Duivels dilemma, de dood van 23 Trouw-verspreiders

Peter Bak stelt in Duivels dilemma de vraag of het stopzetten van de persen de dood van 23 verspreiders van verzetsblad Trouw had kunnen voorkomen.

Wat doe je als jouw beslissing het lot van meer dan twintig verzetsstrijders bepaalt? Doorgaan of stoppen? Voor die keuze stonden de makers van de illegale krant Trouw op 9 augustus 1944. Op die dag kozen zij op een vergadering om de persen te laten draaien.

23 verspreiders van het blad werden door de Duitsers ter dood gebracht. Mannen van in de twintig en dertig; een enkeling ouder maar ook een jongen van 14 lieten het leven. Maar het tegengeluid tegen de bezetter bleef klinken.

Fall ‘Trouw’

Historicus Peter Bak stelt in Duivels dilemma de vraag of het negeren van het ultimatum van de Sicherheitsdienst daadwerkelijk tot de dood van de verspreiders heeft geleid. Of was dit vonnis in het kader van Fall ‘Trouw’ al eerder geveld en was er dus eigenlijk  geen sprake van een voorwaarde? Het is een intrigerende kwestie waarover de auteur veel informatie heeft verzameld: over de verspreiders; de redactieleden en de Duitsers die bij de vervolging betrokken waren.

Waarheidsvinding

Dat ‘een van de aangrijpendste episodes uit de oorlog’ de aandacht verdient, valt te begrijpen als je ziet hoe hoog de gemoederen bij de nabestaanden nog steeds oplopen. Voor hen bevat het boek mogelijk antwoorden op vragen waarmee zij het hun hele leven al moeilijk hebben. Dat geldt bijvoorbeeld voor de vraag of een van de betrokkenen een verradersrol innam. Ook is het een twistpunt of de krant na de oorlog nog wel had moeten verschijnen.

‘Daarom zal dit boek, een poging tot waarheidsvinding, nabestaanden wellicht verrassen, verbazen of misschien wel ontstellen en boos of verdrietig maken.’

Vlotte stijl en losse structuur

Over de wijze waarop de auteur de historische gegevens heeft gerangschikt in het boek ben ik niet zo enthousiast. Het vertrekpunt op de dag van de vergadering is goed gekozen maar de beschrijving die volgt over de gebeurtenissen die tot die situatie leiden waren voor mij niet altijd goed te volgen. In zijn op zich vlotte stijl laat Bak zich verleiden tot tal van zijsprongen waardoor ik meermaals de structuur en de volgorde van gebeurtenissen uit het oog verloor.

Daarnaast komen de als sfeerverhogend bedoelde teksten soms wat geforceerd over. Als hij een van de betrokkenen interviewt doet hij dat onder ‘een blauwe hemel waarop Johannes Vermeer her en der wolken met zachtgele randen leek te hebben geschilderd.’ In een verhaal waarin al zoveel namen passeren mag die van een zeventiende-eeuwse schilder wel achterwege blijven. De literaire uitspattingen zijn op zich niet zo’n punt als je goed in een verhaal zit, maar dat lukte me soms met moeite. Duivels dilemma had wat dat betreft baat gehad bij meer chronologie en minder uitweidingen.

Peter Bak,

Duivels dilemma, De dood van 23 verspreiders van verzetsblad Trouw

(Hilversum 2019)

ISBN 978 90 8704 790 0, € 19,-, 204 pag.

Uitgeverij Verloren

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Historiën Twitter
Schrijf je in voor TOEN!