Het visioen van Constantijn

In Het visioen van Constantijn nemen Jona Lendering en Vincent Hunink de lezer mee in het proces dat de oudheidkundige meemaakt om klassieke teksten te doorgronden.

Keizer Constantijn bezorgde aan het begin van de vierde eeuw voor een keerpunt in de geschiedenis. Hij maakte een einde aan de christenvervolgingen. Meer nog, hij bekeerde zich tot het christendom en maakte daarmee de weg vrij voor de verspreiding van het christelijke geloof.

Dilemma’s

Het klinkt als een plausibele samenvatting van de geschiedenis die dan ook in tal van handboeken is te vinden. Er zijn echter tal van vragen bij te stellen, zo geven historicus Jona Lendering en classicus Vincent Hunink aan in Het visioen van Constantijn. Zij stellen die vragen en lichten toe voor welke dilemma’s oudheidkundigen zijn gesteld bij de bestudering van hun bronnen. Dat heeft een boeiend verhaal opgeleverd waarin de nieuwe vertalingen van klassieke teksten in de lopende tekst zijn verweven.

Nuance

Wat blijkt is dat het verhaal van Constantijns overgang naar het christendom inderdaad genuanceerder ligt dan de samenvatting doet geloven. Het bestuderen van een lofrede uit 310 bewijst dat. Hierin komt een visioen van Constantijn voor dat bol staat van de heidense elementen. De claim van christelijke auteurs dat hij tijdens een visioen een lichtend kruis aan de hemel zag, lijkt daar niet mee te rijmen.
Als Constantijn in een later stadium christen werd, dan was dat zeker niet exclusief. Het zou een verering zijn die “hem de mogelijkheid liet andere goden te vereren”.

“Voor Constantijn waren Apollo, Christus en de zon dezelfde.”

Vaagheid

Als Constantijn een nieuwe militaire standaard kiest, zet hij er een teken op dat zowel heidens als christelijk is uit te leggen. “Constantijn wilde alle partijen te vriend houden en koos voor vaagheid. […] Constantijn was een wonder van ambiguïteit. Met andere woorden, hij was een politicus.”

Circulair proces

Het heeft iets paradoxaals, hoe meer je je verdiept in klassieke teksten hoe minder helderheid het aanvankelijk oplevert.

“Wie inzoomt ontdekt steeds dat het beeld vager is dan het aanvankelijk leek. Dat is inherent aan de wijze waarop oudheidkundigen omgaan met hun informatie: hun voorkennis geeft ze een vraag in, daarna gaan ze in cirkels rond, ontdekken nieuwe details en benutten de nieuwe inzichten om hun voorkennis te verbeteren.”

In Het visioen van Constantijn worden de eerste ronden gemaakt van dat circulair proces. Het is zeer de moeite om aan de hand van Lendering en Hunink dat proces mee te maken.

Met stamboom, kaart, tijdlijn, literatuursuggesties en een blog.

Lendering, J. en Hunink, V.,

Het visioen van Constantijn, Een gebeurtenis die de wereld veranderde

(Utrecht 2018)
ISBN 9789401913096, € 17,50, 176 p.
Uitgeverij Omniboek

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!