Flessenhals: de geschiedenis van een Duits microstaatje

Vlak na de Eerste Wereldoorlog ontstaat in Duitsland op de rechteroever van de Rijn een minuscuul landje met de vreemde naam Vrijstaat Flessenhals. 

vrijstaat_flessenhals

De Vrijstaat Flessenhals met links en rechts de geallieerde bezettingszones. bron: wikimedia commons

Wapenstilstand

Het zelfuitgeroepen microstaatje ontstond op 10 januari 1919, als gevolg van een meetfout van de geallieerde bezettingsmachten. Na de wapenstilstand van 11 november 1918 was overeengekomen dat de linkerrijnoever door de geallieerden zou worden bezet, terwijl op de rechterrijnoever geallieerde bruggenhoofden zouden komen. In een straal van 30 kilometer rondom Keulen(Verenigd Koninkrijk), Koblenz (Verenigde Staten) en Mainz (Frankrijk) zouden de gebieden bezet worden en in de steden zouden controlecommissies worden geïnstalleerd, die zouden toezien op de juiste uitvoering van de wapenstilstandsvoorwaarden.

Meetfout

Door een meetfout bleek al snel dat de Amerikaanse en Franse bezettingssectoren niet op elkaar aansloten. Een langwerpig gebied in de vorm van een flessenhals bleef onbezet. Het gebiedje werd daardoor geïsoleerd van de rest van Duitsland, doordat de Rijn in het zuiden een natuurlijke barrière vormde en het Taunusgebergte in het noorden een soortgelijk obstakel vormde.

taunus

Het middelgebergte Taunus, dat in het begin van de twintigste eeuw nog moeilijk te doorkruisen was. bron: wikimedia commons

Vrijstaat Flessenhals

Als reactie op de ontstane situatie riepen bewoners van het gebied de Vrijstaat Flessenhals uit. Edmund Pnischeck, de burgemeester van het aan de Rijn liggende plaatsje Lorch, werd verkozen tot president.

De Amerikanen en Fransen zagen geen mogelijkheden om de meetfout juridisch ongedaan te maken en het gebied bij een van de bezettingszones te trekken. Om het microstaatje toch tot aansluiting bij een van de bezettingszones te dwingen, werd het gebied door de geallieerden geboycot. Treinen kregen een verbod om er te stoppen en het gebied had geen haven of vliegveld. Omdat er ook nauwelijks wegen naar het opstandige staatje liepen, ontstond er al snel een gebrek aan van alles, waaronder brandstof.

Smokkel

Toch probeerde de Vrijstaat Flessenhals hardnekkig te overleven. Zo stond het landje al snel bekend als doorvoerhaven voor smokkelwaar en dan met name wijn.  Ook probeerde Pnischek zijn landje internationaal erkend te krijgen. Er werd een eigen munt ingevoerd (de Vrijsstaatthaler) en er werden postzegels uitgegeven. Er  schijnen zelfs plannen te hebben bestaan voor het openen van een ambassade in Berlijn.

postzegel_flessenhalss

Een postzegel uit Flessenhals. bron: www.lereley.de

Einde van de Vrijstaat

Op 25 februari 1923 kwam er een einde aan het bestaan van de Vrijstaat Flessenhals. Omdat Duitsland, dat totaal verarmd was, niet langer aan haar betalingsverplichtingen kon voldoen[1] , bezetten de Fransen het Ruhrgebied. Daarmee grepen de Fransen gelijk de mogelijkheid om met het opstandige microstaatje af te rekenen.

De Vrijstaat Flessenhals had geen leger en verzette zich niet. Pnischeck werd even vast gezet, maar na korte tijd weer vrijgelaten. In 1924 trokken de Fransen zich terug, waarbij de voormalige Vrijstaat werd toegewezen aan de Pruisische provincie Hessen-Nassau. Vrijstaat Flessenhals werd geen nieuw leven ingeblazen.

Gelukkig leeft de Vrijstaat Flessenhals nog wel door in de geschiedenis. De postzegels en het oude geld zijn tegenwoordig geliefde verzamelobjecten, net als de flessen gesmokkelde wijn die destijds in de kelders in Lorch werden opgeslagen. Wie interesse heeft in de aankoop van een uniek stukje geschiedenis, dient dus wel te beschikken over een dikke portemonnee.

AndereEuropese ministaatjes

Neutraal Moresnet

 

[1] Duitsland moest na de Eerste Wereldoorlog 132 miljard Mark betalen aan de landen die hadden geleden onder de Duitse agressie, met name Frankrijk.

Erik Sweers

Erik Sweers studeerde van 1997 tot 2004 geschiedenis aan de universiteit van Utrecht. Sinds 2008 is hij redacteur voor Historiën. Erik heeft in samenwerking met diverse uitgeverijen lesmateriaal voor het voorgezet onderwijs gemaakt, zoals GeschiedenisNU en de geschiedenislesmethode Columbus.

More Posts - Website

3 Reacties op Flessenhals: de geschiedenis van een Duits microstaatje

Historiën Twitter
Schrijf je in voor TOEN!