De slag bij Passendale

Op 31 juli 1917 begint de Slag bij Passendale. Het is de derde grote slag om het Belgische plaatsje Ieper tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Een eenzame Britse soldaat in een totaal kapotgeschoten landschap rond Passendale. De modder was de grootste vijand van alle soldaten. Bron: Wikipedia

Op 31 juli 1917 begon de slag bij Passendale. Het was de derde grote slag om het Belgische plaatsje Ieper tijdens de Eerste Wereldoorlog. In een periode van enkele jaren was een gebied van enkele honderden vierkante kilometers omgeploegd door granaten, gescheurd door loopgraven en een massagraf geworden voor duizenden onidentificeerbare jonge mannen vanuit alle continenten.

Na jarenlange oplopende spanningen in Europa kwam het tot een oorlog die zijns gelijke in de geschiedenis niet gekend heeft. Hoewel velen de oorlog hadden zien aankomen, waren geen van de grote mogendheden in Europa bereid om in te grijpen en dit te voorkomen. Het was ook niet te voorzien welke onvoorstelbare consequenties een oorlog op deze schaal zou hebben. Op 18 juni 1914 stak een Servische nationalist de lont in het kruitvat door Prins Franz-Ferdinand van Oostenrijk in Sarejevo te vermoorden. Al gauw trokken de miljoenenlegers uit diverse landen tegen elkaar op in een oorlog die strandde in een netwerk van loopgraven, dat liep van de Zwitserse grens tot aan de kust bij het Belgische Nieuwpoort. Verdun, de Somme en ook Ieper zijn namen die voor altijd aan deze oorlog verbonden zullen blijven.

Het offensief

Britse soldaten schuilen tegen vijandelijk vuur in de modder van Passendale. Om hen heen liggen gevallen kameraden. Bron: Wikipedia

In de zomer van 1917 nam de Britse legerleiding het besluit om te trachten een beslissende doorbraak in het front bij Ieper te forceren. Troepen werden samengetrokken, honderden verkenningsvluchten uitgevoerd en de zwaarste kannonnen die voorradig waren opgesteld. Tijdens deze voorbereidingen gingen de gewone gevechten aan de frontlinie gewoon door. Zo bestookten de Duitsers op 12 juli Britse sleutelposities en transportroutes met naar schatting 50.000 brisant- en gasgranaten. Meer dan 2500 Britse soldaten kwamen hierbij om. Vooral de hier nieuw uitgevonden mosterdgasgranaten eisten veel levens.

De Britten probeerden de slag zo goed als mogelijk voor te bereiden. Niet alleen door middel van bombardementen maar ook werden onder de soldaten lijsten uitgedeeld met de volgende ‘nuttige’ zinnen die de soldaten moesten leren:

‘Ergebt euch schnell, sonst keinen Pardon’

‘Händen Hoch’

‘Alle, die sich jetz ergeben, wurden gut behandelt’

‘Wer sich rührt, wirt tot geschossen’

Passendale voor en na de slag. Het plaatsje is totaal van de kaart geveegd. Bron: Wikipedia

Probeerden de Britse artillerie de dagen voor de slag nog zoveel mogelijk Duitse artilleriekanonnen door bombardementen uit te schakelen, op 30 juli, de vooravond van de slag, legde de Britse artillerie een slagregen van staal op de Duitse loopgraven. Volgens de verhalen werd het rommelende geluid van dit bombardement tot in Zuid-Engeland gehoord. De Duitse soldaten in de loopgraven bleken echter door jarenlange ervaring beter bestand tegen dit soort geweld dan verwacht. Toen de Britten hun artillerievuur meer naar achteren moesten leggen om hun eigen troepen niet te raken kropen de Duitsers uit hun schuilplaatsen weer tevoorschijn en boden heftig verzet. Een veel sterker verzet dan waarop de Engelsen, na al hun bombardementen op hadden gerekend.

Op dezelfde dag dat de Britten met hun offensief startten (31 juli 1917) begon het ook te regenen. De hele voorafgaande maand was het redelijk zomerweer geweest, maar de herfst van 1917 is één van de natste najaren van de 20ste eeuw. Het complete gebied dat omgeploegd is door ontelbare granaten, verandert in een modderpoel en de opmars van de Engelsen loopt vast in de modder. Toch duurt het nog tot november voordat het offensief definitief stopt, vanwege de voor de deur staande winter.

In drieëneenhalve maand tijd heeft men slechts 8 kilometer terreinwinst geboekt. De getallen die daar tegenover staan zijn schrikbarend: meer dan 600.000 doden, gewonden en vermisten. De verliezen onder zowel de Geallieerden als de Duitsers zijn enorm. In het daaropvolgende jaar veroveren de Duitsers in het voorjaarsoffensief alles weer terug. Toch is de slag voor het verloop van de oorlog niet helemaal zinloos geweest. Door toenemende Amerikaanse steun begint de balans steeds meer door te slaan naar de kant van de geallieerden. Duitsland is niet meer in staat om zijn verliezen aan te vullen en moet dan ook in het najaar van 1918 de oorlog staken.

De bekende Duits schrijver Remarque beschrijft in zijn boek ‘Im Westen nicht Neues´ (in het Nederlands verschenen onder de titel: ´Van het westelijk front geen nieuws´) het frontleven uit eigen ervaring: “Oorlog is voor ons een doodsoorzaak zoals kanker of tbc, als griep of dysenterie. Alleen gaan er veel meer mensen aan dood, op meer verschillende en veel gruwelijker manieren. Onze gedachten zijn als leem, ze worden gevormd naar de wisseling der dagen. Als we rust hebben, zijn onze gedachten prettig en wanneer we onder vuur liggen, zijn ze dood. Binnen en buiten hetzelfde landschap vol granaattrechters.(…) Granaten, gas, tankeskaders – verpletteren, verteren, dood. Dysenterie, griep, tyfus – stikken, verbranden, dood. Loopgraven, hospitaal, massagraf – meer mogelijkheden zijn er niet.”

Ieper nu

Nog steeds leven de gebeurtenissen van de jaren 1914 – 1918 sterk in België en Frankrijk. Waar wij in Nederland de Tweede Wereldoorlog gedenken, krijgt in zowel Frankrijk als België ‘le grande guerre’ nog steeds veel meer aandacht. Zo vind er in Ieper nog dagelijks een ceremonie plaats onder de Menenpoort, waarin de namen van meer dan 50.000 vermisten staan gegraveerd. En deze ceremonie wordt nog dagelijks druk bezocht door nabestaanden, familie en anderen geïnteresseerden van over de gehele wereld, maar wel in het bijzonder vanuit Engeland. Nog steeds zijn vele authentieke oorlogslocaties te bezoeken. Locaties die stilzwijgend vaak meer zeggen dan duizend boeken kunnen beschrijven.

Bronnen

Peter Barton – Passendale, slagveld van wereldoorlog 1

Erich Maria Remarque – Van het westelijk front geen nieuws

Internet – Studiecentrum Eerste Wereldoorlog (www.ssew.nl)

– Wereldoorlog 1 in de Westhoek (www.wo1.be)

2 Reacties op De slag bij Passendale

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Schrijf je in voor TOEN!