De échte Game of Thrones: deel 3

William Marshal (Willem de Maarschalk) d. 1219

William Marshal (Willem de Maarschalk) d. 1219

Vorige keer eindigde de échte Game of Thrones deel 2: Jan Zonder Land, met de dood van Jan. Zijn 9-jarige zoon Hendrik volgde hem op. De jonge Hendrik III werd omringd door vijandige baronnen en had te maken met een rivaliserende Franse koning in Londen. Iedereen leek de jonge Plantagenet in de steek te laten, iedereen behalve Willem de Maarschalk (William Marshall).

De Maarschalk was een ridder van lage komaf, die zich letterlijk en figuurlijk omhoog had gevonden. Hij zou de belangrijkste en beroemdste ridder van Engeland worden. Vanwege zijn trouw aan zijn heer, ook in slechte tijden, had iedereen respect voor hem. Als jongetje gaf zijn vader hem als gijzelaar aan koning Stephanus. Toen Stephanus dreigde Willem te doden omdat zijn vader zijn kasteel niet over wilde geven aan de koning, antwoordde zijn vader: “doe maar, ik heb hier nog een hamer en aambeeld om nieuwe zonen te smeden”. Gelukkig voor Willem spaarde Stephanus desondanks zijn leven. Toen Willem vrij kwam ging hij met het vechten van riddertoernooien zijn geld verdienen. Dat waren niet de schouwspelen die je nu in tv-series zoals Game of Thrones ziet, maar gevechten over tientallen kilometers in de vrije natuur. De Maarschalk verdiende zo een fortuin met het gevangen nemen van zijn tegenstanders (die werden nooit bewust gedood, anders kon je naar je centen fluiten). Ooit had hij tijdens een toernooi in een tweegevecht van de oorlogskoning Richard gewonnen. Later diende hij koning Richard. In totaal had hij vijf koningen gediend.

De Maarschalk was al 70 toen hij het regentschap van Engeland op zich nam namens Hendrik III. Hij verjoeg de Fransen uit Londen en versloeg de vijandige baronnen in de slag bij Lincoln, 1217. Door de baronnen niet hard te straffen hoopte hij een langdurige vrede in Engeland te bewerkstelligen. Ook bracht hij onder zijn eigen zegel Magna Carta uit. Hiermee kwam hij aan de eisen van de baronnen tegemoet, want die waren de oorlog begonnen omdat koning Jan zich niet aan de Magna Carta had gehouden. In 1219 stierf Willem de Maarschalk, hij had zich vlak voor zijn dood aangesloten bij het broederschap van de Tempeliers (vandaar dat hij in de Temple Church in Londen ligt begraven).

In Game of Thrones kunnen ridders of ‘sers’ als ser Barristan en Arthur Dayne aanspraak maken op een reputatie zoals die van De Maarschalk. Het wemelt natuurlijk van de ridders in Westeros. De Maarschalk is echter na zijn carrière als ridder zelfs regent geweest en hij is als een oude man in bed gestorven, niet als jonge man op het slagveld. De Tempelorde waar De Maarschalk bij hoorde, kent veel overeenkomsten met de Knight’s Watch. Leden van beide broederschappen leefden in armoede en kuis, en voor een hoger doel.

Slag bij Lincoln, 1217

Slag bij Lincoln, 1217

Blunders

Net als zijn vader was Hendrik III geen goede vorst. Jan was wreed en onrechtvaardig, Hendrik was vroom en onkundig. Hendrik had geen kaas gegeten van politiek. Hij liet na de dood van De Maarschalk en zelfs toen hij volwassen was geworden het regeren over aan anderen. In Game of Thrones lijkt de jonge koning Tommen het meest op Hendrik. Tommen wordt ook door rivaliserende adellijke families geadviseerd (huis Lannister en huis Tyrell) en lijkt ook niet te weten wat hij moet doen.

Toen Hendrik de touwtjes zelf in handen ging nemen na een ruzie tussen zijn adviseurs, beging hij de ene blunder na de andere. Hij bleek tevens een dramatische generaal. Een expeditie om delen van Frankrijk terug te veroveren liepen uit op een grote mislukking en kostte veel geld.

Hendrik was geen soldaat, hij besteedde zijn tijd liever aan andere dingen zoals architectuur, waar een groot deel van zijn inkomen aan op ging. Het bekendste bouwwerk, of eigenlijk restauratie en uitbreiding van een toen al bestaan bouwwerk, was Westminster Abbey in Londen. De vrome Hendrik was een bewonderaar van de elfde eeuwse Engelse koning Edward the Confessor, die daar lag begraven. Edward was zo vroom dat hij weigerde met zijn vrouw naar bed te gaan. Hendrik liet een gigantisch praalgraf bouwen voor Edward en liet zich naast hem begraven, net als veel van zijn veel kundigere opvolgers.

Hendrik III met Westminster Abbey (rechter hand)     	De graftombe van Edward the Confessor in Westminster Abbey (bron: Wikimedia)

Hendrik III met Westminster Abbey (rechter hand) De graftombe van Edward the Confessor in Westminster Abbey (bron: Wikimedia)

Een van zijn domste besluiten van Hendrik III was het kopen van Sicilië. De tante van Hendrik, Johanna (de jongste dochter van Hendrik II en dus de zus van Jan zonder Land) was ooit koningin van Sicilië. En Hendrik III wilde er nu zijn tweede zoon, Edmund de Gebochelde installeren als nieuwe koning. Daarom kocht hij het koninkrijk van de paus voor drie keer zijn jaarinkomen (totaal ongeveer 132.000 Mark, bijna net zoveel als het losgeld van zijn oom Richard Leeuwenhart). Dat was een geweldige deal voor de paus die in oorlog was met de keizer om het eiland te bemachtigen. Het was een slechte deal voor Hendrik en Engeland. De broer van Hendrik, Richard was eerder al slim genoeg om de kroon van Sicilië te weigeren. Richard vatte het aanbod van de paus samen als: “Het is alsof je de maan aangeboden krijgt. Klim nu maar omhoog om haar te pakken…”.

Hendrik’s adviseurs waren woest! Hoe moest de koning dit gaan betalen? En drie keer raden wie de rekening zouden krijgen gepresenteerd? Bovendien was met de koop het bezit van Sicilië allerminst zeker. Want het eiland moest ook nog veroverd worden… Dat kostte opnieuw veel geld. Hoe kon de koning nu zo dom zijn! Sicilië lag misschien dichterbij dan de maan, maar in middeleeuwse termen lag het wel aan de andere kant van de wereld ten opzichte van Engeland.

Geboorte ‘parliament’

Door het machtsvacuüm dat werd gecreëerd door Hendrik ontstond langzaamaan iets was op een parlement leek in Engeland. De baronnen waren het geklooi van hun koning zat en probeerden hem op alle mogelijke manieren te ‘helpen’.

Houses of Parliament met rechts de Big Ben (bron: Wikimedia)

Houses of Parliament met rechts de Big Ben (bron: Wikimedia)

Tijdelijke adviesraden waren er altijd geweest voor koningen. Die groeiden nu uit in een permanent orgaan van raad en op den duur daad. Het kwam erop neer dat Hendrik steeds meer macht moest afstaan. In 1258 moest Hendrik III de vernederende Provisions of Oxford ondertekenen. Er kwam een permanente raad van 15 man bijeen om de koning te adviseren. Daarnaast kwam er drie keer in het jaar een grote raad van 24 bijeen om politieke kwesties te bespreken. De term die werd gegeven aan dit laatste orgaan was ‘parliament’, van het Franse woord ‘parler’ (praten). De vergaderingen werden nog niet altijd in Londen gehouden, wel steeds vaker en op den duur altijd, op de plek tegenover de Abbey, waar nu The Houses of Parliament staan.

Hendrik probeerde er alles aan te doen om de bemoeienis ongedaan te krijgen. Toen de paus op verzoek van Hendrik de Provisions nietig verklaarde, kwamen de baronnen in opstand.

Opstand

De regeerperiode van Hendrik was een ramp. De verovering van Sicilië liep uit op een fiasco (de baronnen weigerden te betalen voor dit idiote avontuur). Hendrik had een gigantische schuld aan de paus, die hem dreigde te excommuniceren als hij niet betaalde. De koning was veel te vroom om een excommunicatie te riskeren, dus deed er alles aan om de paus af te betalen, zelfs de afspraken in Magna Carta (opnieuw uitgegeven in 1225 als Great Charter) en de Provisions of Oxford schenden door veel meer belastingen te heffen dan was toegestaan.

Simon de MonfortEen ander punt van irritatie was dat Hendrik veel buitenlandse adviseurs in dienst had om zijn rijk te besturen. Daar hielden de Engelse baronnen niet van. Aan het hof werd nog steeds Frans gesproken, maar de Engelse baronnen hadden in de 13e eeuw een dusdanig ontwikkeld nationaal zelfbewustzijn dat zij de adviseurs afkomstig van het continent als ‘buitenlands’ of ‘vreemden’ gingen beschouwen. De irritatie liep zo hoog op dat een groep gewapende baronnen bij Hendrik verhaal kwamen halen. De bange Hendrik vroeg of hij nu hun gevangene was en wat ze wilden. Daarop antwoordden de mannen dat als zijn buitenlandse adviseurs hun kastelen en grond niet inleverden, zij hun hoofd zouden verliezen.

Onder leiding van zijn zwager Simon de Montfort werd Hendrik III in 1264 op het slagveld (Slag bij Lewes) verslagen en hij en zijn zoon Edward gevangen gezet. De koningin vluchtte naar Frankrijk. De Montfort regeerde samen met het parlement. Hendrik mocht niet eens de leden van zijn eigen hofhouding uitkiezen. Het einde van de dynastie van de Plantagenets leek nabij…

Erlend van Ark

Erlend van Ark is historicus, docent en schrijver. Hij is geboren in 1977 en opgegroeid in het Noord-Hollandse Middelie. Na de middelbare school heeft hij eerst een bachelor Bank- en Verzekeringsleer gehaald en daarna is hij in 2000 Geschiedenis gaan studeren (UvA) en heeft hij de eerstegraads docentenopleiding (VU) afgerond. Na een aantal jaren gewerkt te hebben als geschiedenisdocent en docent Bestuurskunde kwam de uitgever I-Publish op zijn pad. Inmiddels is zijn eerste boek, over de Eerste Wereldoorlog, gepubliceerd en werkt hij aan zijn tweede, over de Tweede Wereldooorlog. Daarnaast is hij als freelance docent verbonden aan diverse onderwijsinstellingen en heeft hij werk als content schrijver en blogger. Erlend heeft een relatie met Irene Buzzoni en woont in Purmerend.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!