Geallieerde luchtaanvallen in film Jugend van van Alessandro Pepe

In de korte film Jugend van filmmaker Alessandro Pepe over de SS-divisie Hitlerjugend wordt de relatie van een SS’er met zijn vriendin aan het thuisfront bekeken.

De twist aan het einde van de film is –spoiler alert– dat de vriendin eigenlijk al eerder was gestorven door geallieerde bombardementen. In dit artikel zal ingegaan worden de genoemde aantallen in de film om te kijken of het wel klopt wat wordt verteld en wat de mogelijke implicaties zijn.

Frankrijk 1944

In de iets minder dan twintig minuten durende film wordt een jonge SS’er als hoofdpersoon opgevoerd in Frankrijk, 1944. Deze schrijft regelmatig met zijn geliefde in Duitsland. Hij merkt dat zij al een tijdje niet meer schrijft en dat frustreert hem. Tegen het einde van de film, nadat de hoofdpersoon gestorven is, bleek dat het meisje niet meer schreef omdat zij al twee maanden eerder bij een geallieerd bombardement om het leven was gekomen. Op het einde van de film komen twee bijzondere uitspraken terug die de film in een bepaald perspectief plaatsen:

“Indoctrinated since young ages, some of these boys were pushed to commit war crimes,” en “more than 550.000 German civilians died after bombs.”

Een nieuw artikel zou nodig zijn om de fouten in de eerste uitspraak duidelijk te maken, over de simplificaties die erin zitten en het afschuiven van schuld. Dit artikel gaat slechts in op de tweede bewering. Belangrijk is namelijk de context waarin dit wordt gezegd.

Leed Duitse soldaten

In de film wordt de vriendin gebruikt als voorbeeld om het leed van de Duitse soldaten en hun families duidelijk te maken, want zij was al eerder overleden en de hoofdpersoon heeft tot zijn dood nooit geweten wat er met haar is gebeurd. Er wordt medelijden opgewekt voor de Duitse burgers die slachtoffers werden van deze bombardementen. Toch zijn er enkele dingen die niet kloppen en dienen er bepaalde kanttekeningen te worden geplaatst bij de film.

Gevangen soldaten van de 12e SS-pantserdivisie, 1944. Bron: US Army.

Verkeerde aantallen

Het is inderdaad zo dat er door de geallieerden veel bombardementen uitgevoerd werden op de Duitsers en de bezette gebieden. Deze bombardementen waren niet nauwkeurig en er vielen veel slachtoffers, onder wie ouderen, kinderen en baby’s. Niet alleen Duitsers, maar ook mensen die in Duitsland, al dan niet vrijwillig, aan het werk waren gesteld. Zo hadden de geallieerden tegen het einde van de oorlog 315 ton aan bommen op Duitsland gegooid in ‘ruil’ voor iedere ton die Duitsland op Groot-Brittannië had gegooid. Bijzondere aantallen en het is zeker ook terecht dat daar aandacht voor is.
Een ander probleem van de film heeft ook te maken met aantallen. Volgens de film waren er 550.000 Duitsers omgekomen.

Onderzoekers geven echter andere aantallen: zoals Richard Overy die in 2014 stelt dat er 353.000 Duitsers omgekomen als gevolg van de bombardementen. In de boeken van de Oost Duitse historicus Olaf Groehler worden tussen de 360.000 en 370.000 Duitsers slachtoffers opgegeven. Andere aantallen gaan over 410.000 doden. Het enige dat in de buurt komt, is een rapport van het Duitse Rode Kruis: 500.000 Duitse slachtoffers.

Dresden

De discussie over de slachtoffers is lastig. Neem het bombardement van Dresden als voorbeeld, hier zijn tussen de 25.000 en 60.000 slachtoffers gevallen. Waar het inderdaad mogelijk is om over de aantallen te twisten, is het getal van 550.000 absurd hoog. Waar deze getallen vandaan komen of welke afwegingen Pepe gemaakt heeft om dit te vermelden, wordt niet toegelicht. Deze discussie over aantallen is niet aan de film besteed en slechts een te hoog aantal Duitse slachtoffers wordt genoemd.

Steden doelwit bombardementen

Echter moet er wel een kader voor de discussie worden geschetst. Het eerste bombardement op burgers tijdens de Tweede Wereldoorlog werd namelijk door de Duitsers uitgevoerd op de Poolse stad Wielun, waar 127 slachtoffers vielen. In Nederland is het bombardement op Rotterdam berucht, waar tussen de 650 en 900 slachtoffers vielen. In het Derde Rijk was er zelfs een eufemisme bedacht om naar de verwoesting van steden te verwijzen, ‘Coventrieren’, naar het bombardement op de Engelse stad Coventry. Een veelzeggend feit dat er een term bestond om naar de verwoesting van steden te verwijzen. Daartegenover staat de geallieerde bombardementen, waarbij het meest extreme voorbeelden het bombardement op Dresden -waar de geallieerden op het einde van de oorlog vele slachtoffers maakten- en de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki zijn waarmee een einde aan de Tweede Wereldoorlog geforceerd werd. Hier vielen 199.000 slachtoffers.

Slachtofferrol Duitsland

Door de kanttekeningen weg te laten, wordt een eenzijdig beeld gegeven. Duitsland komt namelijk dan over als het slachtoffer in plaats van agressor in deze oorlog. De aantallen worden flink overdreven en het verleden wordt foutief behandeld. Pepe poogt interessant te doen met het verleden, maar het enige wat hij doet is Tweede Wereldoorlog-revisionisme helpen.

Das Boot

Een film die de Tweede Wereldoorlog vanuit een goed perspectief laat zien is de Duitse film Das Boot. De strijd speelt zich echter niet af in de lucht, maar onder water. Aandacht wordt niet alleen besteed aan de spannende momenten, zoals wanneer er gevaar dreigt, maar ook aan hoe de mannen gedwongen zijn om met elkaar in de benauwde ruimte door te brengen.

Namaakuniformen

Het zorgwekkende is dat Pepe bij het maken van de film geholpen wordt door Progetto900, een historische organisatie. Het doel is om de geschiedenis uit de musea te halen en dat doen zij door in namaakuniformen met deels authentieke uitrustingstukken rond te lopen. Opvallend is dat zij vermelden dat afstand genomen wordt van het nazistische gedachtegoed, maar dat zij wel meewerken aan films die Pepe gemaakt heeft. De keuze voor een Duitse infanterist zou minder beladen zijn geweest, maar er wordt nadrukkelijk voor een SS’er gekozen hier. Respect voor het verleden lijkt Pepe niet te hebben, maar in plaats daarvan een soort idealistisch beeld uit te dragen en makkelijk geld te verdienen aan nauwelijks vervuld revisionisme.

Geallieerden in minder goed daglicht

Hoewel het goed is om aandacht te geven aan alle aspecten van de Tweede Wereldoorlog, dus ook de aspecten waar de geallieerden in een minder goed daglicht staan, is het echter wel belangrijk om de context niet te vergeten. Juist door deze context vallen er dingen op en vergeten wij aan de andere kant ook niet welke partij hele groepen mensen uitroeiden omdat zij een ander geloof, ras of seksuele voorkeur hadden.
De film was sterker geweest als er naast de Duitsers verteld werd hoeveel dwangarbeiders waren omgekomen bij de bombardementen of hoeveel burgerslachtoffers in Frankrijk gemaakt waren tijdens de voorbereidingen voor de landingen in Normandië. Een ander interessant aspect om aan te kaarten zijn de vergissingsbomdardementen door de geallieerden, zoals bijvoorbeeld op Nederland.

Bronnen

https://www.niod.nl/nl/vraag-en-antwoord/duitse-en-geallieerde-bombardementen-op-nederland
http://avalon.law.yale.edu/20th_century/mp10.asp
Modris Ekstein, Rites of Spring, pagina 302.

Schrijf je in voor TOEN!