Het verleden uit – De toekomst in: erfgoed van de oorlog

In 2013 heeft Historiën aandacht besteed aan de 30 lesbrieven voor het basisonderwijs van ‘Het verleden uit – De toekomst in’, aansluitend bij het programma ‘Erfgoed van de Oorlog’. Nu zijn daar weer 30 lesbrieven bijgekomen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs (12-15 jaar) en in 2015 zullen er nog 30 lesbrieven bijkomen voor de bovenbouw van het voortgezet onderwijs (15-18 jaar).

bron: CMO

bron: CMO

 Erfgoed van de Oorlog

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft in 2007 het programma ‘Erfgoed van de Oorlog’ gelanceerd. Dat heeft 221 Erfgoed-projecten opgeleverd met een schat aan interessant materiaal. Veel van dit materiaal, bestaande uit interviews, foto’s, teksten, affiches, verzetskranten, getuigenissen, spotprenten en proclamaties, kan worden ingezet als bronnenmateriaal binnen educatieve opdrachten.

Zo’n dertig van deze Erfgoed-projecten zijn door het Centrum voor Mondiaal Onderwijs met subsidie van het 4 en 5 Mei Comité omgezet tot digitale lesbrieven voor leerlingen van 12-15 jaar in de vakken geschiedenis, levensbeschouwing en aardrijkskunde. In de lesbrieven gaan de leerlingen individueel, met z’n tweeën of in kleine groepjes van maximaal vier leerlingen aan de slag met een lesbrief die een tot twee lesuren zal duren.
Elke lesbrief bestaat uit: een opdracht (met een creatieve afsluiting), een stappenplan en de aangereikte bronnen. Voor de docent is er een handleiding en informatie over het erfgoedproject. Voor de handleiding dient de leerkracht zich eenmalig aan te melden.

Voorbeeldles: Drukken in oorlogstijd

Opdracht
Wel eens gehoord van de krant Trouw, of het opinieblad Vrij Nederland? Beide zijn in de oorlog opgericht als verzetskrant. De Duitse bezetter bepaalde in die tijd wat kranten wel en niet mochten schrijven. Als reactie hierop ontstonden illegale verzetskrantjes.
De eerste waren nog met de hand geschreven of gestencild, maar al snel werd alles professioneler. De kranten werden gedrukt op echte drukpersen en er ontstonden professionele redacties.

drukken_trouw

Het drukken van de illegale trouw. Bron: CMO

Tegen het eind van de Tweede Wereldoorlog is de illegale pers uitgegroeid tot een machtige factor. Er was een systeem ontwikkeld van ongekende omvang en doeltreffendheid. Terwijl er geen verbinding was met de vrije wereld kreeg de bevolking dag in dag uit toch nieuws. Nieuws, waaruit bleek dat de bevrijding zeker zou komen. De illegale bladen hielden het Nederlandse volk geestelijk wakker.
Over wat er allemaal kwam kijken bij het drukken in oorlogstijd en wat de risico’s ervan waren gaat de opdracht ‘Drukken in oorlogstijd’.

De leerlingen maken een voorpagina van een krant over drukken in oorlogstijd. Ze krijgen de instructie om hun lezers van de noodzaak van illegaal drukwerk in die jaren te doordringen. Op de website zelfkrantmaken.nl kunnen ze lezen hoe je in vier stappen zelf een voorpagina van een krant in elkaar kunt zetten.

drukkeninoorlogstijd

Cartoon uit de Tweede Wereldoorlog. De Nederlandse kranten schrijven precies op wat de Duitse bezetter dicteert. De vrije pers bestaat niet meer, behalve de illegale kranten. bron: CMO

Bronnen

Voor de artikelen in hun eigen krant krijgen de leerlingen bronnen aangereikt over de gelijkschakeling die de nazi’s de media hebben opgelegd, over de ontwikkeling van de illegale pers tussen 1940 en 1945 en over het gevaarlijke werk van de vele koeriersters die de verzetskranten verspreidden. De een fietste soms wel 300 kilometer per week, de ander ging met de trein en vreesde elke keer bij een controle te worden opgepakt. Honderdduizenden mensen hebben de kranten in de loop der jaren onder ogen gehad, zonder dat de bezetter er een eind aan kon maken.

Handleiding

De handleiding bestaat uit didactische aanwijzingen, leer- en kerndoelen en ‘Wanneer is het goed?’.

Meer informatie

Centrum voor Mondiaal Onderwijs
Postbus 9108
6500 HK Nijmegen
024-3613074
cmo@fm.ru.nl
Voor de onderbouw voortgezet onderwijs: http://www.cmo.nl/erfgoed-vo
Voor het basisonderwijs: http://www.cmo.nl/erfgoed

Schrijf je in voor TOEN!