Het verdriet van Nijmegen 1940-1945

Bart Janssen heeft met Het verdriet van Nijmegen 1940-1945 een monument opgericht voor de slachtoffers en nabestaanden van de Tweede Wereldoorlog in de stad die in de frontlinie lag.

Oranje is de omslag van Het verdriet van Nijmegen 1940-1945, de kleur van het vuur van de oorlog. Op het oranje staan in goud de namen van de vele gevallenen in de stad tijdens de Tweede Wereldoorlog. De oorzaken van overlijden zijn divers: mensen werden moedwillig doodgeschoten door de bezetter, al dan niet vanwege verzetsdaden; toevallige omstanders vielen nadat munitie op straat ontplofte en natuurlijk is er het bombardement van 22 februari 1944 waarbij de Amerikaanse projectielen de binnenstad in puin legde.

Bombardement op Nijmegen

De herdenking van het bombardement was de aanleiding voor het samenstellen van dit boek vol nabestaandenverslagen. In 2005 bracht Bart Janssen De pijn die blijft uit waarin hij de verhalen over de slachtoffers van deze verwoestende gebeurtenis optekende. Een lezeres wees hem erop dat de andere Nijmeegse oorlogsdoden in de schaduw bleven omdat de aandacht altijd uitging naar het bombardement.

Het gevolg was dat Janssen weer aan de slag ging, wetende dat het om zo’n 1.500-2.000 overleden mensen ging en dat de tijd hem op de hielen zat, omdat steeds minder ooggetuigen in leven waren. Dankzij zijn inspanningen kunnen de schattingen van aantallen worden gepreciseerd en krijgen anonieme gevallenen een gezicht. Het werk om herinneringen op te tekenen is weliswaar niet af – dat is immers nooit af – maar de auteur heeft gelukkig de tijd genomen om het verzamelen van verhalen te verruilen voor het samenstellen van dit indrukwekkende boek.

Verdriet

De aangrijpende verhalen zorgen ervoor dat deze lokale geschiedenis ook voor mensen zonder directe band met Nijmegen de moeite waard is. De omstandigheden waren weliswaar typisch voor de stad aan de Waal, maar de gebeurtenissen en het verdriet zijn herkenbaar voor ooggetuigen en nabestaanden elders in het land.

‘Daar voor het graf van de twintig namen maakte ik heel moeilijke ogenblikken door, want toen besefte ik eigenlijk pas volle hevigheid dat ik mijn ouders, broertjes en zusjes nooit meer zou terugzien.’

Rondslingerende granaten

In een inleidend hoofdstuk deelt historicus Joost Rosendaal de slachtoffers in zeven categorieën in waardoor duidelijk wordt op hoeveel verschillende manieren de dood in de oorlogsjaren op de loer lag. Van militairen tot spelende kinderen, van verzetsstrijders tot burgers; niemand was zonder meer veilig.

‘Elke dag vielen er doden, maar we wisten niet beter. Granaten boezemden ons geen schrik meer in.’

Een foto van ieder van de Nijmeegse oorlogsslachtoffers gaat vooraf aan beschrijvingen die in alfabetische volgorde pagina na pagina vullen. Sommige teksten zijn slechts een bladzijde lang, andere beslaan er vele, bijvoorbeeld omdat een briefwisseling of oorlogsverslag is opgenomen. Wat de lengte ook is, alle zijn het verhalen van gebeurtenissen die de persoonlijke loop van de geschiedenis voor de nabestaanden in hoge mate bepaalde. Zoveel wordt duidelijk door de verslagen: de beschietingen en bezetting waren voorbij, maar voor velen ging de oorlog nooit over.

Monument

De Nijmeegse uitgeverij Vantilt heeft ervoor gezorgd dat dit boek staat als een monument. De veertienhonderd pagina’s zijn op dun maar stevig papier gedrukt, de opmaak nodigt uit om te lezen en de zwart-witfoto’s zijn zo scherp mogelijk afgedrukt. Om de harde zwarte kaft zit het oranje omslag dat uit te vouwen is om alle namen te lezen. Het boek is een waardig gedenkteken voor de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog in Nijmegen.

Bart Janssen,

Het verdriet van Nijmegen 1940-1945, Slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog

(Nijmegen 2019)

ISBN 978-94-6004-427-4, € 34,50, 1396 pag.

Uitgeverij Vantilt

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts