De échte Game of Thrones – deel 4

Het verhaal over de Plantagenets eindigde de vorige keer met de gevangenneming van koning Hendrik III en zijn zoon door zijn zwager Simon de Montfort. De Montfort was getrouwd met de zus van Hendrik, Eleonora. Hij werd in feite de nieuwe heerser van Engeland…

Eduard Longshanks

Gelukkig voor de Plantagenets wisselen zwakke en sterke koningen elkaar vaak af. Engeland had twee zwakke broeders op de troon gehad achter elkaar en het was nu tijd voor een sterke persoonlijkheid.

Eduard I, bron: WikimediaDe zoon van Hendrik III bleek uitermate geschikt om te regeren. Zoals we in Game of Thrones ook zien, houden meedogenloze, soms moreel slechte vorsten het langer vol dan moreel goede, rechtvaardige. Dat is ook de boodschap van de schrijver R.R. Martin. Ned en Robb Stark verdwenen snel van het toneel. Zij waren ‘zwak’ omdat ze rechtvaardig wilden zijn en het spel vooral eerlijk wilden spelen. Ook Deanarys komt steeds in de problemen door haar gevoel van rechtvaardigheid en eerlijkheid…

Eduard had daar geen last van. Hij is het beste te vergelijken met Tywin Lannister. Eduard I dwong respect af, niet alleen met zijn lengte, waardoor hij Longshanks (lange benen) werd genoemd, maar ook met zijn gedrag. Hij zou zelfs een keer een kardinaal letterlijk de dood in hebben gejaagd met een van zijn woedeaanvallen.

Een andere reden waarom Eduard te vergelijken is met Tywin is de moeizame relatie met zijn oudste zoon. Tywin loopt keer op keer te foeteren op Jaymie dat hij een keer volwassen moet worden en verantwoordelijkheid moet nemen. Eduard heeft een dergelijke moeizame relatie met zijn oudste zoon, Eduard van Caernarfon. De jonge Eduard lijkt voor geen meter op zijn vader. Eduard I was een meedogenloze krijger en goed bestuurder, Eduard II hield meer van tuinieren en zou later een puinhoop van het bestuur van Engeland maken.

Wederopstanding Plantagenets

Eduard ontsnapte in 1264, een paar maanden na de Slag bij Lewes, waarbij hij en zijn vader werden verslagen door Simon de Montfort. Hij bracht een leger bijeen om De Montfort, de ongekroonde koning van Engeland af te zetten. Dat lukte een jaar later na de Slag van Evesham. Eduard liet De Montfort op gruwelijke wijze ombrengen tijdens de slag. Zijn hoofd werd naar de vrouw van een van zijn vijanden gezonden.

Slag bij Evesham, met rechts het uit elkaar gehakte lichaam van De Montfort (bron: Wikimedia)

Slag bij Evesham, met rechts het uit elkaar gehakte lichaam van De Montfort (bron: Wikimedia)

Zo kwam een einde aan De Montfort en zijn bewind via het parlement, maar het parlement bleef voortaan een belangrijk politiek orgaan in het bestuur van het land. In het parlement zaten vanaf 1265 voor het eerst afgevaardigden van dorpen en steden uit heel Engeland. Zo werd er een tweede kamer aan het parlement toegevoegd, dit werd later The Commons genoemd. Het was een belangrijke graadmeter voor de populariteit van het huidige bewind.

Dat parlement werd voorlopig buiten spel gezet, Hendrik III en de dynastie van de Plantagenets werden door Eduard gered. Eduard vertrok vervolgens op kruistocht (inmiddels de negende). Daar speelde hij niet veel klaar, omdat de christenen in het defensief waren gedwongen. Jeruzalem was stevig in de handen van de moslims. Eduard won wel een paar veldslagen. Hij wilde doorgaan met vechten in tegenstelling tot de andere kruisvaarders en waarschijnlijk om die reden is er een aanslag op hem gepleegd. Een boodschapper stak hem neer met een mes waarop de boomlange Eduard hem vervolgens overmeesterde. Omdat het mes misschien wel vergiftigd kon zijn, zoog zijn vrouw, Eleonore van Castille het gif uit de wond in zijn heup. Het was nu echt tijd om naar huis te gaan…

Tijdens de terugtocht in 1272 hoorde hij van de dood van zijn vader Hendrik III. Hendrik’s lichaam werd begraven in Westminster Abbey, zijn hart werd naar de abdij in Fontevrault gestuurd, waar zijn voorouders te ruste lagen. Eduard was nu koning van Engeland!

Wales

Net als in Game of Thrones waren er in het Middeleeuwse Engeland opstandige baronnen of families, die de macht van de koning niet respecteerden. Er waren ook gebieden die niet bij het koninkrijk hoorden, maar waarvan de vorst wel ondergeschikt was aan de Engelse koning, zoals Wales. De prinsen van Wales werden geacht hulde te brengen aan de Engelse koning als die daarom vroeg. Net als de Franse koning hommage kon eisen van de vorsten van Normandië en Aquitanië (als dat de Engelse koning was, moest die hommage brengen voor die gebieden).

De prins van Wales, Llywelyn ap Gruffydd weigerde echter hommage te brengen aan Eduard. Hendrik III had dat misschien door de vingers gezien, maar Eduard was geen man om grappen mee te maken. Hij viel in 1276 Wales binnen met een leger om een einde te maken aan de zelfstandigheid van de prins.

De rode draak op de vlag van Wales doet denken aan de draken van Targaryens

De rode draak op de vlag van Wales doet denken aan de draken van Targaryens

Eduard maakte van de gelegenheid gebruik om niet alleen een einde aan de zelfstandigheid van de prins te maken, maar ook van het prinsdom Wales. Dat ging in twee fases. In 1276 versloeg Eduard Llywelyn met behulp van veel plaatselijke baronnen. Het leger van Eduard bestond zelfs voor ruim de helft uit Welshmen. In 1282 begon de tweede fase. Toen brak een meer nationalistische oorlog uit tussen Wales en Engeland, waarbij het voortbestaan van de onafhankelijkheid van Wales op het spel stond. Llywelyn en zijn jongere broer Dafydd werden beide gedood in het conflict dat werd gewonnen door Eduard. Dafydd werd op gruwelijke wijze geëxecuteerd in 1283 door Eduard: hij werd eerst opgehangen en daarna weer bij kennis gebracht, Vervolgens werd zijn geslacht afgesneden en voor zijn neus verbrand, evenals zijn ingewanden. Ten slotte werd hij gevierendeeld.

De titel van prince of Wales ging naar Eduard’s oudste zoon, Eduard. Die werd geboren in Caernarfon, in het noordwesten van Wales. Vanaf dat moment zou deze titel altijd naar de Engelse kroonprins gaan (nu is prins Charles prince of Wales).

Afbeelding 1: Veertiende eeuwse afbeelding waarin Eduard I zijn zoon tot prins van Wales uitroept. Afbeelding 2: Kasteel in Caernarfon (bron: Wikimedia)

Afbeelding 1: Veertiende eeuwse afbeelding waarin Eduard I zijn zoon tot prins van Wales uitroept. Afbeelding 2: Kasteel in Caernarfon (bron: Wikimedia)

Schotland

Het andere onafhankelijke vorstendom op het Angelsaksische eiland was Schotland. Schotland was veel groter dan Wales en het had een koning, die hulde moest brengen aan de Engelse koning. Maar in 1286 stierf de Schotse koning Alexander III en hij liet geen kinderen achter, alleen een drie jaar oude kleindochter Margaretha. Margaretha zat in Noorwegen, haar moeder (gestorven in het kraambed) was getrouwd met de koning van Noorwegen. Margaretha moest naar Schotland om koningin te worden.

William Walace, ook wel bekend als 'Braveheart' (bron: Wikimedia)

William Walace, ook wel bekend als ‘Braveheart’ (bron: Wikimedia)

Eduard zag dit als een kans om Schotland in te lijven. Hij zorgde ervoor dat zijn oudste zoon met Margaretha zou trouwen, ware het niet dat Margaretha overleed op weg naar Schotland. Hierdoor moest Eduard wat anders verzinnen. Inmiddels was duidelijk dat de Schotse adel liever een andere koning uit hun midden koos dan Schotland aan de Engelsen over te dragen. John Balliol werd aangewezen als nieuwe koning. Omdat Eduard het koninkrijk opeiste kon een oorlog niet uitblijven.

Eduard kreeg niet voor niks de bijnaam Hammer of the Scots. De Engelsen plunderden en veroverden delen van Schotland. John Balliol werd verslagen en afgevoerd naar de Tower of London, de luxe gevangenis van de Engelse hoofdstad. Schotland werd een Engels wingewest, maar dat duurde niet lang. De Schotse edelman Robert de Bruce, beter bekend als Braveheart begon een opstand in 1296. Hij versloeg een paar Engelse legers en werd het symbool van Schotse onverzettelijkheid tegen Engelse tirannie. Ook Bravehaert eindigde in Londen, hij werd in 1305 op gruwelijke wijze terechtgesteld.

Ondertussen had Robert de Bruce de Schotse troon opgeëist en hij veroverde Schotland langzaam terug op de Engelsen, die Schotland nooit helemaal onder controle hadden weten te houden. Ook omdat Eduard I in 1307 stierf en zijn zoon Eduard II geen krijger was. Schotland zou nog ruim vier eeuwen onafhankelijk blijven van Engeland.

Eduard I zit hier in het midden tussen de prins van Wales en de koning van Schotland (bron: Wikimedia)

Eduard I zit hier in het midden tussen de prins van Wales en de koning van Schotland (bron: Wikimedia)

Eduard II en zijn vriendjes

We weten het natuurlijk nooit helemaal zeker, maar er zijn aanwijzingen dat Eduard II homoseksueel was (hoewel die vooral komen van zijn vijanden). Hij had in ieder geval een voorkeur voor jonge mannen, die hij een te prominente rol gaf in het landsbestuur. In een tijd waarin je positie bepaalde wie je was, was het geven van een voorkeursbehandeling aan leden uit de lagere adel niet alleen beledigend, maar ook zeer gevaarlijk…

Het begon met Piers Gaveston, die tijdens zijn kroningsceremonie voorop mocht lopen (de grootste eer die er was!). Gaveston was een Frans vriendje van Eduard II. Zijn vader had hem al eens verbannen omdat de twee te ‘hecht’ waren. Nu Eduard zelf koning was, kreeg Gaveston het ene na het andere privilege. De hogere adel ergerde zich dood hieraan! Tijdens het banket na afloop van de kroningsceremonie liep de familie van de Eduard’s vrouw Isabella, de dochter van de Franse koning uit pure walging weg, omdat Eduard alleen maar bezig was met Gaveston en Isabella (die zeer mooi gewezen moet zijn) links liet liggen. De geruchten deden al snel de ronde dat de koning vaker in het bed lag met Gaveston dan de koningin.

Isabella, de vrouw van Edward II

Isabella, de vrouw van Edward II

Iedere koning had zijn favorieten, alleen Gaveston kreeg te veel en te nadrukkelijk invloed over de koning. In 1311 dwongen de baronnen Eduard om Gaveston opnieuw te verbannen. Gaveston was bekend om scherpe tong. Hij had bijnamen voor de baronnen, die hem zo slecht gezind waren. Zo noemde hij de graaf van Warwick The black hound of Arden. Dit was een gevaarlijk spel. Toen Gaveston het lef had om terug te keren naar Engeland namen de baronnen Gaveston gevangen en de zwarte hond, de graaf van Warwick liet Gaveston ombrengen in 1312.

Eduard was woedend en probeerde de baronnen die zijn ‘geliefde’ hadden vermoord aan te pakken. Hij kreeg echter niks voor elkaar, omdat bijna iedereen meer sympathie voelde voor de baronnen dan voor Gaveston.

Eduard had nog niks geleerd. Na de dood van Gaveston overlaadde hij een andere jonge edelman met privileges: Hugh le Despenser. Despenser en zijn familie kregen nu te veel macht, in ieder geval in de ogen van zijn vrouw Isabella en de baronnen. Met name Isabella haatte Despenser omdat zij het gevoel had dat er weer iemand tussen haar en haar man in kwam staan.

Einde Eduard II

Eduard II maakte zich zo onpopulair dat op den duur iedereen zich tegen hem keerde. Zelfs zijn vrouw en oudste zoon vluchtten naar Parijs. De jonge Eduard (later Eduard III) bracht daar hulde aan de Franse koning en weigerde vervolgens naar Engeland terug te keren. Zijn vrouw Isabella knoopte een relatie aan met de belangrijkste tegenstander van haar man: Rogier Mortimer. Die was door Eduard verbannen en werd zo in de armen van zijn vrouw en zoon gedreven.

Isabella

Mortimer en Isabella keerde terug naar Engeland aan het hoofd van een leger. Eduard vluchtte naar Wales, werd opgepakt en gevangen gezet. De Despensers werden aan de kant geschoven, Hugh werd op gruwelijke wijze (een andere manier kenden men niet in de Middeleeuwen zo lijkt het) terechtgesteld. Opnieuw werd een koning van Engeland gevangen gezet door een van zijn onderdanen. Eduard moest abdiceren ten gunste van zijn zoon, anders zou iemand anders, buiten de familie de kroon krijgen. Eduard gaf huilend toe, volgens de overlevering kon hij nauwelijks meer staan van ellende. Hij ging de geschiedenis in als de eerste Engelse koning die de kroon vrijwillig afstond aan zijn zoon, de pas 14-jarige Eduard III. Isabella zou regentes worden totdat Eduard volwassen zou zijn. Zij regeerde samen met Mortimer.

Isabella (rechts met de kleine Eduard III) neemt haar man (links/midden) gevangen (bron: Wikimedia)

Isabella (rechts met de kleine Eduard III) neemt haar man (links/midden) gevangen (bron: Wikimedia)

Eduard overleed in 1327 onder mysterieuze omstandigheden in gevangenschap. Sommige kronieken spreken van vergif, anderen van een hete pook in zijn anus…

Volgende week de Honderdjarige Oorlog (1337-1453)!

Erlend van Ark

Erlend van Ark is historicus, docent en schrijver. Hij is geboren in 1977 en opgegroeid in het Noord-Hollandse Middelie. Na de middelbare school heeft hij eerst een bachelor Bank- en Verzekeringsleer gehaald en daarna is hij in 2000 Geschiedenis gaan studeren (UvA) en heeft hij de eerstegraads docentenopleiding (VU) afgerond. Na een aantal jaren gewerkt te hebben als geschiedenisdocent en docent Bestuurskunde kwam de uitgever I-Publish op zijn pad. Inmiddels is zijn eerste boek, over de Eerste Wereldoorlog, gepubliceerd en werkt hij aan zijn tweede, over de Tweede Wereldooorlog. Daarnaast is hij als freelance docent verbonden aan diverse onderwijsinstellingen en heeft hij werk als content schrijver en blogger. Erlend heeft een relatie met Irene Buzzoni en woont in Purmerend.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!