De Tempeliers

Spectaculair is de geschiedenis van de Tempeliers wel te noemen. De Engelse historicus Dan Jones doet verslag van de razendsnelle ontwikkeling én ondergang van de ridderorde.

De orde van de Tempeliers kende een kort maar krachtig bestaan. De bescheiden groep ridders die in Jeruzalem bezwoer pelgrims te beschermen groeide in rap tempo uit tot grootgrondbezitter en bankier van koningen. Even snel viel het doek. De slechte afloop van de kruistochten en een kwaadwillende Franse koning maakte na amper twee eeuwen een einde aan deze ridderorde.

Tempelberg

De orde van de Tempeliers werd in 1120 gesticht. De eerste grootmeester, Hugo van Payns, vestigde zich met een haveloos groepje ‘in nederige kleding en met schaars voedsel’ op de Tempelberg. De kerkhervormer Bernard van Clairvaux wierp zich op als een sterk promotor. De waarden van armoede en gehoorzaamheid die hen kenmerkten kwamen overeen met de idealen van zijn eigen cisterciënzerbeweging. Hij speelde eveneens een rol in het opstellen van een gedragscode voor de ridders.

‘In deze religieuze orde is de orde van het ridderschap opgebloeid en een nieuw leven begonnen.’

-Latijnse Regel van de Tempeliers

Grootgrondbezitters

Bernards steun hielp om de Tempeliers onder de aandacht te brengen van de machthebbers. Zij ontvingen immense gaven, waaronder een derde deel van het koninkrijk Aragon en daardoor groeiden hun grondbezit en financiën. In honderd jaar veranderde de orde ‘in een grenzeloze, zichzelf bedruipende paramilitaire organisatie, gefinancierd uit het beheer van hun uitgestrekte landerijen en bezittingen.’

Grootmeesters

De grootmeesters verdeelden hun aandacht tussen de belangenbehartiging in West-Europa en het strijdtoneel in het Oosten. Waar het zwaartepunt lag, werd mede bepaald door karakter en competentie van de meester zelf. Dat waren niet alleen wijze mannen. Zo is de tiende grootmeester Gerard van Ridefort een agressieve houwdegen. Onder zijn aanvoering leden de Tempeliers enkele verpletterende nederlagen. Hij leidde zijn ridders roekeloos de strijd in waarin zij het onderspit dolven tegen de islamitische troepen van Saladin. Maar de grillige strijd ging daarna nog een eeuw door totdat met de val van Akko in 1291 het doek viel voor de kruisvaarders.

Vernietiging

Voor de Tempeliers volgde nog een klap. De Franse koning Filips IV richtte zijn giftige pijlen op hen vanwege geld- en heerszucht ‘en zijn buitengewone vermogen om zichzelf ervan te overtuigen dat iedereen die hem in de weg stond gedreven werd door de verdorvenste, morele afwijkingen’.

‘Tussen 13 oktober 1307 en 18 maart 1314 werd de Orde van de Tempel volledig vernietigd.’

Militante indringers

Na het lezen kun je concluderen dat de auteur zich houdt aan zijn woord dat hij in de inleiding van zijn bijna 500-pagina dikke werk geeft.

‘Dit is een boek over een schier eindeloze oorlog in Palestina, Syrië en Egypte, waar facties van soennitische en sjiitische moslims in strijd raakten met militante christelijke indringers uit het Westen, het gaat over een ‘geglobaliseerde’, van belasting vrijgestelde organisatie die zoveel rijkdom vergaarde dat ze machtiger werd dan sommige regeringen; het gaat over de relatie tussen internationale financiering en geopolitiek, over de macht van propaganda en mythevorming, over geweld, bedrog, verraad en hebzucht.’

Chronologisch verhaal

Mocht de voorgaande zin je anders doen vermoeden, de auteur schrijft toegankelijk en vermijdt jargon. Hij heeft bewust gekozen voor verhalende geschiedenis waarin hij chronologisch de gebeurtenissen presenteert. Dat beleggen, veldslagen en lobby’s in Europa elkaar blijven opvolgen is het logisch gevolg van deze chronologische opzet. Het is de journalist Jones toevertrouwd dat het verhaal desondanks niet langdradig wordt.

Verzorgde uitgave

Het is wel prettig als je de tijd hebt om De Tempeliers in een beperkt tijdbestek te lezen zodat je snel de draad van het verhaal weer op kunt pakken en niet steeds na moet gaan wie schuilgaan achter al die namen. Behulpzaam voor de lezer is de lijst met belangrijkste personages, pausen, koningen en koninginnen van Jeruzalem en grootmeesters en duidelijke kaartjes. Compleet met kleurenkatern, notenapparaat, bibliografie en harde kaft met omslag is deze uitgave goed verzorgd.

Dan Jones,

De Tempeliers, De opkomst en ondergang van de tempelridders

(Utrecht 2018)

ISBN 978 94 0191 428 4, € 30,00, 493 pag.

Uitgeverij Omniboek

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!