Erik Hazelhoff Roelfzema

Erik Hazelhoff Roelfzema, beter bekend als de Soldaat van Oranje, was een Nederlands verzetstrijder, een Engelandvaarder. Hij is een belangrijk symbool van het Nederlands verzet. Erik Hazelhoff Roelfzema kent een bewogen leven. Hij is geboren in Nederlands-Indië, zat vanaf het begin van de Tweede Wereldoorlog bij het Nederlandse verzet, en bouwt na de oorlog aan een carrière bij film en tv. Bovendien heeft hij sinds de oorlog sterke banden met de Nederlandse Koninklijke familie. In 2007 sterft hij op Hawaï aan een hartfalen. Echt beroemd wordt hij met zijn boek ‘Soldaat van Oranje’, dat Paul Verhoeven verfilmd heeft.

Erik Hazelhoff Roelfzema graf

Het graf van de 'Soldaat van Oranje'. Bron: wikipedia.org.

‘Je deed alles, omdat je van Nederland hield’

Erik Hazelhoff Roelfzema werd geboren op Soerabaja, een deel van Nederlands Indië, op 3 april 1917. Zijn ouders waren rijke plantagehouders daar, en daarom konden zijn zus Ellen en hij een goede opvoeding genieten. Deel van die opvoeding was, vooral voor Erik omdat hij een jongen is, toch een opleiding volgen in Nederland. Om beide kinderen die kans te geven verhuisde het gezin in de jaren ’30 naar het sterk verzuilde Nederland. Na een aantal jaar begon de jonge Erik aan zijn studie rechten in Leiden. Toen in mei 1940 de Duitsers Nederland binnenvielen, koos hij meteen de kant van het verzet. In 2002 zei hij in een interview: ‘Als op 9 mei 1940 een Duitse toerist in een ijskoude gracht was gevallen, was ik ‘m achterna gesprongen om hem eruit te halen. Geheid. Een dag later, op 10 mei had ik ‘m gewoon laten verdrinken. Wat zeg ik? Hem er waarschijnlijk zelf in gedouwd! Die kerels waren hier binnengekomen terwijl we ze echt niet hadden uitgenodigd. Ze moesten eruit, daar deed je alles voor, omdat je van Nederland hield.’

Dit ongenoegen over de Duitse bemoeienissen komt ook naar buiten in het zogeheten ‘Leids Manifest’, dat hij in 1941, nog steeds als student, geschreven heeft. Op 15 februari van dat jaar werd het in heel Leiden aangeplakt. Hazelhoff Roelfzema schreef namens de Leidse studenten tegen de zogenaamde numerus clausus die de Duitsers wilden invoeren. Daarmee wilden ze joodse studenten van de universiteiten weren. Deze actie had vergaande gevolgen. De Duitsers sloten de universiteit tijdelijk, en Hazelhoff Roelfzema werd gevangengenomen en zat een week lang in het ‘Oranjehotel’ in Scheveningen. Toen hij vrijkwam dook hij onder en na zijn afstuderen in juni 1941 vertrok hij zo snel mogelijk naar Engeland.

Strijden voor Nederland in het buitenland

Erik_Hazelhoff_RoelfzemaHij raakte, samen met zijn twee Leidse vrienden Peter Tazelaar en Chris Krediet, al snel betrokken bij Contact Holland. Deze verzetsgroep wilde radiocontact tussen het verzet in Groot-Brittannië en het verzet in Nederland opzetten, en ondergedoken mensen uit Nederland die gewenst waren in Groot-Brittannië een veilige overtocht geven. Toen de leiding over deze organisatie echter overging naar de incapabele kolonel De Bruyne, kreeg hij er algauw genoeg van en hij ging een opleiding volgen bij de Britse Royal Air Force. Net als vroeger op school, was hij ook hier de beste leerling van de klas. Vanaf 1944 vloog hij als piloot 72 zogenaamde Pathfinder-missions, met als taak om doelwitten voor de bommenwerpers in Duitsland te markeren. In april 1945 werd hij benoemd tot adjudant van koningin Wilhelmina, en in die hoedanigheid begeleidde hij haar terug naar Nederland.

Na de oorlog: tv, de Molukken en koningin Wilhelmina

Toen de oorlog voorbij was, werd Hazelhoff Roelfzema’s leven er echter niet minder interessant op. Koninging Wilhelmina bood hem een vaste aanstelling aan als haar adjudant, maar dit weigerde hij, naar eigen zeggen omdat hij ‘niet eeuwig tweede viool wilde spelen’. Hij vertrok naar de Verenigde Staten en probeerde carrière te maken in Hollywood. Deze kwam echter niet echt van de grond, en Hazelhoff Roelfzema richtte zich daarna op een iets andere tak van de moderne media. In 1951 trad hij in dienst bij NBC Television en werd in 1955 directeur van Radio Free Europe. Deze Amerikaanse nieuwszender gaf het communistische Europa ongecensureerd nieuws. Hij verhuisde naar Hawaï en bleef daar tot zijn dood wonen.

En ook in Azië streed hij voor de vrijheid van onderdrukte volken. Hij was na de oorlog namelijk nog betrokken bij een missie voor de vechters voor de vrije Republiek der Zuid Molukken. De missie mislukte echter en kreeg veel publiciteit, die hij vervolgens handig gebruikte om de zaak te bepleiten in Nederland.

Zijn hele leven na de oorlog bleef hij nauw verbonden met het Nederlandse koningshuis. Hij was goed bevriend met Prins Bernhard en was degene die bij de kroning van koningin Beatrix de openbare mededeling maakte dat ze was ingehuldigd. Koningin Wilhelmina was voor hem het symbool van zijn vaderlandsliefde. Op zijn begrafenis was prins Pieter-Christiaan, bij wiens huwelijk hij in 2005 getuige was geweest, een van de sprekers.

Auteur van ‘Soldaat van Oranje’

Al in zijn studententijd had hij met het Leids Manifest bewezen te kunnen schrijven. In 1968 besloot hij zijn eigen belevenissen op papier te zetten, en twee jaar later kwam zijn boek Het hol van de ratelslang uit, een jaar later herdrukt als Soldaat van Oranje. Dit boek, waarin hij verteld over zijn activiteiten in de Tweede Wereldoorlog, werd meteen een bestseller. Zes jaar na de eerste druk, in 1977, maakte Paul Verhoeven een zeer succesvolle verfilming het boek, met in de hoofdrol Rutger Hauer. Door deze film, die nog steeds vrijwel ieder jaar op de Nederlandse tv te zien is, werd Erik Hazelhoff Roelfzema pas echt bekend. Het is de bedoeling dat in 2010 een musical verschijnt over de Soldaat van Oranje. In 2000 schreef hij een uitgebreide autobiografie, Op jacht naar het leven, die zijn hele bewogen leven beslaat.

Hazelhoff Roelfzema kreeg een hoop onderscheidingen voor zijn daden. Reeds in 1941 werd hij Ridder der vierde klasse in de Militaire Willems-Orde. In de jaren daarna kreeg hij nog meer Nederlandse en Britse militaire onderscheidingen, waarvan veel speciaal voor Tweede Wereldoorlogveteranen zijn.

Volgens hemzelf is hij vooral een oorlogsheld geworden doordat hij goed kon schrijven, niet door wat hij gedaan heeft. Hij nam de moeite om zijn belevingen op papier te zetten, en had het geluk dat hij een aangename schrijfstijl had. ‘Voor iedere vent die de Willemsorde krijgt, zijn er zeker tien die ‘m net zo goed verdienen. En honderd die hem verdiend zouden hebben, mochten ze de kans ertoe hebben gekregen. De enige reden waarom zij de onderscheiding niet hebben gekregen, is dat hun daden niet bekend zijn’, zei hij.

In zijn studententijd was Erik Hazelhoff Roelfzema al van plan schrijver te worden. In de laatste fase van zijn leven werd het zijn missie om onbekende (academische) schrijvers de gelegenheid te geven hun werk uit te geven. De Erik Hazelhoff Roelfzema Prijs, een literaire prijs die iedere twee jaar wordt uitgereikt, is de verwezenlijking van dit doel.

Bronnen en meer informatie:

E. Hazelhoff Roelfzema, Op Jacht naar het Leven. De autobiografie van de Soldaat van Oranje, Utrecht, 2002. (te bestellen via bol.com)

InfoNu.nl

ErikHazelhoff.com

Artikel op Mare Online

De Erik Hazelhoff Roelfzema Prijs

Soldaatvanoranje.nl – over de musical ‘Soldaat van Oranje’

3 Reacties op Erik Hazelhoff Roelfzema

  • renske schreef:

    Hallo,
    Weet iemand waar de gedenksteen ligt?
    Mijn vader probeert hier al een tijdje achter te komen maar hij kan nergens de informatie vinden.

    Met vriendelijke groet,
    Renske Hoogerwerf

    • jacco willem verheesem schreef:

      de gedenksteen is gelegen aan de achterkant van het oorlogsmonument in Wassenaar aan
      de schouwweg t.o. 75 u kunt dit via een paadje ter linkerzijde benaderen.
      Jacco Willem Verheesen

  • Excellent history of Erik’s public life. One correction: he became Director of Radio Free Europe after the 1956 Hungarian Revolution, in 1957 he became officially the Director.

Geef een reactie

Historiën Twitter
Schrijf je in voor TOEN!