Fijne Saturnalia!

De Romeinen vieren in de oudheid geen kerstfeest, maar wel een ander feest, dat veel weg heeft van kerstmis: Saturnalia.

saturnalia

Fijne Saturnalia!

Mix van feesten

De tweede helft van december is eigenlijk altijd een periode vol feest geweest. Tegenwoordig speelt kerst hierin een hoofdrol. Maar kerst is niet strikt alleen het vieren van de geboorte van Jezus. Het is een mix van allerlei feesten, uit allerlei verschillende perioden. In het feest dat wij kerst noemen zijn drie belangrijke tradities verenigd. De christelijke viering van de geboorte van Jezus van Nazareth, de Germaanse traditie van het vieren van de zonnewende: het Midwinterfeest, en de Romeinse Saturnalia. Het midwinterfeest wordt gevierd op 21 december, de dag dat de dagen weer langer gaan duren. Het licht wordt verwelkomd. Hier komt onze traditie van een boom met lampjes vandaan. Dit Midwinterfeest is redelijk bekend als onderdeel van het moderne kerstfeest. Maar de Saturnalia zijn veel minder bekend.

Saturnus

Zoals de naam al doet vermoeden heeft het feest te maken met de god Saturnus, de vader van Jupiter. Kronos, de vader van Zeus wordt met de Titanenstrijd volgens de Romeinen verbannen naar het latere Latium, dat in Italie ligt. ‘Latium’ is afkomstig van het werkwoord ‘latere’, wat ‘zich verbergen’ betekent. Deze Kronos staat in de Romeinse mythologie bekend als Saturnus, wat een etymologische link heeft met ‘zaad’. De periode van Saturnus’  verblijf in deze streek staat bekend als een Gouden Tijdperk. Eetbare gewassen ontsproten uit eigen beweging uit de vruchtbare landen en de mensen hadden een lang, gelukkig leven vol nietsdoen. Een beetje Luilekkerlandachtig. Alleen komt Jupiter zijn vader op het spoor en stuurt hem alsnog naar de Onderwereld. Dat betekent het einde van dit Gouden Tijdperk.

Gouden tijdperk

Het is dit Gouden Tijdperk dat de Romeinen vierden aan het einde van het landbouwseizoen, in de tweede helft van de huidige maand december. Het startte op 17 december met een offer in de tempel van Saturnus op het Forum Romanum en duurde een aantal dagen. Het zou voor het eerst gevierd zijn in 217 voor christus. Tijdens de Saturnalia mocht er geen oorlog begonnen worden, werd er niet gewerkt, ging men niet naar school en werd er geen politiek bedreven. Oftewel, het hele openbare leven lag stil.

Eenheid

In deze dagen stond de hele samenleving op haar kop. Het hele feest van Saturnus was een herinnering aan het mythische Gouden Tijdperk toen Saturnus in Italië was en vormde een moment van eenheid van ‘het Romeinse volk. Een volk dat zelfs in de verhalen niet bestaan heeft. Er heeft altijd segregatie plaatsgevonden met slaven, plebejers en patriciërs en immigratie is de oorsprong van het bestaan van het Romeinse Rijk geweest. Zonder immigratie geen Rome. Immers Aeneas en Ascanius, de voorouders van Remus en Romulus, kwamen uit Troje en zonder de Sabijnse maagdenroof geen vrouwen om gezinnen mee te stichten. Van één volk is ook in de mythologie niet te spreken, maar met de Saturnalia deden de Romeinen net alsof het 1 volk was, gelijk aan elkaar, zonder hiërarchie.

Gelijkheid

Tijdens de Saturnaliaperiode stonden slaven en vrijgeborenen op gelijke hoogte. De meesters droegen normaliter geen hoofddeksel, maar in deze dagen droegen zij zogenaamde vrijheidshoeden, die anders alleen door vrijgelatenen gedragen werden. De meesters bedienden hun personeel in plaats van andersom en de slaven konden sarcastisch zijn en grapjes maken ten koste van hun meester die anders absoluut niet zouden kunnen. Men at gezamelijk zeer uitgebreide maaltijden die opgeluistert werden met mooie verhalen, raadsels en spotdichten. Zoals gezegd begonnen de Saturnalia op 17 december. De laatste dag was de dag van de Sigillaria, de dag dat de geschenken werden uitgewisseld. Dit zal zo rond het huidige 23 december hebben plaatsgevonden.

Kerstmis

Even terug naar de aspecten van ons moderne kerstfeest. Vrijwel iedereen is vrij, alle openbare gebouwen zijn gesloten: het zijn twee dagen van samenzijn, samen te veel eten, cadeautjes geven en een stukje ‘vrede op aarde’. Op de kerstboom en de geboortedag van Jezus na, is kerst voor wat betreft de sociale aspecten toch een voortzetting van het Romeinse feest van Saturnus? Fijne Saturnalia!

Schrijf je in voor TOEN!