Historische geografie: Kasteel en landschap

Het vierde nummer van 2017 van het Tijdschrift voor Historische Geografie staat in het teken van het thema Kasteel en landschap.

 

Kastelen hebben altijd in de belangstelling gestaan van (bouw)historici en archeologen. Hierbij is de aandacht veelal intern gericht geweest. Wat gebeurde er in het kasteel? Welke bouwfasen zijn te onderscheiden? De aandacht voor wat er buiten de slotgracht gebeurde, is relatief recent.

Dit themanummer biedt een goede gelegenheid om mee te kijken in het ‘werk bij uitvoering’ aan het onderzoek naar kastelen in relatie tot het landschap.

Kasteel

Door het kasteel te bestuderen in relatie tot het landschap is een nieuw perspectief ontstaan. Het kasteel was niet alleen een verdedigbare plaats maar was veelzijdig in gebruik

“De militaire functie werd meestal gecombineerd met één of meer andere functies: zetel van representatie, adellijke residentie, economisch centrum, administratief en juridisch centrum en militair hoofdkwartier en controlepost.”

Landschap

Ook het landschap kent meer kanten. Het omvat het fysieke, maar ook het sociale en culturele landschap dat generaties inwoners hebben gevormd. Dit landschap werd mede vorm gegeven door de aanwezigheid van een kasteel.

Wisselwerking

In twee artikelen komt de wisselwerking tussen kasteel en landschap in een bepaalde regio aan bod.

In Goor en Diepenheim (Zuidwest-Twente) gaat het om kastelen die bewust op strategische plaatsen op interregionale routes zijn gebouwd.

In het Hollands-Utrechtse veengebied is weliswaar niet altijd een direct verband tussen de ontginningen en het bestaan van kastelen maar er zijn aanwijzingen dat het ene -de bouw van kastelen- een indirect gevolg was van het andere:

“De ontginningen boden kansen voor ondernemende en ambitieuze lieden en voor families die op zoek waren naar rijkdom en aanzien door het verkrijgen van landbezit en van juridische en kerkelijke rechten. Die stelden hen in staat te stijgen op de sociale ladder. Bezit van een kasteel -in de meeste gevallen een kleine omgrachte woontoren- was een van de manieren waarop ze hun nieuw verworven status toonden.”

Geografisch Informatie Systeem

De Landschapsatlas is onderwerp van het artikel ‘Kastelen en landschap op de kaart’. Auteur Henk Baas stelt vast dat er nog veel onontgonnen gebied is in het kasteel-landschaponderzoek. Het GIS-bestand met verdedigingswerken kan -al dan niet in combinatie met andere kaarten- als bron en onderzoeksinstrument worden benut.

Straatje van Vermeer

Ook de rubrieken staan in het teken van het thema. Een bijdrage over het Straatje van Vermeer valt hier enigszins buiten. Dat een eerder artikel hierover de nodige stof heeft doen opwaaien, zal mede aanleiding geweest zijn om deze kritiek toch in dit themanummer op te nemen.

Abrahamse, J.E., Baas, H. en Barends, S e.a. red.,

Tijdschrift voor Historische Geografie
Themanummer Kasteel en Landschap

(jaargang 2; Hilversum 2017) 4
ISBN 9789087046996, 10,-, 71 p.
Uitgeverij Verloren

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!