De Tweede Wereldoorlog en het verzet

In De Tweede Wereldoorlog en het verzet stelt Egbert van de Schootbrugge de activiteiten van 34 verzetsstrijders centraal.

Zeventien jaar oud was Brunita Josepha Gemmeke toen in mei 1940 de Tweede Wereldoorlog uitbrak. Ze koos voor het verzet tegen de Duitse bezetter. Het begon met het rondbrengen van illegale blaadjes. Haar koeriersdiensten golden ook het ophalen van een radiozender die ze later leerde gebruiken toen ze het ontcijferen en coderen onder de knie had.

In oktober 1944 moesten documenten en microfilms afgeleverd worden bij prins Bernhard in het bevrijde Brussel. Gemmeke nam de taak op zich om dwars door vijandelijk gebied te fietsen met de geheime informatie in haar poederdoos en schoudervullingen. Tijdens de rit werd zij staande gehouden, beschuldigd van spionage en toen zij eenmaal door mocht, fietste zij tussen de Duitse militairen door die onder vuur lagen van de Engelse jagers. Verschillende keren kwam zij in de vuurlinie terecht.

“Ik heb werkelijk een fantastisch geluk gehad tijdens die tocht. De granaten floten over en langs mij heen en het wel of ze mij niet konden raken. Ik had slechts één doel voor ogen: zorg dat je erdoor komt.”

Grote risico’s

Gemmeke is een van de 34 verzetsstrijders van wie het verhaal is opgetekend door Egbert van de Schootbrugge in De Tweede Wereldoorlog en het verzet. Zij waren mannen en vrouwen die zich niet bij de Duitse bezetting neer wilden leggen en grote risico’s durfden te nemen. Zij ondernamen tal van activiteiten die de auteur in vijf categorieën indeelt:

  1. Hulp aan onderduikers
  2. Falsificaties, gewapend verzet en sabotage
  3. Illegale pers
  4. Spionage
  5. Organisatie

Iedere categorie wordt kort ingeleid voordat de persoonsbeschrijvingen beginnen. De strijders hielden zich niet exclusief bezig binnen het kader waarbinnen hun biografie valt. Ook kruisten hun paden met die van andere verzetsstrijders, zodat het ene verhaal vanzelf de interesse wekt om een andere te lezen. Dit boek leent zich er goed voor om in te grasduinen.

Landelijke Beurs

Van de Schootbrugge heeft er duidelijk voor gekozen om de verhalen van de verzetsmensen centraal te stellen  Dat blijkt direct uit het kader aan het begin van iedere biografie waarop gegevens en foto staan. Het draagt eraan bij dat het om persoonlijke geschiedenissen gaat. De inleiding en conclusie zijn kort gehouden, het is immers geen overzichtsgeschiedenis van het verzet in Nederland. Daar is niets mis mee, maar een verklarende woordenlijst van begrippen die herhaaldelijk aan bod komen was een handig hulpmiddel bij het lezen geweest. Dat is des te meer het geval omdat de uitleg niet altijd volgt bij de eerste keer dat een term voorbijkomt. Zo staat ‘landelijke Beurs’ op pagina 31 genoemd, maar is de uitleg op pagina 130 te vinden: ‘een organisatie waar onderduikers werden uitgewisseld en waaruit de Landelijke Organisatie (LO) voortkwam.’

Joke Folmer

De auteur heeft gebruikgemaakt van historisch onderzoek van anderen en bestaande interviews met betrokkenen. Mevrouw Joke Folmer heeft hij zelf gesproken. Zij is als enige verzetsstrijder die in het boek staat beschreven nog in leven (2018). Anderen zijn op hoge leeftijd overleden, maar velen beleefden niet dat hun daden mede hebben geleid tot de bevrijding; hun verzet werd hen fataal. Het offer was niet vergeefs, in zware tijden hadden zij hoop op verandering gebracht. In de woorden van de auteur:

“Verzetsmensen waren het licht onder de donkere wolken van het nationaalsocialisme.”

Schootbrugge, E. van,

De Tweede Wereldoorlog en het verzet

(Utrecht 2018)

ISBN 9789401912020, € 20,-, 318 p.

Uitgeverij Omniboek

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!