Holland: geschiedenis en archieven

Holland: geschiedenis en archieven van provincie(s) en gewest is een bundel artikelen dat eerder op een symposium in Haarlem is uitgesproken.

Bundel van Stichting Vrienden van het NHA, Holland: geschiedenis en archieven van provincie(s) en gewest.

Bundel van Stichting Vrienden van het NHA, Holland: geschiedenis en archieven van provincie(s) en gewest.

Voor wie graag een archief induikt om de geschiedenis van Holland te bestuderen is het beter zich goed voor te bereiden. Zonder voorbereiding kun je er –eenmaal gesetteld in de studiezaal- achter komen dat het stuk dat je interessant vindt in een ander archief ligt. Dat heeft van alles te maken met de staatkundig gezien onrustige geschiedenis van Holland. Om die helder voor de geest te krijgen dient het openingsartikel van Thimo de Nijs, ‘De geschiedenis van Holland in nationaal perspectief’. Kern is dat de steden lange tijd erin slaagden zelfstandige eenheden te blijven met een eigen bestuur, eigen rechtspraak en daaruit volgend een eigen verslaglegging en dus: eigen archief. In ‘Haarlem in Holland’ verduidelijkt Jaap Temmink dit. Als Haarlemse gedeputeerden naar Den Haag gingen waar de Staten Generaal vergaderden, was dat niet zozeer een teken van centralisatie, want iedere stad had zijn eigen logement; inderdaad, met een eigen logementsarchief.

Holland: Noord en Zuid

In ‘Van provisioneel bestuur tot constitutionele tekentafel’ beschrijft Joke Roelevink de herinrichting in de Bataafs-Franse tijd. “In de loop van de Bataafs-Franse tijd verschoven veel taken van provinciaal naar landelijk niveau dankzij de met horten en stoten doorgevoerde centralisatie.” Na 1813 werd weer het een en ander teruggedraaid; in 1840 werd Hollandweer opgesplitst in Noord- en Zuid-Holland, op aandringen van Amsterdam die daar de eigen positie (!) het meest bij gebaat vond.

Canon van Holland

Tja, zo’n verdeeld land maakt het lastig om een eenheid van te maken. Ook van de geschiedenis niet. Ligt de oplossing in een canon? Er is immers niet alleen een Canon van de Nederlandse geschiedenis, er zijn ‘Canons in veelvoud’. Kees Ribbens beschrijft het “canonfenomeen”. Hoe traditioneel het medium van de canon ook mag zijn, in veel gevallen toont het in de eigentijdse vertolkingen een rijkdom aan historische gegevens en verschijningsvormen die aangenaam verrast.” Piet de Rooy vervolgt met ‘Een canon voor Noord-Holland; over een (on-)mogelijkheid’. Onmogelijk, want Noord- (en dus ook Zuid-) Holland bestaat immers pas sinds 1840 en “een verder probleem is dat de bewoners van dit gebied zelden een overmatige identificatie met dat geheel hebben vertoond.” De Rooy ziet in de canon vooral een nieuw genre dat sterk is doordat ieder item uit die canon wordt ingezet als venster. Het wordt in een context geplaatst. “Een goedgekozen canon biedt daardoor de mogelijkheid om als het ware een pad uit te zetten, steunpunten aan te leggen in de lange en onoverzichtelijke stroom van het verleden.” Hij is overtuigd dat ook voor een louter bestuurlijke eenheid een canon mogelijk is.

Archieven van en in Holland

Structuur brengen is wat Yvonne Bos-Rops en Herman Oost hebben gedaan. Zij maakten een overzicht van archieven bij het Nationaal Archief en het Noord-Hollands Archief die relevant zijn voor de geschiedenis van geheel Holland, en Noord en Zuid. In de inleiding verklaren zij welke keuzen zij hebben gemaakt want de veranderlijke gebiedssamenstelling en de –steeds weer veranderende- instellingen hebben het er voor archivarissen en archiefbezoekers niet gemakkelijk op gemaakt.

Holland: geschiedenis en archieven van provincie(s) en gewest

Publicaties van de Stichting van het Noord-Hollands Archief 2
Frans Willem Lantink en Jaap Temminck red.

(Hilversum 2014)
ISBN 978-90-8704-225-7, € 12,-
Uitgeverij Verloren

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!