je bijgehouden en urenlang was je bijvoorbeeld bezig met op van alles en nog wat te reageren. En wee je gebeente als je niet deelnam aan allerlei leerzame of feestelijke bijeenkomsten. Dan werd je direct op het matje geroepen. Volledige transparantie was het grote, gezamenlijke ideaal, dat niet alleen met veel succes aan zakenlieden werd verkocht, maar na een groot mediaoffensief ook voor politici een must begon te worden.

Wat mij angstig maakte was niet alleen dat Eggers allerlei bestaande ontwikkelingen steeds een beetje verder doortrekt, maar vooral dat hij halverwege zijn boek laat horen hoe een van de grote mannen in het bedrijf Mae op een heel geloofwaardige manier ervan weet te overtuigen hoe verwerpelijk het blijven nastreven van privacy eigenlijk is. Want waarvoor dienen geheimen? Toch vooral om gedrag te verbergen dat beslist niet deugt of waarvoor jij je ten onrechte nog steeds schaamt? Daar komt bij dat mensen in het wilde weg van alles gaan veronderstellen als ze slechts een paar feiten kennen. En zou de wereldvrede er niet mee gebaat zijn als alle naties er eindelijk geen militaire en andere geheimen meer op na zouden houden? Dus een onbeperkte transparantie kan de wereld alleen maar veiliger en leefbaarder maken. En waarom zou je mooie en heerlijke ervaringen eigenlijk alleen maar voor jezelf en een eventuele geliefde willen houden? Is het niet heel egoïstisch om juist je geluksmomenten niet met zoveel mogelijk anderen te willen delen? En dus moesten de nieuwe leuzen luiden: Geheimen zijn leugens, Delen is mee-leven en Privacy is diefstal. Dan zou de cirkel helemaal rond worden.

Mae wist daar allemaal niets tegen in te brengen. Maar waarom bleef ik van binnen toch protesteren? Was ik dan zo’n slecht en zelfzuchtig iemand? Leed ik aan een ziekelijke mensenschuwheid? En hoe kon ik mijn baan behouden als ik op mijn werk niet met al die nieuwe trends mee wilde doen? En zou het er echt beter op worden als ik zzp’er of freelancer werd, met als bijkomend gevolg het wegvallen van allerlei sociale voorzieningen? Zelfs een misdadiger worden was geen oplossing, want dan stond in de gevangenis de hele dag de camera aan of mocht ik alleen af en toe met een enkelband naar buiten. Nee, ik zag nog maar één mogelijkheid. Ik ging zelf óók een grote bestseller schrijven. De titel had ik al: De cirkel doorbroken.

Ick Sing

http://www.decirkel.eu/
Dave Eggers, The Circle (http://www.penguin.com.au/products/9780241146491/circle/359893/q-dave-eggers). ISBN: 9780241146491.
Dave Eggers, De Cirkel (http://www.lebowskipublishers.nl/boek/De-Cirkel-T2927.html). ISBN 9789048818631.

Schrijf je in voor TOEN!