Crossroads, Reizen door de middeleeuwen

Crossroads, Reizen door de Middeleeuwen laat de vroege Middeleeuwen (300-1000) zien -aan de hand van de thema’s diversiteit en verbondenheid- als een dynamische en cultuurrijke periode.

 

“In deze publicatie worden de vroege Middeleeuwen beschreven als een periode van transformatie, toen er sprake was van intensieve culturele uitwisseling die zich uitte in de ontwikkeling van verschillende regionale culturen in Europa, van Ierland tot het Middellandse Zeegebied, van de Oostzee tot Griekenland en Spanje.”
Bijna 30 auteurs -mediëvisten, kunsthistorici, archeologen en museumconservatoren en -directeuren- werkten mee aan Crossroads. Zij schreven 35 bijdragen. Deze zijn verdeeld over 3 delen.

Diversiteit

Het eerste deel gaat over diversiteit. In de eeuwen ‘na Rome’ kwamen tal van rijken tot ontwikkeling. Van versnippering was vooral sprake in het westen. Het oostelijk deel van het Romeinse Rijk bleef intact. “De verplaatsing van de hoofdstad naar Constantinopel en de opkomst van het Byzantijnse Rijk zijn een belangrijk onderdeel van het verhaal dat mede bepalend is geweest voor de veranderingen in cultuur, politiek, bestuur en religie in deze periode.”

Connectiviteit

In het tweede deel ‘Connectiviteit’ wordt duidelijk dat de diverse culturen onderling verbonden waren. “Er bestonden ook intensieve contacten tussen afzonderlijke lokale groepen die in grondstoffen en luxegoederen handelden, ideeën en geloofsovertuigingen uitwisselden, conflicten kregen en vredesonderhandelingen voerden met volken die soms van de andere kant van het continent kwamen (of nog verder).”
De artikelen over de verschillende culturen en de onderlinge verbanden worden afgewisseld met 10 verhalen van eigentijdse reizigers, zoals Abboel Abbas (de olifant van Karel de Grote), de Arabische diplomaat Ibn Fadlan, Sint Helena en Ohthere.

Vroegmiddeleeuws Europa nu

Tot slot zijn er 4 bijdragen over de representatie van de Middeleeuwen in het verleden en de huidige tijd. Allard Pierson-directeur Wim Hupperetz geeft terecht aan dat het begrip ‘Middeleeuwen’ in belangrijke mate in de negentiende eeuw is gevormd.

“Een constructie die we niet los kunnen zien van het ontstaan van de West-Europese natiestaten”, een periode waarin in de geschiedenis gezocht werd naar het begin van die natie. “In onze 21ste-eeuwse samenleving worden de 19de-eeuwse concepten in feite nog steeds in stand gehouden. We proberen immers nog steeds verschillende groepen te identificeren aan de hand van kledingspelden, munten, vaatwerk of begrafenisrituelen. Maar het archeologisch bewijs in deze zoektocht naar identiteit is tevens onderdeel van een wetenschappelijk debat, en hoe scherper en verfijnder onze data worden, des te minder blijft er overeind van de oorsprongsmythologieën.”

Stoppen met ‘donkere Middeleeuwen’

Romeinse kamhelm, begin vierde eeuw. Gevonden in Servië. Bron: wbooks.

De voorwerpen en de verhalen in Crossroads ondersteunen de visie dat de vroege Middeleeuwen een rijke culturele periode waren. De diversiteit en verbondenheid van dat tijdperk vormden een archeologische en historische context die zich uiteraard niet hield aan latere landsgrenzen. Ook was er na de ineenstorting van het Romeinse Rijk niet per se sprake van achteruitgang. Eerder werd dat bijvoorbeeld ook benadrukt in de tentoonstelling en boek Gouden Middeleeuwen. Het waren geen donkere Middeleeuwen, geen dark ages. Alleen vraag ik me af of het gebruik van deze term, zelfs in ontkennende zin zoals in Crossroads, er niet juist voor zorgt dat de bijnaam in zwang blijft. Ja, ik maak me daaraan nu ook schuldig. Gewoon stoppen ermee dus.

Prettige reis

Crossroads is een prachtig boek. De vormgeving is rustig maar draagt bij aan de prettige ‘reis’. De foto’s zijn scherp. Zie hier een preview.

Door de reikwijdte, met name geografisch gezien, van het onderwerp geeft het ook een zeer gevarieerd en afwijkend beeld van de vroege Middeleeuwen waarin de vooral de Noordzeekoninkrijken en het Frankische Rijk aan bod komen.

Tentoonstelling

Tentoonstellingsfolder Crossroads, 2017.

De tentoonstelling Crossroads is (tot 11 februari 2018) te zien in het Allard Pierson Museum in Amsterdam. Deze is opgesteld in het kader van Connecting Early Medieval European Collections (CEMEC). Een groot aantal van de objecten die in het boek te zien zijn, zijn live te bekijken, waarvan sommige met digitale ondersteuning. Vanwege het internationale karakter is er ook een Engelstalige versie van Crossroads.

Schmauder, M. e.a.

Crossroads, Reizen door de middeleeuwen, 300-1000 n. Chr.

(Zwolle 2017)
ISBN 9789462582231, € 24,95, 208 p.
Uitgeverij WBOOKS (inkijkexemplaar)

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!