Georges Simenon (1963) door Erling Mandelmann. Bron Wikipedia

Enige tijd terug vermoordde een wapenfreak in Luik bij een kerstmarkt zes mensen door handgranaten te gooien en schoten te lossen met een machinegeweer. 125 anderen raakten gewond. Een zee van witte bloemen op de plaats delict was het gevolg. De slechte naam die Luik heeft in Nederlandstalige gebieden werd weer eens bevestigd. In de jaren tachtig en negentig stond Luik ook al bekend als het Palermo aan de Maas. Schandalen en maffiose praktijken leken er welig te tieren en politieke moorden kwamen ook voor (bv. André Cools). Daar komt nog bij dat een van de beroemdste en best verkopende auteurs van misdaadverhalen ter wereld, Georges Simenon, ook uit Luik kwam.

Toch heeft de stad ook een lichtere en zelfs mooie kant. De laatste jaren werd er flink opgeknapt en daardoor ziet Luik er duidelijk beter uit dan twintig jaar geleden. Bovendien heeft Luik nu een van de mooiste en meest futuristische treinstations ter wereld. Een station waar de hoofdrolspelers van sciencefiction films als Star Wars, The Matrix en Inception jaloers van zouden worden. Bovendien zal de Tour de France van dit jaar starten vanuit Luik, een grote eer voor deze vaak verguisde stad.

Ernst de Bavière
Er is echter ook veel aandacht voor het verleden in deze aan de Maas gelegen stad. Momenteel is er in de hoofdstad van de provincie Luik een mooie tentoonstelling te zien over het leven van Ernest de Bavière, de Luikse prins-bisschop, die leefde van 1554 tot 1612. In het Grand Curtius museum kan men zien wat voor bijzondere man deze kleinzoon van keizer Ferdinand I van het Heilige Roomse Rijk der Duitse natie geweest moet zijn. De Bavière was prins-bisschop van Luik van 1581 tot 1612. Zijn familie zou een goede 136 jaar heersen over Luik en omstreken.

Ernest de Bavière. Bron: Wikipedia

De Bavière zelf was was een zeer godsdienstig man en richtte het eerste Luikse seminarie op, maar tegelijkertijd had hij ook oog voor kapitalistische en materialistische zaken. Zo was hij een belangrijke promotor van de mijnbouw in Wallonië en zorgde hij voor de vestiging van staalfabrieken in Luik en omstreken. Op de tentoonstelling kan men maquettes, voorwerpen en afbeeldingen van deze mijnbouw en staalfabrieken zien. Ze verschaffen een goed inzicht in hoe het indertijd moet zijn geweest.

Ook aan de heksenvervolging en de alchemie waar De Bavière zich mee bezig hield, wordt aandacht besteed in het Grand Curtius. Allerlei distilleerkolven, reageerbuizen en mengflessen – sommige nog origineel – tonen hoe deze Middeleeuwse vorm van scheikunde er destijds moet hebben uitgezien. Men waant zich bijna in de tijd van De Bavière zelf, zo levensecht ziet het er allemaal uit.
Ook de astronomische instrumenten van De Bavière mogen er zijn. De prachtige apparaten (zonnekijker, telescoop etc.) tonen aan dat De Bavière een ontwikkeld man was die, ondanks zijn minder sterke punten, blinde vlekken en bekrompen trekjes, toch een zeer ruime geest bezat. Zeker voor die tijd.

Hoewel hij hard optrad tegen Protestanten zorgde zijn bewind er in 1602 voor dat er een semi-democratie in Luik werd ingevoerd. In de Maas-stad was vanaf die tijd iedereen verplicht zich in te schrijven voor een van de tweeëndertig beroepen van de stad waarbij elk bedrijf het recht kreeg om deel te nemen aan de besluitvorming van het Prinsdom, waardoor de de macht van de prins-bisschoppen verminderd werd. Daarmee ontdeed De Bavière zichzelf gedeeltelijk van de macht, iets dat zeker opzienbarend was voor die tijd.

Ook zorgde hij voor de oprichting van een hospitaal in Outremeuse (gedeelte van Luik). Dit ziekenhuis toont aan dat hij niet alleen machthebber wilde zijn, maar ook echt om de bevolking gaf. Dit hospitaal deed zeer lang dienst en werd pas aan het einde van de 20ste eeuw definitief gesloten. Een ander vermeldenswaardig feit is dat in 1583 onder De Bavière’s episcopaat de Gregoriaanse kalender in werking werd gesteld.

Archeoforum. Bron: Wikipedia

Archeoforum
Niet ver van het Grand Curtius-museum vindt men het Archeoforum. Dit onderaards museum, vol opgravingen, dat in 2003 geopend werd, is midden in het centrum van Luik gelegen. Het gebouw doet erg modern aan en is erg makkelijk bereikbaar. Hier kan men op een gemakkelijke en efficiënte manier 9000 jaar historie van Luik bezichtigen door onder de Place Saint Lambert af te dalen naar de archeologische overblijfselen van de Maas-stad. Het is werkelijk of men met een teletijdmachine door de eeuwenoude geschiedenis reist, zo levensecht is het allemaal. Met maquettes, moderne techniek en licht- en geluidseffecten brengt men hier het interessante en grootse verleden tot bloei. Bovendien is er een mooie virtuele  (3D) reconstructie te zien van de in 1789 (Luikse revolutie) vernietigde Karolingische Sint Lambertus-kathedraal die ooit boven het huidige Archeoforum stond. Men begon al in 1907 met opgravingen te doen op de plaats waar nu het Archeoforum staat. De oudste overblijfselen die men kan zien in het Archeoforum zijn afkomstig uit de  prehistorie. Interessant om te zien is verder hoe Germaanse stammen in de vijfde tot de zevende eeuw bezit namen van de huizen die hun voorgangers De Romeinen hadden gebouwd. Een villa uit de Gallo-Romeninse tijd is een van de topstukken uit het Archeoforum.

De Merovingische tijd is duidelijk terug te vinden in het Archeoforum. In die periode moet er op de plaats van de kathedraal een kerkhof geweest zijn. De vele beenderen bewezen dat dat klopte.
In 881 viel Luik ten prooi aan de Vikingen die de stad plunderden en in brand staken. Archeologen vonden later brandsporen die bewezen dat de overleveringen waarin stond dat de Lambertus-kathedraal door de Noormannen in brand was gestoken,  klopten.

Eeuwenlang bleef de kerk vervolgens nog bestaan, maar in 1793 viel het doek voor de Lambertus-kathedraal definitief. In dat jaar besloten revolutionaire Luikenaars immers om de kerk definitief te ontmantelen en te vernietigen. Dit sloopwerk was echter pas in 1827 goed afgerond. Toen was er niks meer over van het gebouw. Een open vlakte, die nu nog steeds bestaat, was het resultaat.
Opmerkelijk genoeg laat het grote Archeoforum tot nu toe slechts een deel van de totale verborgen schatten van Luik zien. Nog steeds wordt er immers gegraven in het gebied en steeds opnieuw worden er ‘nieuwe’ zaken ontdekt.

Museum van het Waalse Leven. Bron: Wikipedia

Waals Leven
Ook het ‘Museum van het Waalse Leven’ mag er zijn. In een oud Minrebroederklooster vindt men allerlei voorwerpen die betrekking hebben op de Waalse folklore, volkskunst en cultuur. In 2006 werd het museum gerenoveerd en dat is goed te zien. Hoewel het gebouw eeuwenoud is, ziet binnen alles er modern en zelfs futuristisch uit. Echt alles wat betrekking heeft op Wallonië wordt behandeld. De onderwerpen variëren van de FN wapenfabriek uit Herstal tot plaspotten met een oog erin en van Waalse kruidenbitter tot de politieke strijd met Vlaanderen. Erg mooi en interessant zijn de foto’s van de mijnbouw, het oude boeren-leven en het volkse bestaan die men kan bekijken met behulp van een soort toverlantaarn. Het is werkelijk of je weer over het oude Waalse platteland loopt. De portretten van de mensen en hun huizen, boerderijen en dieren zijn haarscherp. Elke rimpel is te zien, wat de levensechtheid aangenaam versterkt.

Verder wordt er aandacht besteed aan de diverse religies die er in Wallonië zijn, zoals bijvoorbeeld het katholicisme, de islam en de vrijmetselarij (als men dat tenminste een godsdienst mag noemen). Opmerkelijk is ook de aandacht die aan het oude volksgeloof besteed wordt. Zo is er een heilige boom te zien die belangrijk was voor aanhangers van het Antoinisme. Die religie werd vernoemd naar de genezer Louis-Joseph Antoine (1846-1912). Deze religieuze leider kon mensen genezen en zijn kerk  heeft nu tussen de 10.000 en 200.000 aanhangers en bestaat nog steeds. Een kerkje van de beweging staat niet ver van het Waals Museum. Bijzonder aan het Antoinisme is dat het de enige religie ter wereld is die ontstond in België. De beweging bezit 64 gebedshuizen en heeft zowel katholieke wortels als elementen die doen denken aan reïncarnatie.

Het Waals museum is een echt ‘belevenis-museum’ waar men laden kan opentrekken, op knoppen mag drukken en aan schijven mag draaien. Ook pornografische elementen als dildo’s in glas en ‘ranzige’ zaken als plaspootjes met een alziend oog er in ontbreken niet. Echt iets voor de liefhebbers van humor onder de gordel zullen we maar zeggen.

Aquarium Luik. Bron: Wikipedia

Aquarium
Aan de overkant van de Maas bevindt zich nog een ander indrukwekkend museum, waar allerlei water- en zee-dieren te zien zijn. Dit Aquarium van Luik doet zijn naam echter niet helemaal eer aan omdat er naast veel vissen ook veel weekdieren, koralen, wormen en zelfs zoogdieren te bezichtigen zijn. Alleen in de kelder van het gebouw bevinden zich de aquariums waar men o.a. vissen aantreft die stroomstoten geven. Interessant is dat het museum het aantal volt dat deze beestjes produceren zichtbaar maakt op een digitaal schermpje. Zeer leerrijk en intrigerend om te zien. Naast grote gevaarlijke alen, steenvissen, baarzen, meervallen en kabeljauwen zijn er zelfs haaien te bezichtigen in Luik. Tijdens het bezoek zwemmen de dieren snel en hoog boven de bezoekers, maar dat is soms anders. Het blijft indrukwekkend deze heersers van de zee hier zo door het bad te zien klieven.

Op de afdeling van de zoogdieren komt men beren, herten, meeuwen en geraamtes van walvissen tegen. Een van de opmerkelijkste zaken is evenwel de kop van een neushoorn die aan de muur hangt. Het bijschrift vertelt ons dat de hoorn van het dier onlangs is gestolen en dat de nieuwe hoorn nep is. Dit om toekomstige dieven op afstand te houden. In Aziatische landen wordt de hoorn van de neushoorn als een medicament of potentie-verhogend middel gebruikt waardoor het puntige lichaamsdeel van deze gigant zeer geliefd is bij dieven. De hoorns leveren immers een hoge prijs op. Vandaar de maatregel van het museum.

Georges Simenon
Niet ver van het Luiks Aquarium kan men het geboortehuis van de wereldberoemde auteur  en detective-schrijver Georges Simenon zien. Het pand is helaas totaal verpauperd, hoewel de voornaam van de auteur (Georges) er wel nog met grote letters opstaat. Bovendien is er naast de voordeur een plaquette te zien waarop straat dat Simenon hier woonde en dat zijn moeder heeft gesjoemeld met de geboortedatum van de kleine George.

Omdat Simenon op vrijdag de 13e werd geboren, besloot zijn moeder immers uit bijgeloof de datum te veranderen in de 12e van de maand. Misschien heeft het wel gewerkt. Simenon werd immers een zeer succesvol schrijver en verkocht wereldwijd niet minder dan een half miljard boeken ! Ongekend voor een auteur uit de lage landen. Van zijn moeder had hij echter nooit gehouden, vertelde hij wel eens. Wat dat betreft had de datum-wissel dus weinig goeds gebracht …

Bij de plaatselijke VVV kan men een wandelroute ophalen die leidt langs belangrijke plaatsen uit de romans van Simenon. Veel animo bestaat daar niet voor zo blijkt. Weinig toeristen halen de Simenon-folder op vertelt de dame van de VVV.

Voor wie een weekendje luik wil doen, is het Hotel Hors Chateau een prima plaats om te overnachten. Het is met zo’n tien kamers super klein, maar de kamers zijn prima en het ontbijt is erg lekker. Voor wie ‘s avonds eens goed op zijn Waals wil eten, is de Bistrot d’en face zeer aan te bevelen. Ouderwetse stevige kost als hertenvlees op zijn Luiks wordt hier perfect klaargemaakt.

Space Station

Station Luik-Guillemins. Bron: Wikipedia

De terugtocht naar Nederland of bijvoorbeeld Brussel kan men natuurlijk per auto aanvangen, maar een treintocht is meer de moeite waard. Binnen een uur zit je in Brussel terwijl een reis naar Nederland slechts enkele uren zal vergen. Een mooie bijkomstigheid daarbij is immers dat men dan het fantastische en futuristische, nieuwe treinstation van Luik (Liège-Guillemins) kan bewonderen. De bekende architect Santiago Calatrava heeft dit moderne gebouw ontworpen. Het lijkt eerder op een ruimteschip dan op een treinstation, maar bijna iedereen is er zeer enthousiast over. De bekende Waalse cineast Thierry Michel maakte er niet voor niets een boeiende documentaire over.

Binnen enkele jaren zullen de eerst commerciële ruimtevaart-reizen voor gewone toeristen uitgevoerd gaan worden. Naar het schijnt gaat dat rond de 200.000 euro kosten. Dat lijkt relatief weinig maar eigenlijk kunt u zich dat geld toch beter besparen. Een retourtje naar het fraaie station van Luik zal u immers een zelfde ervaring brengen… maar dan een stuk goedkoper. ‘Beam me up Liège! ‘Houston you’ve got a problem !’

http://www.grandcurtiusliege.be
http://www.viewallonne.be
http://www.archeoforumdeliege.be
http://www.aquarium-museum.ulg.ac.be/nl/index.php

Wat vooraf ging
De staking was gericht tegen het gedrag van de Duitse bezetter ten opzichte van het joodse deel van de bevolking dat voorafgaande aan de staking steeds bruter was geworden. Vanaf het eind van het jaar 1940 werden steeds meer anti-joodse maatregelen afgekondigd. Zo werden in oktober 1940 ambtenaren gedwongen een Ariërverklaring te ondertekenen. In november van datzelfde jaar werden alle joden die in overheidsdienst werkten ontslagen. Leden van de Weerafdeling van de NSB, de WA, veroorloofden zich steeds vaker wreedheden tegen joden. Joodse winkels werden vernietigd en de eigenaars mishandeld. Een aantal keren leidde dit tot vechtpartijen tussen leden van de WA en door joden samen met niet-joden gevormde verdedigings- knokploegen. Op 11 februari 1941 leidde een gevecht op het Waterlooplein tot de dood van WA-man H. Koot. De Duitsers grepen dit incident aan als aanleiding om de Jodenhoek volledig af te sluiten. Intussen gingen de intimidaties aan het adres van de joodse gemeenschap gewoon door. Op 19 februari stond een patrouille van de Ordnungspolizei voor de deur van de ijssalon Koco aan de Van Woustraat, waar twee uit Duitsland gevluchte joodse emigranten verbleven. Tijdens het binnendringen van de ijssalon werd één van de Duitse agenten met ammoniak in het gezicht gespoten. De Duitsers beweerden later ook dat er op hen geschoten was. Als wraak voor deze gebeurtenis en de dood van WA-man Koot werd van Duitse kant besloten tot een vreselijke maatregel.

Dokwerker. Bron: wikipedia.

Razzia
Op zaterdagmiddag 22 februari reden een aantal Duitse overvalwagens de Jodenhoek binnen. Zeshonderd leden van de Ordnungspolizei verlieten de wagens en trokken de wijk in met het enige doel om 425 jonge joodse mannen tussen de 20 en 35 jaar op te pakken. Deze jonge joodse mannen werden hun huis uit geranseld, van hun familie weggerukt en naar het Jonas Daniël Meijerplein gedreven. Vrouwen die zich aan hun echtgenoot vastklampten werden in het gezicht geslagen en bij hun mannen vandaan gedreven. Kinderen werden huilend achtergelaten. Zondagmorgen herhaalden deze afschuwelijke praktijken zich. De opgepakte mannen werden meegenomen naar kamp Schoorl en binnen een week naar Buchenwald gedeporteerd. Van daaruit werden zij, een kleine 400 man, in mei naar Mauthausen overgebracht. Slechts twee van de opgepakte mannen zouden de oorlog overleven.

Staking
Van deze gruweldaden waren ook veel niet-joodse Amsterdammers getuige. Het gebeuren schokte de bevolking van de stad. Ook leden van de Nederlandse Communistische Partij (CPN), die na het uitbreken van de oorlog als illegale partij verder was gegaan, waren getuige geweest van deze wreedheden. Nog diezelfde avond nam Jaap Brandenburg de Amsterdamse districtleider van de CPN contact op met Lou Jansen. Hij behoorde op dat moment samen met Paul de Groot en Jan Dieters tot de illegale landelijke leiding die de CPN had gevormd. Na overleg waarbij ook andere leden van de Amsterdamse leiding zoals Frits Reuter en Bertus Brandsen betrokken waren, werd besloten dat de CPN door middel van een anoniem manifest tot een staking zou oproepen. Dit later zo beroemd geworden manifest werd geschreven door Lou Jansen.
Tegelijkertijd nam verderop in de stad de onthutste stratenmaker en CPN-er Willem Kraan die getuige was geweest van deze wreedheden, contact op met collega en partijgenoot Piet Nak. Nak vertelt hier twintig jaar later het volgende over: ‘En Willem, die een ijzersterke kerel was, vertelde mij met tranen in zijn ogen hoe verschrikkelijk daar huisgehouden werd, hoe de mensen daar als beesten geslagen werden. En Willem kwam bij mij en hij zei: “dat kunnen we niet dulden, daar moet iets aan gebeuren, de boel moet plat”. Nog diezelfde zondag probeerden Nak en Kraan zoveel mogelijk partijgenoten bij de Stadsreiniging en Publieke Werken te waarschuwen, met het idee de volgende dag deze bedrijven plat te leggen. Maandag 24 februari kwam de staking niet van de grond, maar wel werd ’s avonds een bijeenkomst gehouden op de Noordermarkt, waar besloten werd voor de volgende dag een algemene staking uit te roepen.
Het door Jansen opgestelde manifest werd de ochtend van 25 februari door CPN-ers verspreid. Andere CPN leden verspreidden het verder over bedrijven om arbeiders tot staken op te roepen. De gemeentetram ging die ochtend in staking, andere gemeentediensten volgden. De tram verdween uit het stadsbeeld en al spoedig werd het voor zeer vele Amsterdammers duidelijk dat er gestaakt werd. Bij het ene na het andere bedrijf werd het werk neergelegd. De staking werd een groot succes. Tienduizenden mensen gingen de straat op. De volgende dag breidde de staking zich zelfs uit naar de Zaanstreek, Weesp, Hilversum, Haarlem, Velsen, Utrecht en Muiden.
Helaas ontwaakten de Duitse bezetters de dag daarna uit hun verdoving. De staat van beleg werd meteen afgekondigd en de staking werd met geweld neergeslagen. Vele mensen werden opgepakt. Enkele van hen werden niet veel later gefusilleerd.

Dokwerker
De februaristaking is de geschiedenis in gegaan als één van de grootste Nederlandse verzetsdaden uit de Tweede Wereldoorlog. Ondanks dat het de Jodenvervolging niet heeft kunnen stoppen, was het wel een uiting van massaal protest tegen deze vervolging. Het standbeeld van de Dokwerker, dat na de oorlog werd opgericht op het Jonas Daniël Meijerplein, is de stille getuige van dit verzet en herinnert ons ook nu nog aan het feit dat niet stil moet worden toegekeken als wreedheden worden begaan tegen medemensen, maar dat actie mogelijk is.

Herdenking 2008. Bron: wikipedia.

Actueel
Op 25 februari 2012 organiseert Historizon een dagtocht over de Februaristaking in Amsterdam, waarbij ook aan de herdenking deelgenomen wordt:
http://www.historizon.nl/achtergrond/artikelen/88-dagtocht-februaristaking

Bronnen
Mooi, A., De strijd om de februaristaking (Amsterdam 2006).
Jong, L. de, Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, deel 4,
tweede helft mei ’40 – maart ’41 (Den Haag 1969).

http://www.februaristaking.nl/gesch.html

Chai (achternaam) Ling (voornaam), °1966, was in 1989 één van de toonaangevende leiders van de studentenopstand tegen DengXiaoping. Na de onderdrukking door het leger, dook ze onder en vluchtte via Hongkong en Frankrijk naar de VSA. Daar werd ze met open armen ontvangen, studeerde ze in Princeton en Harvard , trouwde met een succesvol zakenman en werd ze moeder van 3 kinderen.
Pas in 2011 schreef ze haar levensverhaal vanuit een christelijke inspiratie.

Dit gaat over het harde en armoedige leven in China, zeker op het platteland, de grote macht en de  indoctrinatie van de CCP, het zeer competitieve onderwijssysteem.
Ling haalt de absolute top en is jarenlang de “nummer-één-student” van China. Ze mag  naar de universiteit van Beida in Beijing, opgericht in 1898 door een Amerikaans missionaris en de meest competitieve van het land. Ling  wil natuurkunde studeren, maar ze wordt geplaatst bij geologie. Een jongen die nog meer punten heeft  gehaald, mag fysica gaan studeren. Na twee jaar mag ze naar psychologie.

Na de rampzalige Culturele Revolutie,  zijn de jaren ’80 een verademing. Op Beida krijgt men de eerste lezingen over make-up, shampoo, dans etc. Maar jongens en meisjes mogen  niet samen op de kamer, oudere dames controleren de toegang en sluiten de deuren goed op tijd. Voorbehoedsmiddelen zijn er niet en over seks praten is taboe.

Wanneer Ling toch zwanger raakt van haar eerste vriend Qing, wordt er abortus uitgevoerd, zonder verdoving. Ze is ook de schande van haar familie. En de universiteit mag  het niet weten, want anders wordt ze definitief weggestuurd. Een jaar later wordt ze een tweede keer zwanger van dezelfde Qing. Het wordt weer abortus, maar deze keer vertelt  ze het niet meer aan haar vader.

Studentendemonstraties
Vanaf 1987 beginnen de studentendemonstraties. Eén van de leiders is Feng. Ling wordt op hem verliefd en sluit zich aan bij de opstand. Daardoor komt er een breuk met haar vader. Feng en Ling  trouwen in 1988, wanneer blijkt dat zij zwanger is van hem. Het wordt weer abortus, deze keer omdat ze geen geboortetoestemming heeft en pas 22 is in plaats van 25.

Op haar 23° verjaardag (15 april 1989) sterft de hervormingsgezinde Hu Yaobang. Deng had hem in 1987 gedegradeerd wegens zijn sympathie voor de studenten. Zijn dood vormt de aanleiding tot de studentenrevolte. Zij eisen vrije studie- en beroepskeuze, afschaffing van hun dossiers bij de  CCP, politieke hervormingen, meer vrijheden. De politie grijpt herhaaldelijk hardhandig in. Bij de begrafenisplechtigheid ter ere van Hu is het Tiananmenplein volgestroomd met studenten, die afscheid willen nemen van “hun” leider, hoewel dit verboden is. De regering neemt alles en iedereen op met infrarood camera’s. Voor het eerst sinds 40 jaar worden weer studentencomités gekozen op de universiteiten van Beijing. Er wordt meer gestaakt en betoogd dan les gevolgd. De CCP  neemt het besluit om krachtdadig in te grijpen.

Hongerstaking
Op 15 mei 1989 komt Gorbatsjov op bezoek. De dag voordien zijn Ling en 3100 andere studenten een hongerstaking begonnen op het Plein van de Hemelse Vrede, in de ijzige kou. Maar de regering verwelkomt Gorbatsjov niet op het Plein, maar op de luchthaven, zodat hij de hongerstakers niet ziet. Onder leiding van Ling wordt het Plein omgevormd tot een permanent hoofdkwartier van stakers en betogers. Er ontstaat al snel een probleem : geld voor de aankoop van brood en water voor ondertussen 50.000 studenten. En deze groep wordt elke dag groter.
Op 4 juni om 2 u ’s nachts grijpt het leger in met tanks. Ling hoopt dat de soldaten zullen overlopen naar de studenten, wat ze uiteraard niet doen. De studenten moeten het plein verlaten. De tanks richten een ravage aan. Ze achtervolgen de studenten tot op de campus van Beida. Ling vertelt niet hoeveel doden er vallen. Zij kan met trein en bus ontsnappen naar de Chinese Zuidzee en daar onderduiken bij een gezin. Op 13 juni verschijnt op tv een lijst met foto’s van de meest gezochte misdadigers. Ling en haar vriend Feng staan erbij. Een paar maanden later bereiken zij Hongkong. Daar laat ze haar gezicht een beetje veranderen en trekt ze van de ene naar de andere schuilplaats. Met Franse paspoorten en de hulp van een Franse diplomaat ontsnappen zij en haar vriend naar Parijs. Een journaliste die de ontsnapping gemerkt heeft, publiceert er een artikel over in een Hongkongse krant. Na tien maanden onderduiken, weet  de Chinese overheid dus hoe ze ontsnapt zijn. In Frankrijk wordt Feng verliefd op een ander meisje en laat hij Ling in de steek, na bijna twee jaar huwelijk.

Vanuit Parijs vliegt ze naar New York. In zeven Amerikaanse steden mag ze verslag uitbrengen van het Tiananmen drama, precies een jaar na de gebeurtenissen. Ze heeft er zelfs een gesprek met vicepresident Dan Quayle. Dan vliegt ze terug naar Parijs, waar ze ontdekt dat ze opnieuw zwanger is. Nu van Feng. Deze stelt voor om de baby op te voeden, samen met zijn nieuwe vriendin. Maar ook deze keer opteert Ling voor een abortus. Dan wordt ze uitgenodigd op een conferentie in Oslo, waar ze kennis maakt met ex-president Jimmy Carter, die zij pas daar leert  kennen. Vaclav Havel is er ook en nodigt haar uit naar Praag.

Ze heeft geluk : ze krijgt een beurs voor Princeton om politicologie en internationale betrekkingen te studeren. Ze zegt er niet bij of haar kennis van het Engels daarvoor al voldoende is. Via de telefoon verneemt ze van haar jongere zus dat haar moeder en haar oma op korte tijd gestorven zijn. Ze heeft het haar bewust niet eerder meegedeeld om te vermijden dat ze zou afkomen en opgepakt zou worden.
Tijdens haar studie kan ze er nog van alles bij doen : werken voor Edward Kennedy, een ontvangst bij Bill Clinton in Het Witte Huis, een bezoek aan Taiwan.

In 1993 studeert ze af. Bij het zoeken naar werk in Boston speelt haar revolutionair verleden voor het eerst in haar nadeel : enkele bedrijven die zaken doen met China, nemen haar niet in dienst. Maar ze vind een job. Ze slaagt er schijnbaar moeiteloos in om haar broer, zus, zwager en vader te laten overkomen. Haar zus kan er als arts aan de slag.

Chinese Democratische Beweging
Na drie jaar werken, krijgt Ling in 1996 een beurs van Harvard. Daar leert ze haar nieuwe man Bob kennen. Bij hem vindt ze eindelijk het geluk en krijgt ze drie kinderen. Ze blijft politiek actief in de Chinese Democratische Beweging, een Amerikaanse pressiegroep. Haar Chinese verleden blijft altijd een rol spelen in haar leven en in haar activiteiten. Ze wordt een zeer overtuigd christen en start in 2010 een actie op tegen gedwongen abortussen en tegen de éénkindpolitiek van China. Het boek eindigt met haar inzet voor christelijke doelen.

Het verhaal van Ling is vaak heel emotioneel, soms langdradig en te gedetailleerd, er staan te veel kunstmatige dialoogjes in. Het mist structuur en ook een chronologische tabel met de voornaamste gebeurtenissen in China van de laatste 50 jaar. Het is niet evident om die historische gebeurtenissen te reconstrueren aan de hand van dit boek. Daarvoor mist het concrete informatie en cijfermateriaal.

De gevoelige lezer komt wel aan zijn of haar trekken. Ling vertelt heel openhartig over haar liefdes, abortussen, de relatie met haar vader en moeder, de paternalistische structuren in China.
Het is opmerkelijk hoe zij en andere Chinese leiders moeiteloos in Amerika binnenkomen, er met open armen ontvangen worden, een appartement en een studiebeurs krijgen en hun familie kunnen laten overkomen. Ling wordt zelfs drie keer genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede.
Het verwondert me ook dat de Chinese overheid haar familie niet meer lastig gevallen heeft, dat ze het telefoonverkeer met Ling  toegelaten heeft en dat ze een uitreisvisum gegeven heeft aan heel haar  familie.

Chai Ling,  Het kleine meisje van het grote plein.

Uitgeverij The House of Books, Vianen / Antwerpen, 2012.
399 p.; noten.
ISBN 978 90 443 3179 0; € 18,95.

A.J.P. Taylor. Bron: Wikipedia

Zijn werk als professioneel historicus begon nadat hij op aanraden van een docent naar Wenen was vertrokken. Hier ging hij bij de historicus A. F. Pribram, een vriend en tijdgenoot van Freud, in de leer. Taylor wist een Rockefeller-onderzoeksbeurs te bemachtigen en begon zich in de Oostenrijkse staatsarchieven te verdiepen, op zoek naar een geschikt onderwerp. Wat hij tussen die archieven moest zoeken, wist Taylor zelf ook niet helemaal. De techniek van het historisch onderzoek en de methodologische motivatie hiervoor, waren hem op Oxford nooit echt bijgebracht.

A.J.P. Taylor

Zijn werk als professioneel historicus begon nadat hij op aanraden van een docent naar Wenen was vertrokken. Hier ging hij bij de historicus A. F. Pribram, een vriend en tijdgenoot van Freud, in de leer. Taylor wist een Rockefeller-onderzoeksbeurs te bemachtigen en begon zich in de Oostenrijkse staatsarchieven te verdiepen, op zoek naar een geschikt onderwerp. Wat hij tussen die archieven moest zoeken, wist Taylor zelf ook niet helemaal. De techniek van het historisch onderzoek en de methodologische motivatie hiervoor, waren hem op Oxford nooit echt bijgebracht.

In 1934 bezocht een jonge universitaire geschiedenisdocent uit Manchester de Northern BBC radio. Hij was daar op uitnodiging naar toe gekomen om aan een programma mee te werken waarin hij een fictief probleem moest oplossen. Een expert zou vervolgens vertellen wat de beste oplossing voor de situatie zou zijn. De jonge historicus werd gevraagd of hij nog een goed probleem wist te verzinnen. Dat wist hij wel:

“I offered what I thought a very good problem: going to bed with a girl inBerlinand finding she was a boy with rubber breasts. What would the expert advice? I was not commissioned to give the talk. Indeed I did not even recieve an answer. Strange.”

Deze Engelse historicus was A. J. P. Taylor en over hem zal dit stuk gaan. Centraal hierin zal zijn historiografische benadering staan. Er zal dus gekeken worden naar de manier waarop hij de geschiedenis en het beoefenen van de geschiedenis als academische discipline zag. Verder zal worden stilgestaan bij de betekenis die Taylor voor de Engelse geschiedkundige traditie gehad heeft.

De jonge Taylor

In de literatuur die er over Taylor bestaat valt op, dat hij zeer vaak het ‘enfant terrible’ onder de historici wordt genoemd. Ook in letterlijke zin schijnt dit wel aardig te hebben geklopt. Zijn aparte persoonlijkheid deed zich namelijk al vroeg gelden.

Alan Percivale Taylor kwam in 1906 in het plaatsje Birkedale in Lancashire ter wereld. Zijn vader was de bemiddelde zoon van een industrieel, waardoor Alan als enigst kind in ruime welstand opgroeide. Terwijl de jonge Alan niet over materieel geluk te klagen had, werd er in emotioneel opzicht minder goed voor hem gezorgd. Als peuter had hij weinig contact met zijn ouders of andere kinderen, en werd hij lange perioden onder de hoede van kindermeisjes achtergelaten. Daarbij gedroeg zijn moeder zich zeer afstandelijk. Het kwam Taylor dan ook goed van pas dat hij buitengewoon intelligent was. Hij leerde zichzelf naar eigen zeggen nog voordat hij vier was te lezen en schrijven, waarmee hij de eenzaamheid kon ontvluchten. Op school was hij behalve de slimste, ook het meest rebelse jongetje van de klas. Dit maakte hem echter niet echt populair. Zijn jeugd speelde zich buiten school dan ook voornamelijk in het gezelschap van volwassenen af.

In Taylor’s latere professionele carrière, is hem vaak het verwijt gemaakt dat hij zich opzettelijk provocatief en controversieel gedroeg. Daarmee was het niet eens. Hij meende dat zijn specifieke situatie en de tijd waarin hij opgroeide tot een bepaalde (oprechte) geestesgesteldheid had geleid. Zijn jeugd vond dan ook plaats in een turbulente periode. In het begin van de twintigste eeuw, vond er een aantal belangrijke ontwikkelingen plaats. Nieuwe wetenschappelijke ontwikkelingen, onder andere in de psychologie en filosofie, zorgden voor kanttekeningen bij het vooruitgangsdenken. Technologische ontwikkelingen (auto’s telefoons) raasden voort, de massa kreeg kiesrecht en daarbij kwam ook nog de uitbraak van de Eerst Wereldoorlog. Terwijl zijn ouders echter nog steeds vasthielden aan de, steeds meer in het gedrang rakende, negentiende eeuwse, Victoriaanse morele waarden, koos de jonge Taylor zijn eigen pad. Zijn ouders, meende hij, leefden nog volgens de morele codes van de vorige generaties, maar konden deze desgevraagd niet meer verdedigen. Hij maakte zich hierom al vroeg een moderne levensbeschouwing eigen. En dat is de oorzaak van zijn latere eigenzinnigheid, want, zo schreef hij:

“I had to work out everything for myself without knowing wat principles to work from. Lacking any loyalty to the family, I went on to be without loyalty to any creed or class or nation. I was a nihilist for good or bad..It is simply that I do not share the principles and prejudices of others.”

Toch waren zijn ouders een stuk minder conservatief dan de gemiddelde mens. Met name zijn moeder, kreeg steeds radicalere politieke opvattingen en was erg begaan met de zaak van de gewetensbezwaarde dienstweigeraars. Als gevolg hiervan werd Taylor in 1913 naar een christelijk-humanistische Quaker-kostschool gestuurd. Hier heerste een pacifistische overtuiging en waren lijfstraffen afwezig. Ook hier was Taylor weer de slimste leerling. Zijn biograaf noemt hem zelf een briljante student . Dit lijkt niet overdreven. Taylor las gemiddeld meer dan tweehonderd boeken per jaar, waarvan het merendeel uit zware filosofische en literaire kost bestond. Daarnaast bezat hij een olifantengeheugen en won hij veelvuldig essay-wedstrijden op school. De andere jongens op school keken dan ook erg tegen hem op. In 1921 ging Taylor naar de ‘College Class’, een aparte klas voor de bollebozen op school, in voorbereiding op de universiteit. Hier besloot hij dat hij zich wilde voorbereiden op een geschiedenisstudie in Oxford. Dit was een uitzonderlijke keuze, omdat de rest van de intelligente jongens voor de natuurwetenschappelijke kant kozen. Taylor bleef echter tegendraads. En opstandig. Wanneer er dan ook bijvoorbeeld een rebellie uitbrak, in de periode dat veel jonge docenten naar het front waren gestuurd, was het dan ook vanzelfsprekend dat Taylor deze aanvoerde.

De belangrijkste ontwikkeling in zijn jonge leven was, volgens Taylor zelf, echter de bekering van zijn ouders tot het socialisme. Het feit dat Lenin in Oktober 1917 de Russische deelname aan de oorlog had beëindigd, had ze van de juistheid van de socialistische zaak overtuigd. De elfjarige Taylor volgde hun voorbeeld. Toen hij in 1919 voor het eerst in aanraking kwam met de marxistische literatuur, kende hij het communistisch manifest dan ook al snel van buiten. De gebreken van het Sovjetcommunisme en het orthodox materialistisch-determinisme ontgingen hem op de lange termijn echter niet. Een dogmatische socialistische instelling zou hij zich dan ook niet eigen maken. “I too have tried to be a Marxist”, schrijft hij in zijn autobiografie, “but common sense kept breaking in”. Een progressieve levensbeschouwing heeft Taylor echter wel zijn hele leven behouden. In 1924 ging hij in Oxford studeren. Over het onderwijs hier was hij niet erg tevreden. Voor zijn favoriete onderwerp, de contemporaine Engelse geschiedenis, bestond weinig aandacht. Toch liet hij zich hierdoor niet ontmoedigen en wist hij met de hoogste graad af te studeren.

De historicus Taylor

Zijn werk als professioneel historicus begon nadat hij op aanraden van een docent naar Wenen was vertrokken. Hier ging hij bij de historicus A. F. Pribram, een vriend en tijdgenoot van Freud, in de leer. Taylor wist een Rockefeller-onderzoeksbeurs te bemachtigen en begon zich in de Oostenrijkse staatsarchieven te verdiepen, op zoek naar een geschikt onderwerp. Wat hij tussen die archieven moest zoeken, wist Taylor zelf ook niet helemaal. De techniek van het historisch onderzoek en de methodologische motivatie hiervoor, waren hem op Oxford nooit echt bijgebracht.

Hij zou zich gaan toeleggen op de diplomatieke geschiedenis. Hierin vond hij spoedig een interessant en nog niet ontsloten onderwerp. Hij ging onderzoeken op welke manier de Franse, Engelse en Oostenrijkse diplomatie de Italianen te gemoed traden in het revolutiejaar 1848.

De sturing van Pribram was daarbij volgens Taylor buitengewoon summier. Hij claimt in zijn autobiografie dan ook dat hij zijn werkwijze als historicus geheel op eigen kracht heeft moeten vormgeven. Dat Pribam hier weinig aan kon bijdragen, was volgens Taylor ook echter niet verwonderlijk. Want, zo meent hij, “I didn’t even know he had a method or outlook”.

Pribam had echter weldegelijk een visie ten opzichte van de geschiedenis en de geschiedbeoefening. Zijn ideeën zouden duidelijk terug te vinden zijn in Taylor’s eerste boek. Pribam had Taylor allereerst het belang van een grondige bronnenkritiek duidelijk gemaakt. Alle documenten, zo meende hij, moesten argwanend worden benaderd. Vooral de geschriften die enkele tijd na een gebeurtenis waren vervaardigd. Alle weergaven van historische evenementen waren namelijk, bedoeld of onbedoeld, bevooroordeeld en dus subjectief.

Een voorzichtige en kritische benadering van historische bronnen, werd in het Duitse taalgebied al in de vorige eeuw zeer belangrijk geacht. Deze zogenaamde kritisch-filologische methode, was tot stand gekomen onder leiding van de Duitse historicus Leopold von Ranke. Deze les nam Taylor ter harte. Daarnaast meende Pribam dat de historicus zich moest onthouden van waardeoordelen. Want, zo schreef hij:

“Science is a stern mistress who will not condone the opinion of the day. He who, through weakness or for ulterior reasons, yields to this themptation, breaks faith with her”.

Ondanks deze pretentie, hing de kern van Pribam’s geschiedfilosofische benadering echter nauw samen met de tijd waarin hij leefde. Zijn methode was zeer deterministisch. Het internationale diplomatieke proces werd volgens hem namelijk gestuurd door een aantal, vrij statische, specifieke nationale belangen. De eigenaardigheden van de individuele diplomaten en staatslieden, konden dit proces wel marginaal, maar niet structureel beïnvloeden. Deze benadering van de geschiedenis, was overigens niet uitzonderlijk voor historici in de negentiende en twintigste eeuw. Zulke historici, die meestal als positivisten aangeduid worden, probeerden, geïnspireerd door de natuurwetenschappen, ook in de geschiedenis wetmatigheden te ontdekken.

Na een verblijf van twee jaar in Wenen, waarin hij vloeiend Duits leerde spreken, keerde Taylor terug naar Engeland. Hier kreeg hij, op voordracht van Pribam, een aanstelling aan de universiteit van Manchester. Taylor bleek een buitengewoon grote aanleg te hebben voor het spreken in het openbaar, waarbij zijn enige ondersteuning enige kaartjes met citaten vormden. Zijn colleges trokken dan ook al snel grote hoeveelheden enthousiaste studenten aan.

In 1934 kwam zijn eerste boek uit, dat gebaseerd was op zijn Weense onderzoek, getiteld The Italian problem in European diplomacy, 1847-1849. Ondanks dat Taylor er nog steeds radicale politieke opvattingen op na hield, werd het geen Marxistische geschiedenis. Er was zelfs geen sprake van geëngageerde geschiedschrijving. Het boek leunde dan ook nog sterk op de geschiedkundige opvattingen van Taylors oude leermeester, Pribram. Ook Taylor meende dat de historicus zich afzijdig moest houden van morele oordelen. Hij vond dat het de taak van de historicus was om de tegenstellingen en misvattingen tussen staten en diplomaten naar boven te halen, niet ‘ to provide the appeal court, which had been lacking in real life’. Ook zijn centrale these ademde de geest van de leermeester. Het internationale diplomatieke proces, zo meende Taylor, werd gestuurd door een aantal axiomatische vooroordelen ten aanzien van de nationale aard en het nationaal belang. Verder was het boek een voorbeeld van nauwkeurige en vrij conservatieve geschiedschrijving. Het werd door de critici dan ook positief ontvangen.

In dezelfde tijd echter, begon Taylor een andere kijk op het historische proces te ontwikkelen, die ogenschijnlijk lijnrecht tegenover zijn deterministische opvattingen stond, maar die hij daar later mee zou laten versmelten. Omdat hij een cursus over de Nederlandse opstand gaf, besloot hij het werk van de Utrechtse historicus Pieter Geyl te lezen. Hier vond hij een element dat later zeer belangrijk in Taylor’s werk zou worden. Geyl, zo zegtTaylor: ‘in particular pleased me by his view, already unconscious mine, that most things in history happen by accident.”

In Manchester ging hij buiten zijn universitaire werk ook voor de krant de Machester Guardian schrijven. Hier beleefde hij een aantal rustige jaren. Ook zijn politieke voorkeur veranderde hier. Want hoewel zijn genegenheid voor Rusland, ook na de showprocessen van de jaren dertig, groot bleef, werd hij wel steeds afkeriger van de communisten in eigen land.

Zijn tijd in Oxford

Eind jaren dertig verliet hij Manchester en ging hij doceren aan Oxford, waar hij de rest van zijn carrière zou blijven. Ook hier publiceerde hij een aantal boeken, met name met betrekking tot de moderne Europese diplomatieke geschiedenis, zoals The Habsburg Monarchy 1809-1918 (1954), The Course of German History en The struggle for Mastery in Europe 1848-1914. Ook deze werken worden gekenmerkt door een sterk deterministische invalshoek. De Europese geschiedenis werd door Taylor vooral gezien als de poging van Duitsland om Europa te domineren en de inspanningen van de andere landen om dat te voorkomen . Zijn tegendraadsheid kwam nu ook steeds nadrukkelijker aan de oppervlakte. Het zou niet lang duren voordat ook zijn geschiedschrijving hierdoor beïnvloed zou worden. Zijn werk kreeg dan ook een steeds polemischer aard. Deze radicalisering kwam voort uit het feit dat er nogal wat zaken waren, waar Taylor zich kwaad over maakte. Hij hekelde de Engelse politiek inzake de Suez-crisis, verafschuwde de Koude Oorlog en was bovenal een fel tegenstander van de nucleaire wapenwedloop. Hij was dan ook een van de meest prominente actieve leden van de Beweging voor Nucleaire Ontwapening, met de naïeve veronderstelling dat als Engeland zijn nucleaire wapens van de hand zou doen, de rest van de wereld wel zou volgen. Het was niet de eerste, noch de laatste keer dat Taylor dacht dat Engeland meer invloed had, dan werkelijk het geval was. Per toeval, zoals hij in zijn autobiografie beschrijft, rolde hij in de jaren vijftig in de wereld van de massamedia. Hij werd dan ook een vooraanstaand intellectueel in Engeland, die in kranten en op de radio en televisie zijn tegendraadse meningen verkondigd. Het omver halen van conventies was voor hem bijna een doel op zich geworden en hij de staat waarin hij verkeerde omschreef hij dan ook als ‘in revolt as usual against my surroundings’

Niet iedereen kon Taylors werkwijze echter waarderen. Een groeiend aantal mensen, met name in de wetenschap, begon zich dan ook te ergeren aan Taylor. De kritiek was dat Taylor slechts een kunstje vertoonde, maar dat zijn intellectuele prestaties gering waren. Zoals de Amerikaanse wetenschapper Hans Morganthau opmerkte: “Tayloris essentialy a populizer who enjoys shocking people by expressing utterly onorthodox opinions”. Taylor trok zich weinig van de kritiek aan.

Zijn manier van handelen was op het eerste gezicht niet erg constructief. Toch heeft het er voor een groot deel aan bijgedragen dat Taylor door velen als de grootste Engelse historicus van zijn eeuw wordt gezien. Niet zijn methodologische vernieuwingen, maar zijn vermogen om andere wegen in te slaan en uitgangspunten te herformuleren, zorgde voor een grote dynamiek in het historische debat. Alhoewel Taylor menigmaal verklaarde niet geïnteresseerd te zijn in een theoretische grondslag voor zijn werk, keerden er in zijn manier van geschiedschrijven wel steeds een aantal elementen terug.

De belangrijkste hiervan waren determinisme, het belang dat hij aan toeval in de geschiedenis hechtte en een stijl die meestal als narratief gekenschetst wordt.

Een voorbeeld hiervan is zijn meest controversiële boek, dat ging over de totstandkoming van de Tweede Wereldoorlog, getiteld The Origins of the Second World War.

In de jaren vijftig was er in Engeland een breed gedragen beeld ontstaan over het karakter van de Tweede Wereldoorlog. Een centrale plaats had hierin het unieke en satanische karakter dat aan de persoon van Hitler werd toebedeeld. De oorlog was in dit beeld begonnen doordat Hitler daar doelbewust op aan had gestuurd in zijn pogingen het Derde Rijk te stichten. Daardoor lag de schuld van de oorlog niet zozeer bij andere staten of bij het Duitse volk. Deze waren slechts slachtoffer van Hitler’s kwade brein. Deze visie wordt ook wel de ‘Nuremberger these’ genoemd. Deze visie kwam de Westerse staten goed uit. De bondgenoot uit de Tweede Wereldoorlog, de Sovjet Unie, was immers de nieuwe vijand geworden en de Duitsers moesten door de publieke opinie als nieuwe bondgenoten worden geaccepteerd. Taylor meende dan ook dat de tegenstelling tussen de ‘goede Duitsers’ en de ‘slechte Hitler’, die door historici werd gemaakt, politiek geïnspireerd was.

Als oorzaak van de oorlog zag Taylor, net zoals hij dat ten aanzien van de negentiende-eeuwse diplomatie had waargenomen, de botsende nationale belangen van de Europese landen, en niet de doelbewuste opzet van individuele staatslieden.

In het geval van Duitsland ontwikkelde de geschiedenis zich dan ook richting dominantie in West en Midden Europa. Een ontwikkeling die vrij logisch voortvloeide uit zijn natuurlijke potentie. Hitler was hierin de traditionele Europese staatsman, die even schuldig was als zijn tegenspelers. In Mein Kamf, waarin Hilter zijn plannen over het Derde Rijk ontvouwde, zag Taylor geen blauwdruk voor een veroveringsoorlog. Eerder zag hij hierin het hardop dagdromen over een vage notie van wereldheerschappij. Als Hitler al iets wilde, dan was dat ergens in de toekomst een oorlog met de Sovjet-Unie. Verder meende hij dat Marinus van der Lubbe de Rijksdag in zijn eentje had ontstoken. Ook het Hossbach-memorandum, waarin de beruchte oproep tot Lebensraum stond, was niet gericht op een totale oorlog, maar was eerder een diplomatiek spel blufpoker. Daarbij was het memorandum slechts voor binnenlandse politieke consumptie bedoeld, als propagandamateriaal. Niemand van de Nazi-top, behalve Goering, was aanwezig bij de conferentie. En de Anschluss met Oostenrijk vond plaats in een opwelling, nadat de Oostenrijks kanselier Schussnigg, Hitler in zijn hemd had gezet met zijn voorstel over een volksraadpleging ten aanzien van de hereniging.

Daarnaast was er nog een aantal andere factoren, die de oorlog veroorzaakten. Hier meende Taylor dat de Tweede Wereldoorlog direct voortvloeide uit de Eerste Wereldoorlog, door het Verdrag van Versailles en de verkeerde uitvoering daarvan. De continuïteit tussen deze twee, was dus groter dan gebruikelijk werd aangenomen. Versailles had voor een explosieve situatie gezorgd, doordat Rusland werd buitengesloten, de Verenigde Staten een isolationistische politiek voerden, de nieuwe territoriale indeling niet door de grootmachten gewaarborgd werd, en de Duitsers het verdrag verwierpen. Taylor concludeerde dan ook dat er geen oorlog tussen totalitaire dictatuur en democratie was gevoerd, maar er sprake was van een ‘war between the three Western powers over the settlement of Versailles’

Dit was de deterministische kant van zijn stelling, waar de staatslieden gestuurd werden door de omstandigheden, die ze overigens soms zelf gecreëerd hadden. Dit was dus de oorzakelijke kant van het verhaal. De aanleiding van de oorlog verklaarde Taylor uit een ander perspectief, namelijk het toeval. Want, zo merkt hij hier over op: “The war of 1939, far from being premediated, was a mistake, the result on both sides of diplomatic blunders”. De eigenlijke oorlog kwam voort uit een cluster diplomatieke misverstanden over de Poolse kwestie. De enige keer dat Hitler een ultimatum stelde, vond pas een week voor de eigenlijke oorlog plaats. En toen nog kon de situatie afgewend worden. Als de Polen op 29 Augustus een representant naar Berlijn hadden gestuurd om te onderhandelen over de Poolse corridor en Danzig (kwesties met betrekking tot Versaillles) dan had de kwestie volgens Taylor opgelost kunnen worden. Hitler had namelijk liever op een diplomatieke manier zijn zin gekregen. De Poolse ambassadeur in Berlijn, vond het echter de moeite niet deze boodschap door te geven. Op deze manier kon Hitler zijn generaals niet meer weerhouden, aangezien hij een ultimatum had gesteld. Op dertig augustus brak dan ook de oorlog uit.

Naast deze inhoudelijke interpretatie van de Tweede Wereldoorlog, is er nog een ander, stilistisch, onderdeel in zijn werk. Dat was zijn narratieve methode. Dit element in zijn werk bestond eruit dat hij zeer wel op de hoogte was van het feit dat zijn geschiedschrijving niets anders dan een subjectieve, tijdgebonden interpretatie was. Hierom vond hij niet dat het zijn taak was om hevig te analyseren en te theoretiseren. Eerder probeerde hij het geschiedverhaal tot leven brengen, zoals ook uit zijn analyse van de Tweede Wereldoorlog blijkt. Hij wilde in een vloeiende stijl de gebeurtenissen chronologisch te beschrijven en van een uitleg te voorzien. Met deze methode probeerde hij het verleden tot leven te wekken. Dit vond hij de beste methode voor de historicus. Sterker nog, volgens Taylor was geschiedenis waarin geen verhaal werd verteld, geen geschiedenis, maar politieke of sociale wetenschap.

Naar aanleiding van Taylor’s analyse over de Tweede Wereldoorlog brak er een aantal hevige debatten uit. Ongeveer alles wat zeker was geweest over de oorlog stond nu immers op zijn kop. Ook de staten buiten Duitsland werden door Taylor medeschuldig geacht en als hij gelijk had, werd een herwaardering van de eigen nationale positie in de oorlog noodzakelijk. Taylor kreeg veel terechte en onterechte kritiek te verduren, nationaal en internationaal. De grootste kritiek kwam van de historicus Trevor-Roper. Taylor was niet onder de indruk, zoals hij op zijn karakteristieke wijze over zijn opponent opmerkte:

“He knows as much about twentieth-century history as I do about seventeenth-century history- which is not to say nothing at all”.

De constatering van Taylor in zijn autobiografie, dat zijn mening over de Tweede Wereldoorlog, nu de heersende mening is geworden, lijkt sterk overdreven. Bepaalde elementen daaruit, zijn echter zeer invloedrijk geworden.

Inmiddels was Taylor een bekende televisiepersoonlijkheid geworden, die in discussieprogramma’s ruzie maakte over de situatie in de wereld, maar ook veel voordachten op televisie gaf over de moderne Europese geschiedenis. De kroon op zijn werk kwam in 1965 toen hij voor de Oxford History of England het deel over de twintigste eeuw mocht schrijven.

Dit was zijn laatste serieuze werk. Hierna schreef hij nog een aantal populair-wetenschappelijke boeken en een boek over zijn vriend, Lord Beaverbrook, dat over het algemeen echter spottend aangeduid wordt als een werk van hagiografie (levensbeschrijving van een heilige).

In 1990 stierf Taylor op vierentachtigjarige leeftijd. Al snel kwam er een stroom publicaties op gang over zijn betekenis voor de Engelse geschiedschrijving. Behalve dat een generatie Engelsen via de radio en televisie met zijn visie op de wereld opgroeide, is er ook een generatie academici door zijn boeken beïnvloed. Zijn belangrijkste bijdrage aan de academische geschiedschrijving was echter, zoals duidelijk is geworden, zijn talent om een nieuwe wegen in te slaan. Zonder zelf bepaalde objectiviteitpretenties te hanteren, viel hij die van anderen aan. Daarmee kreeg het historische debat een nieuwe dynamiek. Zoals een biograaf opmerkt ‘ The most notable historical legacy that Alan Taylor has left is a deeply sceptical and often irreverent approach to even the most sacred of historical cows. This legacy has been taken up by historians of the Right as much, or even more than, historians of left-wing persuasion.

Besluit

A. J. P. Taylor wordt vaak als overgangsfiguur gezien. In zekere zin belichaamde hij ook de overgang van de negentiende-eeuwse studeerkamergeleerde naar de historicus die zich bewust bezig houdt met de samenleving waarin hij leeft. Door zijn activiteiten buiten de universitaire wereld, gebruikte hij zijn status om een uitermate geëngageerde publieke rol te spelen. Hierdoor sterk geïnspireerd door zijn socialistische levensbeschouwing. Zijn historische methode bleef, toen hij die had vormgegeven vrij onveranderlijk. De taak van de historicus lag volgens hem voor de hand: deze moest zich bezig houden met het geschiedverhaal. Taylor was dan ook afkerig van modieuze geschiedkundige ontwikkelingen. Daarbij was hij ervan weldegelijk van op de hoogte dat zijn werk geen eeuwigheidswaarde als objectief geschiedwerk had. Het meest prominente kenmerk van zijn werkwijze lag echter in Taylor’s aard opgesloten. Dat van de radicale non-conformist.

Abraham Lincoln, president van de Verenigde Staten tussen 1861-1865, wordt algemeen beschouwd als een politiek wonder. Velen denken dat de boerenzoon uit het niets opdook om Amerika van zichzelf te redden en de Burgeroorlog tot een goed einde te brengen. Niets is minder waar.

Amerika-deskundige Frans Verhagen laat in zijn nieuwe biografie Lincoln. Een geniaal politicus zien dat Lincoln zijn succes dankte aan zijn vaardigheid als politicus. Zelden zat er een meer geslepen politicus in het Witte Huis dan hij. Maar het kwam ook zelden voor dat een politicus zo grootmoedig en geduldig was als Lincoln. De combinatie van deze eigenschappen vormde de sleutel tot zijn succes.

In de eerste Nederlandse Lincoln-biografie sinds 1956 vertelt Verhagen over het meeslepende leven van Lincoln, van zijn eenvoudige jeugd in Illinois tot en met het moment waarop hij werd vermoord. Daarbij geeft hij een indringend beeld van negentiende-eeuws Amerika en de aanloop naar de Burgeroorlog.

Ook legt Verhagen geregeld opmerkelijke verbanden met het huidige Amerika. In veel opzichten was Lincoln de eerste moderne president. Geen wonder dat Barack Obama hem als zijn voorbeeld nam.

Verhagen schildert Lincoln in deze biografie als een sublieme politicus, die zijn eigen carrière stuurde en als president precies wist wanneer te handelen en wanneer niet. Dat hij ook kwaliteiten bezat zoals compassie, geduld, relativeringsvermogen en visie, bepaalde mede zijn grootsheid. Deze biografie van Lincoln is een eerbetoon aan het meest beschimpte beroep: politicus.

Lincoln. Een geniaal politicus, Frans Verhagen, ISBN 9789085711032, € 39,95

Schilderij van Pieter Bruegel met het Bourgondisch Carnaval (1559). Bron: Wikipedia.org

Op de elfde dag van de elfde maand kiest iedere carnavalsvereniging haar prins voor het carnavalsseizoen, dat hiermee meteen van start gaat. Van november tot aan 40 dagen voor Pasen zijn er dan geregeld activiteiten zijn die in het teken staan van het feest der zotten, met als afsluiter natuurlijk de (minstens) drie dagen feest vóór Aswoensdag.  Mensen die geen carnaval vieren zullen het feest misschien zien als een simpel excuus om je vijf dagen lang te buiten te gaan aan drank e.d. Maar de traditie van het carnaval bestaat al eeuwen.

Babylonische praalwagens

De eerste beginselen waren er zelfs al millennia geleden, zo gelooft T. Fransen.[1] In 2600 voor Christus werd het eerste pronkschip al door de straten van Babylonië getrokken en was de slaaf voor even gelijk aan zijn meester. Soortgelijke feesten vonden ook plaats in Egypte en het Romeinse Rijk. Het waren vruchtbaarheidsfeesten en nieuwjaarsfeesten in één, en werden gehouden aan het begin van de lente. Hoewel hier dus al een feest beschreven is dat aan de oorsprong van carnaval kan liggen, is er toch nog veel veranderd in de 4600 jaar en de vele kilometers die liggen tussen het oude Mesopotamië en het hedendaagse carnaval in Europa.

Christelijk feest

Het Christendom wilde de heidense rituelen uitbannen, maar dit ging niet zo gemakkelijk als gehoopt. De feesten zaten te diep geworteld in de cultuur en het leven van de mensen. Zoals vaker werd daarom het feest omgevormd tot een christelijk feest. Zo werd carnaval officieel vastgelegd als een laatste uitlaatklep voordat de 40 dagen vasten voor Pasen begonnen.

In de Middeleeuwen werden in onder andere Italië, Frankrijk en de Duitse staten narrenfeesten gevierd. Deze waren altijd verbonden met de kerk – vaak werd tijdens deze feesten lichte kritiek geuit op de kerk in de vorm van parodieën. En hoewel er vanuit de kerk telkens weer kritiek kwam op het zondige gedrag tijdens deze feesten, werden ze over het algemeen gedoogd. De mate van tolerantie veranderde wel door de jaren heen. Tijdens de Reformatie en Contrareformatie was ze het laagst. De kerk wilde zichzelf zuiveren en het carnavalsfeest werd zoveel mogelijk afgezwakt. Sommigen wilden het helemaal afschaffen. Pas ten tijde van de Romantiek koppelde men de oude feesten uit de Oudheid weer aan het carnaval in Europa. Het schip met de vruchtbaarheidsgodin dat door de Babylonische straten werd getrokken werd uiteindelijk de ‘Blauwe Schuit’, de echte praalwagen met daarop onderdanen die tijdelijk koningen en prinsen zijn geworden. Ook deze trok in de Middeleeuwen in sommige steden al voorbij.

Bourgondische eetfestijnen

En toen brak in de Zuidelijke Nederlanden de Bourgondische Gouden Eeuw aan. In Brabant, Limburg en Vlaanderen bloeiden steden op, groeide de welvaart en dit alles werd veel en vaak gevierd met grote feesten. Het was een overdadige en uitbundige periode volgens J. Naaijkens.[2] Uit deze eetfestijnen groeide het zogeheten Bourgondisch carnaval, dat verschilt van het Rijnlands carnaval, wat vooral in Duitsland en Zuid-Limburg wordt gevierd.

Carnaval in Maastricht

Deze scheiding tussen Bourgondisch en Rijnlands carnaval ontstond langzaam na de Tweede Wereldoorlog, toen het carnaval pas echt goed georganiseerd werd en een feest werd voor iedereen. Het was in de tijd van wederopbouw en ontzuiling dat het carnavalsfeest zich vanuit het zuiden en oosten van Nederland verder verbreidde. De eerste carnavalsverenigingen werden opgericht, om het feest toch wat orde en organisatie mee te geven, en het daardoor acceptabel te maken voor de overheid en burgerij. Een gevolg van de ontzuiling – en van de secularisering van Nederland – was dat ook niet-katholieken nu mee gingen doen aan het feest. Waar de kerk eerst eeuwenlang afstand had genomen van dit feest van rariteiten, begon ze het zich toe te eigenen op het moment dat de bevolking minder naar de kerk ging.

Bourgondisch en Rijnlands carnaval

Zoals al gezegd is het carnaval zoals dat nu in voornamelijk Brabant gevierd wordt gegroeid uit de grote eetfestijnen uit het vroegere Bourgondië. Het was op die feesten het gebruik om elkaar belachelijk te maken. De uitbundigheid is later echter afgezwakt, door de relatieve armoede waarin het gebied verkeerde vanaf de zeventiende eeuw tot aan de Tweede Wereldoorlog. Daardoor is de klederdracht vaak gewoon een boerenkiel, en geen grote uitdossingen.

Via Duitsland is het carnaval in zuid-Limburg en het oosten van Brabant echter beïnvloed door de grote, kleurrijke optochten en maskerades uit o.a. Italië (Venetië). Keulen, in het Duitse Rijnland (vandaar de naam), baseerde zich op het Venetiaanse carnaval, en is op haar beurt een grote bron van inspiratie voor het carnaval in zuidoost Nederland.

[1] T. Fransen, ‘Carnaval: van 2000 voor Christus tot 2000 na Christus – een snelwandeling door de geschiedenis’, in: Het Noordbrabants Genootschap ’s Hertogenbosch [ed.], Carnaval: niet van gisteren…! Zes voordrachten(’s Hertogenbosch, 1981)

[2] J. Naaijkens, ‘Een ‘filosofie’ van het Bourgondisch carnaval’, in: Het Noordbrabants Genootschap ’s Hertogenbosch [ed.], Carnaval: niet van gisteren…!

Literatuur: 

Het Noordbrabants Genootschap ’s Hertogenbosch [ed.], Carnaval: niet van gisteren…! Zes voordrachten (’s Hertogenbosch, 1981)

De resultaten van de aanslag. Bron: Wikipedia

Op 8 november 1939 probeerde Georg Elser in München een aanslag te plegen op Hitler. Door stom toeval mislukte de aanslag. Hitler ontsnapte op het nippertje aan de dood.

Georg Elser, geboren op 4 januari 1903, was een timmerman uit Hermaringen, in het zuiden van Duitsland. In de jaren dertig maakte hij zich, als lid van de communistische partij, vooral zorgen over de steeds slechter wordende positie van de arbeidersklasse en de agressieve militaire plannen van het nazi-regime. Hij kwam in de herfst van 1938 al tot de conclusie dat een nieuwe wereldoorlog onvermijdelijk zou worden en besloot iets te ondernemen. Nadat Polen op 1 september 1939 was aangevallen, stond zijn besluit vast: hij zou Hitler vermoorden om een wereldoorlog te voorkomen.

De jaarlijkse bijeenkomst in de Bürgerbräukeller in München leek hem de geschikte mogelijkheid te bieden. Daar werd de mislukte militaire staatsgreep van Hitler en zijn getrouwen van het eerste uur, de alte Kämpfer, van 8 november 1923 herdacht. In 1938 reisde Elser naar München om de situatie te bekijken en de eerste plannen voor een aanslag te maken. Omdat hij in 1938 en 1939 bij een bouwfirma en later in een steengroeve had gewerkt, waar geregeld springstoffen werden gebruikt, had hij genoeg ervaring om een bom te maken waarmee hij de vergaderzaal van de Bürgerbräukeller zou kunnen opblazen.

Ongeveer dertig tot vijfendertig keer liet hij zich ’s avonds, na te hebben gedineerd in de Bürgerbräukeller, opsluiten in de zaal om zijn voorbereidende werkzaamheden uit te voeren. Nacht na nacht besteedde hij zijn tijd aan het uithakken van een holte in de pilaar bij het spreekgestoelte waar Hitler gewoonlijk zijn rede hield. Op 6 november waren de bom en het bijbehorende tijdmechanisme vakkundig geplaatst en afgedicht. Elser had erop gerekend dat Hitler, zoals gebruikelijk, rond half negen ‘s avonds aan zijn toespraak zou beginnen en om tien uur zou eindigen. Het tijdmechanisme van de bom was dan ook zo ingesteld dat de bom ongeveer halverwege de speech moest afgaan.

Het leek alsof Hitler de bijeenkomst ging missen. Hij was namelijk al enkele weken met zijn generaals bezig om de grote aanval in het Westen voor te bereiden, maar zag uiteindelijk toch kans om tussen de vergaderingen door tijd vrij te maken voor de jaarlijkse herdenking. Hij arriveerde al om acht uur, begon meteen met het afraffelen van zijn speech, en was om zeven minuten over negen al weer verdwenen Om twintig over negen explodeerde de bom. Acht nazi’s werden op slag gedood en 63 anderen raakten gewond. Niemand twijfelde eraan dat Hitler het eigenlijke doelwit had moeten zijn. Hitler schreef zijn redding toe aan de ‘Voorzienigheid’ en nam het op als een teken dat hij de taak moest vervullen die het lot hem had opgelegd.

Elser was inmiddels op de vlucht geslagen maar werd opgepakt toen hij illegaal de Duitse grens met Zwitserland over wilde steken. Al snel had de politie door dat hij achter de aanslag zat. Elser bekende zijn daad na enkele dagen te zijn gemarteld en verklaarde zijn motief voor de aanslag: het verhinderen van de oorlog; ‘Ich habe den Krieg verhindern wollen’. Na vierenhalf jaar gevangenschap in de concentratiekampen Sachsenhausen werd Elser overgebracht naar Dachau. Daar bracht de kampleiding hem, op bevel van Heinrich Himmler, op 9 april 1945 om het leven.

Decennialang geloofde bijna niemand dat Elser in zijn ééntje had gehandeld. De Völkischer Beobachter, de partijkrant van de nazipartij NSDAP, meldde op 10 november 1939 al dat de Britse geheime dienst achter de aanslag zou zitten. Toen de dag erop toevallig twee Britse geheim agenten, majoor R.H. Stevens en kapitein Payne Best, in de omgeving van Venlo aan de grens met Nederland gearresteerd werden, won deze vergezochte interpretatie direct aan geloofwaardigheid.

Veel mensen geloofden daarentegen dat het geen toeval kon zijn dat Hitler op zo’n wonderbaarlijke manier de dans was ontsprongen. velen dachten dat de SS een plan had beraamd om tijdens de beslissende fase van Hitlers optreden de publieke opinie te beïnvloeden. Een aureool van onkwetsbaarheid zou zijn gezag en populariteit verhogen. Ook na de oorlog deden in de wereldpers nog steeds de meest fantastische verhalen en speculaties de ronde. Op basis van het verhoorverslag van Elsers aanhouding, gevonden door de historicus Lothar Gruchmann, kwam dr. Anton Hoch, een medewerker van het Institut für Zeitgeschichte in München, in 1969 uiteindelijk op overtuigende wijze tot de conclusie dat Elser in zijn ééntje de aanslag had gepleegd.

De lange onzekerheid over de ware toedracht heeft er waarschijnlijk ook toe geleid dat er tot dan toe weinig aandacht is besteed aan Elsers aanslag van 8 november 1939. Daar komt bij dat verzetsacties van Duitse burgers sowieso nauwelijks worden herdacht, in tegenstelling tot het verzet van vooraanstaande legerofficieren zoals baron Von Stauffenberg. Elk jaar wordt in Berlijn de mislukte aanslag op Hitler herdacht, waarbij Von Stauffenberg, die op 20 juli 1944 een bom had geplaatst bij een vergadering van Hitler, wordt geëerd. Minister-President Balkenende, die dit jaar bij de zestigste herdenking aanwezig was, roemde de aanslag als ‘een belangrijke schakel in de ontwikkeling van de Europese integratie’. Legerofficier Von Stauffenberg pleegde de aanslag pas toen de oorlog voor Duitsland in feite al verloren was. Een andere verzetsheld, een gewone burger die er in 1939 al bijna in slaagde om Hitler te doden, wordt meestal vergeten. De laatste jaren komt er echter meer belangstelling voor Elsers aanslag. Dit jaar is zijn er in München congreshallen naar hem genoemd, de Georg-Elser-Hallen, en was er in München ook nog een fototentoonstelling ter ere van de vijfenzestigste verjaardag van de aanslag.

De Duitse theoloog Hartwig Grubel voert op dit moment actie om ervoor te zorgen dat vergeten verzetshelden, meestal simpele burgers zoals Georg Elser, bekender worden bij de gewone burgers. Zo wil hij dat er een niet onbelangrijke straat wordt vernoemd naar Elser in Berlijn. Dat bleek echter blijkbaar nog te veel gevraagd. De burgemeester van Berlijn liet weten dat er weinig kans bestaat dat er binnenkort een Georg Elser-straat zou komen, omdat er nauwelijks nieuwe straten worden aangelegd. Historici zullen het misschien een ietwat vreemde beslissing vinden, aangezien de wereld er wellicht heel anders had uitgezien als Hitler op de bewuste dag in november 1939 een kwartier langere speech had gegeven.

Sint Valentinus. Bron: Wikipedia

Wie Valentijn precies was en waar hij vandaan kwam, is niet met 100 procent zekerheid te zeggen. Er zijn verschillende verhalen in omloop en in de geschiedenis komen zelfs meer ‘Valentijns’ voor. Maar de man waarom het gaat, naar wie Valentijnsdag is genoemd, is volgens veel historici niemand minder dan bisschop Valentinus van Terni. Valentinus werd in de derde eeuw na Christus geboren, dichtbij Rome. Al snel bekeerde hij zich tot het christendom. Hij zou eerst priester en arts zijn geweest , maar later werd hij bisschop in Terni.

De macht lag in die tijd in handen van keizer Claudius II. Om aan de macht te kunnen blijven, steunde Claudius op een groot leger. De soldaten in het leger hadden te maken met strenge regels en voorschriften. Er mocht niet worden getrouwd, want een vrouw zou de soldaten aan het front alleen maar kunnen afleiden. Maar op een dag kwam een van die soldaten met een vrouw bij bisschop Valentinus met de vraag of de bisschop ze in de echt wilde verbinden. Volgens de legende vond bisschop Valentinus de liefde belangrijker dan de wetten van de keizer en hij huwde het stel.

De huwelijksvoltrekking werd snel groot nieuws en meerdere paren meldden zich bij Valentinus. Uiteindelijk werd de bisschop aangegeven en gearresteerd. Eenmaal in de gevangenis kwam een bewaarder naar Valentinus toe. Hij vertelde Valentinus over zijn dochter, die blind was en vroeg hem haar te genezen. De bisschop zorgde voor een geneesmiddel, maar dat werkte niet.

Op de dag dat Valentinus onthoofd zou worden, 14 februari, probeerde de cipier nog tevergeefs het vonnis ongedaan te maken. Na de terechtstelling kreeg het blinde meisje een brief. Toen ze de brief openmaakte, viel er een gele bloem uit. Toen ze de bloem oppakte kon ze direct weer zien. Op het briefje kon ze met eigen ogen lezen”Van Valentinus’.

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Kort filmpje over Valentijnsdag (Engels gesproken)

Artikel NRC over Valentijnsdag

Auteurs m/v

Ben jij een schrijftalent en ben je in staat om boeiende geschiedenisartikelen te schrijven? Vind je het leuk om vanuit een geschiedkundige hoek messcherpe interviews afnemen? Wil je graag vertellen over dat ene fantastische boek dat je net gelezen hebt, of die ene onvergetelijke film, tv-serie of tentoonstelling die je net gezien hebt? Ben je in staat om uitdagend, uniek en prikkelend lesmateriaal voor verschillende niveaus van het voorgezet onderwijs te maken? Dan is Historiën op zoek naar jou!

Wij zoeken mensen die:

• incidenteel of op geregelde basis kwalitatief goede bijdrages kunnen leveren;
• een uitstekende beheersing van de Nederlandse taal hebben;
• sterke affiniteit met geschiedenis, erfgoed of archeologie hebben;
• de beschikking hebben over internet en zelfstandig vanuit huis kunnen werken.

Wat kunnen wij bieden:

• de kans gratis tentoonstellingen, films, evenementen en musea te bezoeken;
• opname in database met auteurs die betaalde opdrachten kunnen uitvoeren;
• op verzoek ervaren eindredactie op je recensies en artikelen;
• de kans om een portfolio op te bouwen;
• de mogelijkheid om journalistieke ervaring op te doen;
• deelnemen aan een netwerk van geschiedenisprofessionals.

Interesse? Stuur een mail met je motivatie, CV en eventuele voorbeelden van je werk naar: e.sweers@historien.nl