Het geheim van de mummie ontrafeld

Een archeoloog heeft mogelijk het graf van de legendarische Egyptische koningin Nefertiti gevonden. Egypte en de dood: een logische associatie. Wat bevindt zich eigenlijk onder de windsels van een mummie? Vroeger was dat een lastige vraag, tot de röntgenstraal de geheimen onthulde.

Geheimzinnig

Iedereen die wel eens een mummie heeft gezien heeft zich vast ooit afgevraagd wat er zich nu echt onder al die windsels bevindt. Lang was dit een probleem omdat men de mummie open diende te maken wilde men de nieuwsgierigheid hieromtrent kunnen bevredigen. Het laat zich raden dat er in het verleden heel wat mummies opengemaakt zijn waardoor ze onherstelbaar beschadigd werden. Dit gebeurde niet in de laatste plaats om het geldelijk gewin.

Röntgen en fotografie

Deze maakten duidelijk dat röntgendoorlichting en fotografie prachtige gereedschappen waren om een tipje van de mummie-sluier op te lichten. De mummie hoefde niet langer persé opengesneden (en dus beschadigd) te worden, maar kon voortaan “onaangeroerd” veel informatie verschaffen. Röntgenonderzoek bij mummies heeft veel informatie opgeleverd over bijvoorbeeld familiebanden tussen de verschillende farao”s. Voorts is de leeftijd van een farao bij diens overlijden te bepalen. Ook over de gezondheidstoestand tijdens diens leven is veel te achterhalen. Zo is nu duidelijk geworden dat de bekende farao Ramses II stokoud geworden is en uiteindelijk waarschijnlijk aan een flink kaakabces is overleden.

Ontwikkeling in balsemtechnieken

De foto’s tonen verder aan dat er sprake is geweest van een duidelijk herkenbare vooruitgang in de balsemtechnieken. Mummies van de 21-ste dynastie (1070 – 945 v.Chr.) spannen hierbij de kroon. Met behulp van al deze gegevens zijn veel van de ons overgeleverde geschriften toetsbaar geworden. Zo snijdt het mes aan twee kanten. Na de nodige experimenten, o.a. met mummies, kwam men erachter dat m.b.v. röntgenstraling het inwendige van de mens afgebeeld kon worden. Een baanbrekende ontwikkeling op medisch gebied was het gevolg.

De mummie-experimenten hadden dermate veel bruikbaar materiaal opgeleverd over het “oude Egypte” dat Egyptologen steeds vaker de hulp inriepen van radiologisch werkers ter vervaardiging en interpretatie van röntgenbeelden. In het begin beperkte dit zich tot eenvoudige röntgenfoto”s van m.n. mummieschedels, die echter al fraai van kwaliteit waren. Naarmate de röntgentechniek voortschreed werden de beelden ook verfijnder en gedetailleerder.

CT scan

Met behulp van C.T. (computer tomograaf) scans is men in staat om doorsnede foto’ s te maken. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een beweegbare stralingsbron die rondom het te fotograferen object (bijvoorbeeld een mummie) draait. Detectoren die zich tegenover de stralingsbron bevinden, vangen een van plaats tot plaats varirende sterkte van het röntgensignaal op. De sterkte van het signaal hangt af van de mate waarin het te fotograferen objectdeel röntgenstraling doorlaat dan wel absorbeert. Bot bijvoorbeeld zal door zijn hogere dichtheid meer straling tegenhouden dan een stuk textiel. Metalen amuletten daarentegen houden weer meer tegen dan bot. Het zo verkregen signaal laat men vervolgens door de computer omrekenen tot een bruikbaar fotobeeld van een “plakje mummie”. Via deze methode is de mummie fotografisch “doorgesneden”.

images

Op deze manier kan men de mummie plakje voor plakje bekijken en nader onderzoeken zonder dat er een mes of zaag aan te pas hoeft te komen. De techniek staat voorts toe dat de plak van meerdere kanten bekeken kan worden. Zo verkrijgt men een voor-, een zij- en een bovenaanzicht. Een prachtige techniek die veel informatie verschaft over de mummie-inhoud. Sieraden, amuletten, gedroogde hersenresten, kunstledematen, spelden, niets blijft verborgen voor het röntgenoog. Daar het gebit tot de meest duurzame onderdelen van het menselijk lichaam behoort, heeft men ook mummiegebitten onderzocht. Hierbij kwam men m.b.v. röntgen weer veel aan de weet. De OPG-foto (orthopantomogram) is een röntgenoverzichtsfoto die boven- en onderkaak inclusief gebitsdelen laat zien. Deze foto”s hebben veel informatie verschaft over leeftijd, mondhygiëne en eetgewoonten van de Egyptenaren. Grof en zoet voedsel moet veel gegeten zijn, getuigen de vele sporen van wortelontstekingen en sterk afgesleten kiezen die men aantrof.

Herodotus

Bij het bekijken van mummie-röntgenfoto”s kan men zich verbazen over de mate van conservering van deze oude lichamen. Over hoe men dit voor elkaar heeft gekregen schreef de vader der geschiedschrijving Herodotos, die meer dan twintig eeuwen geleden heeft geleefd, het volgende:

“Eerst halen ze met een ijzeren haak de hersenen door de neusgaten naar buiten, gedeeltelijk ook door medicamenten erin te gieten. Dan maken ze met een scherpe Aithiopische steen een snede in de buikwand en halen alle ingewanden eruit, reinigen de buikholte, spoelen die met palmwijn en strooien er fijngewreven specerijen in. Vervolgens vullen ze de buikholte op met zuiver mirrepoeder, kasia en andere reukwerken, maar geen wierook, en als hij vol is, naaien ze hem weer dicht. Nadat ze dit gedaan hebben, leggen ze het lijk in natronloog waarin ze het 70 dagen laten liggen. Hierna wassen ze het lijk en omwikkelen het van top tot teen met gesneden repen byssosweefsel (fijn geel vlas)”.

Schatten uit de Oudheid

Dat we van gedegen werk mogen spreken getuigen ons heden ten dage nog talloze mummies die in een vaak verbazingwekkend goede conditie verkeren. Daar men vroeger niet beschikte over al te beste onderzoeksmethoden zijn er ter bevrediging van kennis, nieuwsgierigheid en gewin veel kostbare mummies opengebroken en verloren gegaan. Gelukkig kan men met moderne middelen meer voorzichtigheid en eerbied betrachten voor deze vele duizenden jaren oude lichamen en hun schatten.

Lees meer:

– British Museum. Mummy: The inside story
– Egyptische mummie onder CT-scan
– Tatoeage’s mummie wijzen op medisch ritueel
– Graf Cleopatra mogelijk gevonden

Geef een reactie

Schrijf je in voor TOEN!