Het basisinkomen: een eeuwenoude discussie

De invoering van het basisinkomen is op dit moment een veelbesproken onderwerp in Nederland. Overal in het land starten burgers, verenigingen en politieke partijen experimenten met ‘gratis geld’. In Groningen is men bijvoorbeeld een crowfundingscampagne gestart waarbij zoveel mogelijk mensen duizend euro per maand krijgen uitgekeerd. Het idee van een basisinkomen is echter niet bepaald nieuw.

Zestiende eeuw

Thomas More

Thomas More (bron: Wikipedia)

Gaat het sociale stelsel op de kop en krijgt iedereen een minimum inkomen? Aan het begin van de zestiende eeuw stelde men zich deze vraag voor het eerst. Humanist Thomas More (1478-1535) schreef in 1516 het werk Utopia waarin het Portugese hoofdpersonage Raphael Nonsenso in Antwerpen de aartsbisschop van Canterbury tegen het lijf loopt. Volgens Raphael zou een door de overheid gegarandeerd minimuminkomen voor het volk een middel zijn tegen diefstal. Een veel betere remedie dan dieven ter dood veroordelen.

Geen straf op aarde zal de mensen stoppen met stelen, als het is hun enige manier om voedsel ter verkrijgen. Het zou veel beter zijn om iedereen te voorzien van middelen van bestaan

– Raphael Nonsenso in ‘Utopia’

‘Vader van het basisinkomen’

Het was echter Thomas More’s goede vriend en collega-humanist Johannes Ludovicus Vives (1492-1540) die als de ‘vader van het basisinkomen’ kan worden beschouwd. De pragmatist werkte een gedetailleerd plan uit om iedereen te voorzien van een minimum inkomen. Het idee van een basisinkomen bereikte zelfs de Verenigde Staten. In 1776 stelde afgevaardigde Thomas Jefferson uit Virginia voor om vijftig hectare grond uit publiek bezit aan ieder bezitloos individu te schenken, mits deze bereid was het te bebouwen. In principe was dit het allereerste overheidsprogramma dat armen probeerde te helpen.

Ludovicus Vives en Thomas Jefferson (bron: Wikipedia)

Ludovicus Vives en Thomas Jefferson (bron: Wikipedia)

Ook interessant is het idee van de Brits-Amerikaanse filosoof Thomas Paine (1737-1809). Deze wetenschapper publiceerde in 1795 Agrarian Justice waarin hij een systeem van sociale zekerheid voorstelde. Iedereen moest een basisinkomen krijgen, van rijk tot arm en van gezond tot gehandicapt:

Agrarische rechtvaardigheid in tegenstelling tot agrarische wetgeving en agrarische monopolies. Het is een plan om de levensomstandigheden van mensen te verbeteren door in iedere natie een nationaal fonds te stichten dat aan ieder mens vanaf de leeftijd van eenentwintig jaar de som van 15 £ sterling zal uitbetalen, om hem of haar in staat te stellen een start te maken in de wereld! Daarnaast 10 £ sterling per jaar voor iedereen vanaf de leeftijd van vijftig jaar voor de rest van het leven en aan alle anderen wanneer zij die leeftijd bereiken, zodat zij op oudere leeftijd niet in de ellende zitten en zij deze wereld waardig kunnen verlaten.

Edward Bellamy’s utopie

Edward Bellamy (bron: Wikipedia)

Edward Bellamy (bron: Wikipedia)

In 1887 beschreef de Amerikaanse auteur Edward Bellamy (1850-1898) in zijn boek Looking Backward het leven van mensen in het jaar 2000. Iedereen zou van voedsel, onderdak, onderwijs en gezondheidszorg zijn voorzien. Daarnaast voorzag hij een maatschappij waar beleefdheid, vrijgevigheid en creativiteit voorop stonden. Zijn boek had een enorme invloed en er werden miljoenen exemplaren van verkocht. In Amerika werden speciale verenigingen opgericht om te discussiëren over het onderwerp.

Nederland

De vorige eeuw bereikte de discussie over het basisinkomen ook Nederland. In 1933 richtte men een speciale werkgroep op die zich het hoofd brak over dit onderwerp. In Het Vaderland van 3 maart 1933 is het volgende te lezen:

“In de Soefi-zaal, Anna Paulownastraat 78, sprak gisteravond voor de “Sociale Werkgroep”, een groep die zich kort geleden gevormd heeft in de Broederschap Federatie, de heer H.P van Tuyll van Serooskerken over bovengenoemd onderwerp. Spreker begon met het publiek eraan te herinneren dat deze Sociale Werkgroepals begin eener nieuwe samenleving de invoering van het basis-inkomen ziet, dat een ieder door de gemeenschap voorzien zal worden in zijne primaire behoeften, zooals voeding, kleeding, behuizing, geneeskundige verzorging en opvoeding.

De werkgroep had tot doel om de standensamenleving en armoede uit de wereld te verbannen:

“Bij doorvoering van dit systeem zal armoede worden opgeheven en rijkdom worden beperkt, zullen de standen op den duur verdwijnen. Verdwijning der standen is het essentieel fundament der toekomstige samenleving.

Discussie ontbrand

Anno 2015 blijkt de voorspelling van Edward Bellamy en de droom van de werkgroep niet uit te zijn uitgekomen. Maar de discussie over het basisinkomen is weer opgelaaid en de toekomst zal uitwijzen hoe de experimenten uiteindelijk gaan uitpakken.

Bronnen

Lees ook:

Alan Sheahen. Basic income guarantee: your right to economic security. Londen: Palgrave Macmillan, 2013.

Denise Parengkuan

Denise Parengkuan (1991) studeerde Geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen en Internationale Betrekkingen in Historisch Perspectief aan de Universiteit Utrecht. Ze is gespecialiseerd in Amerikaanse en internationale geschiedenis. Daarnaast heeft ze sinds kort haar eigen tekstbureau 'Talent voor Teksten'. Voor vragen/opmerkingen kunt u haar altijd bereiken op info@talentvoorteksten.com.

More Posts - Website

Historiën Twitter
Schrijf je in voor TOEN!