Grens van het Romeinse Rijk, De limes in Zuid-Holland

Evert van Ginkel en Wouter Vos beschrijven in Grens van het Romeinse Rijk, De limes in Zuid-Holland hoe de limes zich in Zuid-Holland ontwikkelde van geïsoleerde voorpost tot een aaneengesloten linie met een dichtbevolkt achterland.

 

In 1971 kwam bij opgravingen in het Zuid-Hollandse plaatsje Zwammerdam een Romeins schip uit de bodem. Het bleek een boomstamkano, maar daar bleef het niet bij. Meerdere schepen volgden, waaronder een platbodem van 23 meter. In 1974 werd een laatste schip opgegraven, de Zwammerdam 6.  De vondst was opzienbarend. Koningin Juliana -in glimmende zwarte laarzen- werd ontvangen om zelf een kijkje te nemen bij de opgraving. In 1977 werd de Zwammerdam 6 en een stuurriem vereeuwigd op een postzegel in een serie van vier Romeinse vondsten. Na jaren van betrekkelijke vergetelheid, herrijzen de schepen weer. In themapark Archeon zullen restauratoren het geconserveerde hout opnieuw tot schepen uitbouwen.

Limes

De schepen voeren in Romeinse tijden over de Rijn. De rivier vormde de bovengrens van het Romeinse Rijk en mondde bij Katwijk uit in de Noordzee. Aan de overkant van de zee, in Brittannië, was de Muur van Hadrianus de grens.

De limes liep dus door Zuid-Holland en dat heeft de nodige sporen nagelaten. Evert van Ginkel en Wouter Vos, ervaren en bedreven auteurs over archeologie, schrijven erover in Grens van het Romeinse Rijk, De limes in Zuid-Holland. In het voorwoord plaatsen zij het belang van dit gebied in perspectief:

“Drie tot vier eeuwen lang was dit een stukje van het keizerrijk, waar de invloed van Rome op alle mogelijke manieren voelbaar was, maar dat in Rome zelf nauwelijks werd opgemerkt.”

Archeologie

In de schriftelijke bronnen is er slechts een aantal flarden tekst overgeleverd. De archeologie is echter rijk. Natuurlijk spreekt het gezichtsmasker ‘Gordon’ uit Leiden tot de verbeelding, net als de helm die bij Bodegraven is gevonden. Wat de archeologie van dit gebied bijzonder maakt, is dat dankzij de vochtige bodem er juist ook vergankelijke organische materialen zijn geconserveerd. Een fuik van gevlochten twijgen, met touw eraan en skeletten van vissen erin mag dan niet schitteren , het geeft wel een uitzonderlijk beeld van de bestaansmiddelen in de Romeinse tijd.

Valkenburg

Niet voor niets ruimen de auteurs veel ruimte in voor de opgravingen in Valkenburg (gemeente Katwijk). Dit fort en omgeving werden grootschalig onderzocht. Hoewel het archeologisch onderzoek al vele decennia geleden plaatsvond, is dit de vondstplaats waaraan het inzicht over de inrichting van de Romeinse forten in deze streken te danken is. Het levert een sfeervol plaatje op:

“Aan de Rijnzijde komen wat rivieraken langszij om te laden en te lossen. De waren staan op de kade en de bedrijvigheid spreekt boekdelen. Een nat gebied is het, deze rivierdelta. Wie naar de horizon kijkt, ziet hoofdzakelijk water: niet alleen de rivier, maar ook geulen, zompige komgronden en moeras met riet. In dit gebied kwamen en leefden de Romeinse soldaten, samen met boeren en burgers.

Het castellum van Valkenburg, reconstructie. Verantwoording: (c)MikkoKriek, gebruik met dank aan Uitgeverij Matrijs.

Prachtig

Grens van het Romeinse Rijk, De limes in Zuid-Holland is toegankelijk en levendig geschreven. De vormgeving en het beeldmateriaal is prachtig. In 2017 verscheen een deel over Gelderland van de hand van Paul van der Heijden. Als deze publicatie een jaarlijkse traditie wordt, dan ben ik blij dat er nog een aantal provincies deel uitmaakte van het Romeinse Rijk.

Ginkel, E. van en Vos, W.,

Grens van het Romeinse Rijk, De limes in Zuid-Holland

(Utrecht 2018)

ISBN 978-90-5345-531-9, € 24,95, 224 p.
Uitgeverij Matrijs

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!