Han Hollander: sportverslaggever

http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn2/hollanderhOp 11 maart 1928 is voor het eerst een voetbalwedstrijd rechtstreeks te horen op de radio. De wedstrijd, tussen Nederland en België wordt verslagen door Han Hollander. Wie is deze man die zo meeslepend over sport kan vertellen?
 
Sportverslaggeving op de radio is een Nederlandse uitvinding. Voor de eerste keer in de geschiedenis was op 11 maart 1928 een voetbalwedstrijd rechtstreeks te horen op de radio. De wedstrijd speelde tussen Nederland en België, uitgezonden door de AVRO. Han Hollander deed verslag. Wie de interland via het web beluistert, hoort de enthousiaste stem van Hollander, welbespraakt en bevlogen. Wie was deze man die zo meeslepend over sport kon vertellen?
 
Welbespraakt aan de Walstraat
http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn2/hollanderh

Han Hollander. Bron: www.inghist.nl

Han Hollander heette eigenlijk Hartog Hollander. Deze joodse naam wisselde hij aan het begin van zijn AVRO-loopbaan in voor Han, omdat die naam veel Nederlandser klonk. Han was geboren in Deventer op 5 oktober 1886. Zijn vader, Simon Hollander, was marktkoopman, van Joodse komaf, en werkte samen met diens broer Jacob, achter een marktkraam. Voor dit vak moest je een goede babbel hebben en rad van tong zijn. Iets wat Han van jongs af aan had meegekregen. Echt rijk was het gezin Hollander niet, maar samen met zijn broer Karel ging Han wel naar de HBS. Han groeide op in een gezin met acht kinderen aan de Walstraat 123 te Deventer. 

Bevlogen broers 

Samen met hun vriend Leo Kleinsmiede richtten de broers in 1902 een voetbalvereniging op. Voetbalclubs schoten in die tijd als paddenstoelen uit de grond. Eerst was er alleen sprake van een afgezet veldje en een leren bal. Vergaderruimte bleek ook nodig. Dat kon geregeld worden via de oom van Leo, J.H. Rensman. Deze oom was een fanatiek bestrijder van alcoholisme; hij had een Volksbond tegen Drankmisbruik opgericht. Het verenigingsgebouw stond aan de Polstraat 37. Oom Rensman zag wel wat in de oprichting van een voetbalclub door zijn neef en diens vrienden Hollander. Rensman vond dat sporten de jeugd op het goede pad hield, los van drankverslaving, verveling en vrouwen. Het gebouw aan de Polstraat mochten de jonge voetballiefhebbers wel lenen om te vergaderen. ‘Be Quick’ was de naam van de club, maar dat veranderde al snel in ‘Go Ahead. Han kwam met dat idee, want ‘Be Quicks’ waren er al genoeg. De oprichting van de voetbalclub was op 1 december 1902 een feit. 

Bron: www.ga-eagles.nl

Vanaf 1972 heet de club van Hollander Go Ahead Eagles.

‘The Duke’ maar niet van adel 

Karel en Hartog (Han), tussen de 16 en 20 jaar oud, leden van het eerste uur. Ze waren geliefd bij Go Ahead. Hartog, met de bijnaam ‘the Duke’, hing op de vergaderingen en tijdens de wedstrijd vaak de paljas uit. Bij Go Ahead (in 1971 werd Eagles erachter geplakt) stond Hartog bekend als een opvliegend en bevlogen persoon, die zich stortte in het voetbalspel. Toen hij zijn HBS diploma gehaald had, ging hij in 1904 als leerling-klerk aan de slag bij de Hollandsche IJzeren Spoorwegmaatschappij. Al in 1907 schopte hij het tot chef-commies. Een goedbetaalde baan, maar zijn hart lag er niet. 

Geniale genisten 

In 1907 moest Hartog, net als iedereen, in dienst. Hij kwam terecht bij de genie. Zittend op zijn kazernebrits hing hij weer de clown uit. Bevlogen deed hij verslag van voetbalwedstrijden, die hij had gezien of waarbij hij zelf speler was geweest. De soldaten hingen aan zijn lippen. Een van hen was Willem Vogt, een van de oprichters van de AVRO-radio. Willem en Hartog raakten bevriend. 

Willem had een droom: een nationale neutrale omroep voor Nederland oprichten. Dat leek in 1927 te lukken. Maar toen de VARA, KRO, NCRV en VPRO werden opgericht, en zendtijd kregen toebedeeld kregen vanuit Den Haag, viel die droom in duigen. Vogt was een opportunist. Zo prees hij Mussolini en de eenheid die hij wist te bewerkstelligen in Italië. Een dergelijke eenheid wilde hij ook voor het omroepbestel in Nederland, als het maar AVRO heette, en als hij er maar directeur van was. 

Han is Hollander 

Het was deze Vogt die zijn Joodse vriend vroeg om als radioverslaggever voor de AVRO te komen werken. Hollander gaf zijn veilige baan bij de Spoorwegmaatschappij op en versloeg op 11 maart 1928 de wedstrijd Nederland-België. Het eerste verslag van een voetbalinterland op de radio was een feit. Wat Han erbij verzon om de wedstrijd spannender te maken, had niemand op het moment van de uitzending in de gaten. Feit is wel dat hij bevlogen en gepassioneerd vertelde over de wedstrijd, vanaf het dak van het oude stadion aan de Amstelveenseweg (tegenover het Olymisch Stadion). Het was ijzig koud, maar daar merkten de luisteraars niets van. Hartog Hollander was door zijn enthousiaste stem en spannende commentaren een fenomeen. 

Bron: www.sportgeschiedenis.nl

Hier nog samen met Willem Vocht (links) achter de AVROmicrofoon.

Zijn ster rees en in deze tijd verruilde hij zijn joodse naam Hartog in voor Han. Hij was een bijzonder mens, graatmager, vol energie, die van zijn sportverslagen een waar hoorspel maakte, soms samen met zijn vriend Vogt. Hele gezinnen zaten aan de radio gekluisterd. Iedereen wilde Han Hollander horen. Zijn hart lag niet alleen bij voetbal, ook zwemmen en atletiek becommentarieerde hij. In1936 mocht hij de Olympische Spelen in Berlijn verslaan, wat hij ook weer met veel enthousiasme deed. Hitler was drie jaar aan de macht. Zou hij iets gemerkt hebben van de gruwelen van het nazibewind in Duitsland? Kennelijk merkte Han niets van deze verschrikkingen, en hielden de nazi’s de concentratiekampen voor de buitenwacht verborgen. Vanwege zijn positieve bijdrage aan het Olympisch spektakel kreeg hij een door Hitler persoonlijk ondertekende oorkonde thuisgestuurd. 

Vriendschap verloochend 

Toen de oorlog op 10 mei 1940 uitbrak was zijn carrière in een klap voorbij. De Duitse bezetter zette pas vanaf januari 1941 de eerste stappen zette in de anti-joodse wetgeving, maar Willem Vogt ontsloeg Hollander meteen vanwege zijn Joodse afkomst. Zijn eens zo goede vriend verbrak het contact met hem. Jaren later jammerde Vogt dat hij deze maatregelen alleen maar trof om de Duitsers niet voor het hoofd te stoten. Hoe kon hij in mei 1940 weten waar de Duitsers bijna een jaar later mee zouden beginnen? Een NSB’er was Vogt niet, maar hij wilde nog altijd zijn AVRO droom (een landelijke omroep met hemzelf als directeur) waarmaken. Blijkbaar ging hij hierbij over lijken. 

Hoe verging het Han Hollander, de pionier van de sportverslaggeving? Ondanks dat hij vele joodse vrienden zag verdwijnen, was Han ervan overtuigd dat hij niet hoefde onder te duiken. Hij was immers Hollander? Bovendien had hij een door Hitler persoonlijk ondertekend document, waarin toch stond dat Hitler trots op hem was? Op aandringen van vrienden dook hij te langen leste onder. Toen hij erachter kwam dat zijn dochter was opgepakt, verliet hij wanhopig en gek van verdriet zijn schuilplaats. Hij werd samen met zijn vrouw naar Westerbork gestuurd. Zijn charme, passie en karakter werkten daar weer in zijn voordeel. Hij kreeg een baantje bij de administratie in het kamp. Het mocht niet baten. Na tien maanden Westerbork werd het echtpaar Hollander en hun dochter op transport gesteld naar het concentratiekamp Sobibor. Het transport bestond die keer uit 2416 mensen, van wie niet een de verschrikkingen heeft overleefd. Op 9 juli 1943 kwam Han Hollander om het leven. 

Dubbel verraad 

Wie kent Hollander nog? Meer dan 20 jaar later, in 1968 verscheen een boekje ter ere van het eerste wedstrijdcommentaar van Han Hollander, met daarin een voorwoord van Vogt die piept over de dood van Han door de verschrikkelijke Jodenvervolgingen. Op het internet is een felle discussie gaande over de rol van Vogt in de Tweede Wereldoorlog. Goed of fout? Duidelijk is dat hij zijn vriend en een van Nederlands beste en eerste sportverslaggevers heeft laten vallen. Ter ere van Hollander is in het Olympisch Stadion in Amsterdam een gedenkplaat aangebracht. In Deventer werd op zijn woonhuis in de Walstraat een plaquette bevestigd. Het huis is een paar jaar geleden gesloopt voor een doorgang naar een protserig winkelcentrum. De herinneringsplaat is weggehaald en ligt hoogstwaarschijnlijk ergens op zolder in een gemeentedepot. 

Bron: http://www.walstraat-deventer.nl/01.tekst/de_walstraat_2.htm

Gedenkplaat bij sloop huis verwijderd.

In Nederland herdenken wij op 4 mei onze doden, die gevallen zijn in de oorlog. In Duitsland betuigt men spijt door Stolpersteine (stuikelstenen) te plaatsen bij voormalige huizen van oorlogsslachtoffers. Een dergelijke steen is er in de hele Walstraat in Deventer nog niet te vinden. 

Discussie Willem Vogt volgen? Kijk op: http://geschiedenis.vpro.nl/artikelen/41936865 

Stem van Han Hollander horen? Kijk hier op: http://www.sportgeschiedenis.nl/2008/03/09/de-eerste-voetbalwedstrijd-op-de-nederlandse-radio.aspx 

Bronnen: 

http://geschiedenis.vpro.nl voor de discussie over de maatregelen van Vogt. 

Kuiper, S. Han Hollander met een steen geëerd www.depers.nl  2009. 

Onkenhout, P. Driewerf bravo voor de pionier van het gesproken voetbalverslag www.volkskrant.nl  2009. 

Vooren, J. van de De eerste voetbalwedstrijd op de Nederlandse radio www.sportgeschiedenis.nl  2008. 

Dam, W. ten (e.a.) De kleuren van juweel (Deventer) 2002. 

Oltheten, H. Go Ahead 100 jaar (Deventer) 2002. 

Coster, W. Echte helden. Honderd jaar sport in Overijssel (Zwolle) 2005.

1 Reactie op Han Hollander: sportverslaggever

  • Bab Barens schreef:

    Ik lees nu pas het artikel over Han Hollander. Ik wil u er op wijzen dat voor deur van zijn laatste woon en verblijfplaats, Amsteldijk 118 in Amsterdam wel een ´struikelsteen´is geplaatst. Deze stenen worden alleen op de laatste woon of verblijfplaats op straat in gemetseld. In dit geval dus geen Deventer maar Amsterdam.Er liggen op diverse plekken in Nederland dit soort stenen. In heel Europa al ongeveer 17.000
    Bab Barens

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Schrijf je in voor TOEN!