De Roosevelts, Vormgevers van de Eeuw van Amerika

Drie leden van een familie waren koersbepalend voor de Verenigde Staten in de twintigste eeuw: Theodore, Franklin en Eleanor Roosevelt. Frans Verhagen geeft in De Roosevelts een beeld van de kwaliteiten en eigenzinnigheden van deze American Giants.

De familie Roosevelt bestond uit twee takken. In de Oyster Bay-tak werden Theodore (1858) en Eleanore (1884) geboren, Franklin (1882) kwam voort uit de Hyde Park-tak. En ja, zoals hun achternaam doet vermoeden, stamden zij af van Hollandse emigranten. Maar aangezien hun genealogie ‘een waaier van etnische achtergronden’ was, hield dit henzelf amper bezig.

Theodore in het middelpunt

Frans Verhagen vangt zijn boek De Roosevelts, Vormgevers van de American Century aan met de bruiloft tussen Franklin en Eleanor in 1905. Niet het bruidspaar stond in het middelpunt van de belangstelling, maar oom Theodore, de 26e president van de Verenigde Staten. Waar deze man verscheen zorgde hij ervoor dat alle ogen op hem gericht werden. Met tomeloze inzet had hij zich opgewerkt in de politiek. Dat hij uiteindelijk al op 42-jarige leeftijd president werd, kwam desondanks sneller dan verwacht. TR was namelijk vice-president – wat over het algemeen gezien wordt als een redelijk sneue betrekking – op het juiste moment, namelijk toen zijn baas McKinley plotseling kwam te overlijden.

Hervormingsagenda

‘[Theodore] Roosevelt stelde zichzelf grofweg drie doelstellingen. Hij wilde de belangrijkste persoon zijn in de Republikeinse Partij, hij wilde van de uitvoerende macht de dominante macht maken in de nationale overheid, en hij wilde die overheid de hoofdrol geven in nationale zaken.’

Om die doelstellingen te bereiken ging TR het niet uit de weg om tegen haren in te strijken van gevestigde machten in zijn land. Hij wilde paal en perk stellen aan het ongebreidelde kapitalisme en de rijkdom moest eerlijker worden verdeeld.  Het publiek waardeerde deze politiek van Progressivism; de trusts en het Congres waren minder enthousiast over de hervormingsagenda waardoor hun eigen macht werd ingeperkt.

Na twee turbulente regeringsperioden besloot hij zelf om zich niet herkiesbaar te stellen, hoewel hij daar in 1912 op terugkwam. Dat bleek tevergeefs, want hij verloor van de Democraat Woodrow Wilson. Een terugkeer kwam er niet meer van. Op 6 januari 1919 stierf Theodore.

New Deal

De ster van Franklin Delano Roosevelt was toen al rijzende binnen de Democratische Partij. Onder Wilson werd hij onderminister van Marine. Toen hij gouverneur van New York werd, was duidelijk dat hij ‘a president in waiting‘ was. Zijn optimisme, een welkom geluid in een tijd van economische crisis, betaalde zich uit. In 1932 werd FDR president wat hij tot zijn dood in 1945 zou blijven.

Franklin Roosevelt: ‘Deze natie vraagt om actie, en wel onmiddelijk. Het enige waar we bang voor moeten zijn, is de angst zelf.’

Dat FDR een doorzetter was, had hij al bewezen. Het poliovirus had hem in 1921 geveld maar hij werkte hard en slaagde erin om ‘zijn benen weer aan de gang te krijgen’. Zoals hij zijn lichaam te lijf ging, pakte hij ook het land aan. De Verenigde Staten krabbelde door een politiek van trial-and-error uit de economische crisis: Roosevelts New Deal sloeg aan.

Amerika gered

Net als Theodore kon FDR rekenen op de steun van de bevolking, maar hij had tegenstanders in het bedrijfsleven en de financiële wereld. De bemoeienis van de overheid ging hen te ver, daarentegen ging het linkse groeperingen juist niet ver genoeg. Verhagens oordeel is desondanks helder: ‘Roosevelt redde Amerika van zichzelf, van zijn slechte impulsen, van de ramp die het over zichzelf had afgeroepen.’

Tweede Wereldoorlog

De aandacht van FDR was tijdens zijn eerste twee termijnen op het binnenland gericht. Met het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog veranderde dat. Hoewel de Engelse premier Winston Churchill hemel en aarde bewoog om de VS tot actie te manen, wist de president dat hij landgenoten behoedzaam moest klaarstomen voor deelname aan de strijd. Door de aanval op Pearl Harbor door Japan verdween het isolationisme als sneeuw voor de zon. Amerika trok ten strijde. De oorlogsindustrie werd in gang gezet met als gevolg dat deze die van andere strijdende in omvang overschaduwde én een einde maakte aan de Grote Depressie.

De nederlaag van nazi-Duitsland en Japan was in 1944 naderend maar nog niet definitief. Desondanks begon de alliantie van Sovjet-Unie, verenigd Koninkrijken Verenigde Staten al uiteen te vallen. Ook de gezondheid van Franklin verslechterde zienderogen. Het einde van de oorlog en daarna oplopende spanningen die uitmondden in de Koude Oorlog, maakte hij niet mee. Op 12 april 1945 stierf hij.

First lady of the World

Het verlies van haar man betekende voor Eleanor niet per se het gemis van haar grote geliefde. Sinds een affaire van Franklin in 1918 hadden zij een louter vriendschappelijke relatie. Eleanor had een onafhankelijke rol ingenomen waarbij ze onder meer doeltreffend campagne voerde voor haar man. Ze was er niet de First Lady naar om slechts schaapachtig naast de president te glimlachen als hij op het podium stond. Ze fungeerde daarentegen als ‘luisterpost en aanspreekpunt’ en hield voeling met de samenleving.

De strijd voor een rechtvaardige samenleving – voor vrouwen, voor zwarten -zette zij met onverminderde energie voort na de dood van FDR. Zo was zij voorzitter van de commissie die de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens opstelde. Tot haar dood in 1962 zette zij zich actief in voor Democratische kandidaten en gaf zij advies en feedback aan de presidenten die in de voetsporen van haar oom en man waren getreden.

Complexe karakters

Verhagen heeft het verhaal chronologisch opgesteld. Hij vermengt de persoonlijke en politieke activiteiten van ‘deze drie complexe karakters’ tot een vlot te lezen geheel. Mogelijk komt het door de vertrouwdheid met de historische context dat ik het gevoel had dat dit in het gedeelte over FDR en ER nog beter geslaagd is dan bij TR. Hoe dan ook, het is een intrigerend, goed verteld verhaal over een periode waarin de Verenigde Staten van ‘belangrijke regionale macht naar dominante wereldmacht’ uitgroeide.

Lezenswaardig is eveneens de slottekst waarin de Amerikakenner de door hem gebruikte secundaire literatuur toelicht.

Verhagen, Frans

De Roosevelts, Vormgevers van de American Century 

American Giants

(Utrecht 2019)

ISBN  978 94 0191 619 6, € 25,00, 272 pag.

Uitgeverij Omniboek

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Historiën Twitter
Schrijf je in voor TOEN!