Hannie Schaft: het meisje met het rode haar

Hannie Schaft is jarig. Het ‘meisje met de rode haren’ wordt geboren op 16 september 1920. Ze is de bekendste vrouw uit het verzet in de Tweede Wereldoorlog. Hannie Schaft was betrokken bij minstens acht aanslagen en verschillende sabotageacties.

Portret van Hannie Schaft. Bron: 4en5mei.nl

Portret van Hannie Schaft. Bron: 4en5mei.nl

Als enige vrouw tussen 346 mannen ligt Jannetje Johanna Schaft begraven op de Eerebegraafplaats Bloemendaal. Ze is pas 22 jaar oud als ze zich bij het Nederlandse verzet aansluit in 1943. Al snel wordt ze berucht onder de Duitse bezetters, die gek worden van het ‘rothaarige Mädel’ dat samen met een aantal anderen aanslagen pleegt op Nederlandse collaborateurs, verraders of Duitse politiemensen. Ze is een felle strijdster, die haar hele leven lang in opstand komt tegen ieder onrecht dat haar medemens wordt aangedaan, en die zich na de dood van haar kameraad Jan Bonekamp nog feller in het verzet stort.

Hannie was loyaal aan Nederland

Jannetje Johanna Schaft, beter bekend als Jo of Hannie, werd in haar opvoeding al gestimuleerd op te staan tegen onrechtvaardigheden. Ze werd op 16 september 1920 geboren in Haarlem, als oudste dochter van Pieter Schaft en Aafje Talea Vrijer. Haar ouders waren sociaaldemocraten en in het gezin werden politieke onderwerpen niet geschuwd.

Hannie haalde hoge cijfers op school en mocht in 1938 rechten gaan studeren in Amsterdam. Daar raakte ze bevriend met twee joodse meisjes, Philine Polak en Sonja Frenk, voor wie ze in de eerste oorlogsjaren valse persoonsbewijzen stal en die ze later liet onderduiken bij haar ouders. In 1940 ging ze op kamers wonen in Amsterdam, maar drie jaar later, in 1943, stopte ze met studeren en trok terug bij haar ouders in. Dit was het punt waarop de bezetters van iedere Nederlandse student eisten een loyaliteitsverklaring te ondertekenen, wat Hannie simpelweg weigerde.

Terug in Haarlem sloot ze zich aan bij de verzetsgroep Raad van Verzet, die bestond uit o.a. Jan Bonekamp en de zusjes Truus en Freddie Oversteegen. Thuis vertelde Hannie niets, om haar eigen familie en hun onderduikers te beschermen. Ze ging door met het stelen van persoonsbewijzen uit zwembaden, café’s, theaters en andere openbare gelegenheden, en gaf deze door aan joden. Verder werkte ze als koerierster voor de Raad van Verzet en was dus constant onderweg, op zoek naar informatie of wapens vervoerend, verstopt in haar tas of een kinderwagen. Ze kon hier lang mee weg komen, omdat de Duitsers niet snel een vrouw verdachten; pas in de laatste oorlogsjaren beseften ze dat vrouwen ook actief deelnamen aan het verzet.

Aanslagen door ‘het meisje met de rode haren’

Hannie kreeg een aantal schietlessen, en vanaf 1944 deed ze meerdere keren mee aan aanslagen op en liquidaties van o.a. collaborerende Nederlanders. Op 21 juni 1944 raakte Jan Bonekamp, tegen wie Hannie zeer opkeek, dodelijk gewond bij een aanslag op de politiekapitein W. Ragut, die hij en Hannie samen pleegden. Dit was een harde klap voor Hannie. Vanaf dat wilde ze de meest gevaarlijke acties doen. Jans dood had haar alleen maar feller en minder voorzichtig gemaakt. Ze moest nu wel gaan onderduiken; bij haar ouders blijven werd te gevaarlijk. Dit bleek onder andere toen de Duitsers haar ouders gijzelden, in de hoop dat Hannie zich bij hen zou aangeven, maar hier werd ze van weerhouden door de anderen in haar verzetsgroep, en na enige tijd komen haar ouders weer vrij. Samen met Truus Oversteegen pleegde ze sabotageacties en schoot, soms vanaf de fiets, een aantal mensen neer.

Het beeld in Haarlem dat Truus Menger-Oversteegen ter ere van Hannie heeft vervaardigd. Bron: wikipedia.org

Het beeld in Haarlem dat Truus Menger-Oversteegen ter ere van Hannie heeft vervaardigd. Bron: wikipedia.org

De Duitse bezetters waren ondertussen driftig op zoek naar ‘het meisje met de rode haren’ dat bij zoveel aanslagen betrokken was geweest, maar wiens identiteit ze niet kenden. Hannie verfde haar rode haren zwart en ging door met haar verzetswerk. Hier kwam op 21 maart 1945 echter een einde aan. Bij een wegcontrole werd ze aangehouden, en in haar fietstas worden een wapen en exemplaren van het illegale blad De Waarheid gevonden. Ze arresteerden Hannie en later op het bureau legde een Duitse officier de link tussen haar en het veel gezochte roodharige meisje. Ineens werd Hannies arrestatie van groter belang, en nog diezelfde avond bracht men haar over naar het Huis van Bewaring in Amsterdam. Na uitgebreid verhoor bekende Hannie de liquidaties van een aantal personen. Op 17 april 1945 werd ze, in de duinen bij Overveen, op vierentwintigjarige leeftijd gefusilleerd. Op 27 november van dat jaar werd zij, samen met andere – alleen mannelijke! – verzetsstrijders, begraven op de Eerebegraafplaats Bloemendaal in het bijzijn van de koningin. Zij kreeg in 1946 het Verzetskruis toegewezen en de Amerikaanse Medal of Freedom.

Omstreden heldin

Hannie Schaft’s plaats als oorlogsheldin is echter niet altijd onbetwist geweest. Vanwege de politieke voorkeuren van haar ouders en haarzelf, kon zij later bestempeld worden als communist. Dit dreef de Nederlandse regering er in 1951 zelfs toe om een herdenking te stoppen met behulp van honden en gevechtswagens. Slechts één man slaagde erin haar graf te bereiken, maar hij werd gearresteerd. Pas toen de spanningen die de Koude Oorlog veroorzaakte minder werden, kon Hannie Schaft weer zonder problemen herdacht worden.

Dit wordt ook nu nog op vele manieren gedaan. De Stichting Nationale Hannie Schaft-herdenking organiseert ieder jaar een herdenking. Verder is Hannie Schaft voor een roman, film (imdb.com) en lied (youtube.com) de inspiratiebron geweest. In het Kenaupark in Amsterdam staat een standbeeld ter haar herinnering, gemaakt door haar vriendin en kunstenares Truus Menger-Oversteegen.

Bronnen:

Stichting Nationale Hannie Schaft-Herdenking

Eerebegraafplaats Bloemendaal (eerebegraafplaatsbloemendaal.eu)

Instituut voor Nederlandse Geschiedenis (www.inghist.nl)

1 Reactie op Hannie Schaft: het meisje met het rode haar

  • herman kruiswegt schreef:

    Goedemorgen

    Het standbeeld van Hannie Schaft staat in het Kenaupark in Haarlem, niet in Amsterdam

    met vr gr

Geef een reactie

Schrijf je in voor TOEN!