Interview ex-treinkaper Sahetapy

In december 1975 kapen Zuid-Molukkers een trein  in het Drenthse Wijster. Bij die actie vallen drie doden. De kapers worden veroordeeld tot veertien jaar cel. Een interview met dader Abé Sahetapy.

abe_sahetapy

Abe Sahetapy op 57-jarige leeftijd. Bron: angry.nl

In 1975 kaapte Abé Sahetapy  samen met zes andere Molukse activisten een trein bij het Drenthse dorpje Wijster. Twaalf dagen lang hielden hij en zijn vrienden Nederland en de rest van de wereld in spanning. Om hun eis voor een vrije Zuid-Molukse Republiek kracht bij te zetten, werden drie mensen gedood. De kapers werden uiteindelijk na een vreedzame overgave tot veertien jaar celstraf veroordeeld. Tegenwoordig is Sahetapy dichter en maatschappelijk werker in de verslavingszorg. Zijn derde dichtbundel getiteld ‘Eenvoud’ kwam enige tijd terug uit.
Toen Sahetapy de trein bij Wijster kaapte was hij 22 jaar oud, woonde in Bovensmilde en was enige tijd werkloos. Dichter was hij nog niet. Sahetapy: “Ik hield me in die tijd nog niet met kunst bezig. Zo’n romanticus ben ik nu ook weer niet hoor. Junus Ririmasse die twee jaar na ons de trein bij De Punt kaapte, was van beroep wel echt een kunstenaar. Hij is nog steeds beeldhouwer.”

“Mijn belangstelling voor dichtkunst ontstond pas in de gevangenis. Daar trof ik Afrikaanse en Zuid-Amerikaanse dichtbundels aan. Die gedichten trokken me aan, waarna ik het zelf ook ben gaan proberen. Dat moet je wel leren, want het is een hele andere manier van schrijven. Je moet gevoelens kunnen plaatsen en leren uiten hoe je over dingen denkt.”

“Ik schrijf mijn gedichten niet voor de slachtoffers van de treinkaping of om met mijn eigen gevoelens in het reine te komen. Ik vind het gewoon fijn om te schrijven. Het is leuk en plezierig om te doen. Speciale voorbeelden of dichters die ik bewonder, heb ik eigenlijk niet. In de gevangenis pakte ik willekeurig dichtbundels uit het rek en begon ze te lezen. Stonden ze me aan dan nam ik ze mee. De rest legde ik terug.”
“Mijn eerste bundel Alnasah heb ik geschreven in detentie en gaat voornamelijk over onze strijd voor een vrije Zuid-Molukse Republiek (RMS), maar ook over zingeving onder moeilijke omstandigheden. Mijn tweede bundel Gambaran gaat over mijn persoonlijke ontwikkeling in de Nederlandse maatschappij en over emoties, gevoelens en ervaringen. Het heeft als thema’s onder andere de stichting van een gezin en de omgang met vrienden en kennissen.
Mijn net verschenen dichtbundel Eenvoud gaat over individuele vrijheid, puurheid en eigenheid. Het heeft meer een individualistisch Westers patroon. Ik uit er bovendien meer mijn gevoelens in dan vroeger.”

Kunstenaar-strijder

Sahetapy kaapte een trein, streed voor de RMS maar is ook maatschappelijk werker en bovendien dichter. Gevraagd of hij zich daardoor een romantische kunstenaar-strijder voelt zoals de filosoof Nietzsche zich die voorstelde, antwoordt Sahetapy met klem: “Nee, helemaal niet. In mijn geval hebben kunst en gewapende strijd niks met elkaar te maken Ik voelde me ook geen militair toen wij de trein kaapten. Ik was gewoon een jongen die een actie uitvoerde, meer niet. Ons volk werd slecht behandeld en dat pikten we niet langer.”
“De ellende is begonnen toen alle Molukse KNIL-militairen in 1951 direct na aankomst in Nederland werden ontslagen. Mijn vader hoorde daar ook bij. Ineens had hij geen werk meer, waardoor er geen toekomst meer voor ons was. Mijn ouders waren dan ook niet gelukkig hier in Nederland en konden er niet goed aarden. Ze verlangden terug naar de Molukken. Zelf voelde ik ook veel onvrede, hoewel ik een goede jeugd heb gehad in Drenthe.  Ik zat en zit nu nog steeds klem tussen twee culturen. Eerst schop je tegen de ene cultuur aan en vervolgens tegen de andere. Om te overleven moet je echter balans zien te vinden in je leven. Dat is niet makkelijk. Hoewel mijn ouders aanhangers waren van de RMS, stonden ze niet achter de kaping. Ze keurden het af, maar begrepen het wel.”

“In 1975 vonden we gewoon dat het genoeg was geweest. Vijfentwintig jaar lang hadden we rustig en vreedzaam gedemonstreerd en petities aangeboden, zonder enig resultaat. We kregen alleen maar geouwehoer te horen van de Nederlandse overheid. Er moest iets gebeuren, vandaar de acties.”

Tijdens de kaping vielen er drie doden: de machinist en twee passagiers. Sahetapy was daar bij betrokken. Over het neerschieten van deze mensen en hoe de kapers aan hun wapens kwamen, wil Sahetapy niet spreken. Gevraagd of zij als kapers waren opgeleid in een (Palestijns) guerrilla-kamp, zoals vaak beweerd wordt, antwoordt Sahetapy: “Nee, we hebben alles zelf geregeld. Ook hadden we niet speciaal getraind of geoefend om met wapens om te gaan. Iedereen kan een geweer bedienen of granaat gooien. Daar is niks moeilijks aan. Ook jij kunt het.”

Sahetapy werd voor de kaping veroordeeld tot veertien jaar celstraf, waarvan hij er negen en half uitzat.  Jaren na de kaping heeft hij enkele van de gijzelaars weer terug gezien. Sahetapy: “Met enkele van de gegijzelden heb ik later op een receptie wel eens een babbeltje gemaakt. Lang heb ik niet met ze gesproken, maar ik geloof dat het wel goed met ze ging. Ze waren volgens mij niet getraumatiseerd.”
“Als je zo’n kaping uitvoert, denk je helemaal niet aan de gevolgen die het kan hebben voor de slachtoffers. Je staat er helemaal niet bij stil hoe het is om zoveel mensen in je macht te krijgen en wat voor uitwerking dat op hen zal hebben. Het ging ons puur om een actie tegen de Nederlandse overheid.”

Treinkaping_bij_Wijster_dag_12

De gekaapte trein bij Wijster, op kapingsdag 12. bron: wikimedia commons

Moeder Teresa

Sahetapy is, zoals de meeste Zuid-Molukkers in Nederland, Protestants opgevoed. Ook toen hij de kaping uitvoerde, was hij gelovig. Dat was totaal geen belemmering bij het plegen van geweld, vertelt hij. Sahetapy.  “Het geloof bestaat niet alleen maar uit vredelievendheid. In het oude testament uit de Bijbel is er ook vaak sprake van strijd. Dat moeder Teresa altijd vredelievend was, is mooi voor haar, maar ik keur gewapende strijd niet af.”

Naar verluidt citeerden de kapers tijdens de actie regelmatig uit de bijbel om eventueel geweld tegen de passagiers te rechtvaardigen. Volgens het boek ‘Niet hier, maar op een andere plaats’ van Ralph Barker werd met name Prediker 3 vers 1-15 door de kapers aangehaald. Daarin staat immers de veelzeggende zin: “Er is een tijd om te doden… ”

De vergelijking die regisseur Paul Verhoeven in zijn nieuwe boek over Christus maakt tussen Jezus en de strijdende revolutionair Che Guevara gaat Sahetapy echter veel te ver. “Wat een onzin. Bij Paul Verhoeven is het altijd hoe gekker hoe beter, vrees ik.”

Naar eigen zeggen is Sahetapy niet slechter geworden van zijn gevangenisstraf. De actie in Wijster en de straf die daarop volgde, zijn positief voor hem geweest. Sahetapy:
“Voor de kaping was ik werkloos. In de gevangenis moest ik nadenken wat ik verder wilde met mijn leven. Toen heb ik besloten om maatschappelijk-werker te worden en ben begonnen te studeren. Ik heb daarna geen problemen gehad om terug te keren in de maatschappij. Mijn huidige werkgever wist dat ik een trein gekaapt heb. Dat was geen probleem. Ik kon meteen aan de slag.”

“Maatschappelijk werker zijn in de verslavingszorg is mooi en leuk werk. Ik begeleid verslaafden en help ze om een baan of woning te vinden. Ik werk in de regio Limburg. Mensen denken dat er hier veel drugsoverlast is omdat we dichtbij het buitenland zitten, maar dat valt wel mee hoor. Ik denk dat het in grote steden erger is dan bijvoorbeeld in Maastricht.”

Geen spijt

“Ik heb geen spijt van de kaping en sta er nog voor honderd procent achter. De daarop volgende gevangenisstraf is voor mij geen offer geweest. Het was nodig, hoewel onze kaping in directe zin eigenlijk niks heeft opgeleverd. Onze acties hebben wel de aandacht gevestigd op het Molukse probleem. Bovendien heeft het er ook voor gezorgd dat na de jaren zeventig veel Molukkers individueel beter voor zichzelf zijn opgekomen. Dat is positief.”

Ik zet me nog steeds in voor de RMS, maar nu meer op afstand. Nu zou ik geen trein meer kapen omdat er geen directe aanleiding voor is. Toen paste het goed in de tijd. Je kunt de jaren zeventig niet met 2008 vergelijken. Toen dachten we heel anders dan nu. Het grootste verschil is dat je vroeger sterk werd meegesleept in de hectiek van het hele RMS-gebeuren. Jongeren van nu zijn bezig met hele andere dingen zoals studeren en carrière maken. Op zich is dat helemaal niet slecht.”
“Wat ook meespeelt, is dat er tegenwoordig voor de jeugd veel meer mogelijkheden zijn en er ook meer afleiding is. Internet was er toen nog niet. Als je het nu moeilijk hebt, ga je chatten en is het snel opgelost. Dat bestond toen allemaal niet. Daarom begonnen de problemen rond de RMS steeds meer te gisten en op te borrelen, tot het helemaal explodeerde.”
“De Molukse jeugd is nog steeds bezig met de RMS, maar het is wel anders geworden. Mijn eigen kinderen houden zich er niet actief mee bezig, maar lezen er wel veel over.”

“Ik geloof dat de RMS er in de toekomst ooit wel gaat komen. Vroeger dacht je dat de machtige Sovjet-Unie ook nooit uit elkaar kon vallen, maar veel republieken hebben zich vervolgens afgescheiden. Nu zijn er weer problemen met Georgië en Tsjetsjenië. Indonesië is het grootste Islamitische land ter wereld, maar ook dat kan in de toekomst het zelfde lot ondergaan als Rusland. Het ideaal van de RMS blijft in stand en leeft nog steeds. Ooit zal het bereikt worden.”

van_agt_treinkaping_wijster

Minister van Justitie Van Agt tijdens een persconferentie na afloop van de gijzeling in Wijster (14 december 1975) bron: wikimedia commons

Molukker of Nederlander?

Gevraagd of Sahetapy zich, na meer dan een halve eeuw in Nederland te hebben gewoond, meer Molukker voelt dan Nederlander antwoordt hij: “Ik voel me Molukker in een Nederlandse maatschappij. Een Nederlandse Molukker dus. Thuis hebben we Molukse gebruiken, luisteren we naar Molukse muziek en eten we Molukse gerechten, maar de buitenwereld blijft natuurlijk Nederlands.”

“Ik ben helaas nog nooit op de Molukken geweest. Het is er nog niet van gekomen, maar ik wil zeker gaan als de tijd er rijp voor is. Veel Molukkers vieren vakantie op de Molukken. Jaren geleden was dat moeilijk toen er rellen waren tussen moslims en christenen, maar nu is het er weer rustig.  Remigratie van Molukkers terug naar de eilanden gebeurt ook wel, maar is zeldzaam.”

“Als de RMS er komt, ben ik de eerste die teruggaat. Ik woon daar liever dan hier in Nederland. Bovendien heb ik er nog familie wonen. Ik ben iemand die niet in weelde hoeft te leven. Ik heb niet veel nodig om gelukkig te zijn en houd van een eenvoudig leven. Ik neem genoegen met weinig, net als de mensen op de Molukken. In Nederland is dat anders. Er is hier veel stress en alles moet steeds strak geagendeerd worden. Dat vind ik niet aangenaam.”

Che Guevara

Regelmatig wordt beweerd dat de Molukse kaping van de trein bij Wijster geïnspireerd zou zijn op de film The Taking of Pelham One Two Three uit 1974. Deze film ging immers over een kaping van een metrowagon in New York.
Sahetapy kijkt zeer verbaasd als hem gevraagd wordt of deze film inderdaad ten grondslag ligt aan het plan voor de eerste treinkaping ter wereld bij Wijster. Hij heeft de bewuste film immers nog nooit gezien. Sahetapy: “De kaping van een trein was helemaal ons eigen idee. Ons plan hebben we niet gebaseerd op welke film dan ook.”
“Ook de verijdelde poging van Syriërs om een trein te kapen in Amersfoort (1974) of de ontvoering van Israëliërs uit een trein door Palestijnen in Oostenrijk (1973) had er niks mee te maken, hoewel dat vaak beweerd wordt. De media verzinnen zo veel.”

“De Palestijnse kapingen of de daden van revolutionairen als Che Guevara uit de jaren zestig en zeventig waren ook geen directe inspiratiebron voor ons. Je was er natuurlijk wel van op de hoogte dat er overal ter wereld guerrilla-acties plaatsvonden, maar daar waren we niet erg mee bezig. Wellicht speelde de revolutionaire atmosfeer die overal hing zijdelings mee bij de planning van onze acties, maar directe invloed had dat soort zaken niet op ons.”

Onlangs heeft Nicole Steggerda, de dochter van oud-hoofdredacteur Ger Vaders van het Nieuwsblad van het Noorden, samen met regisseur Paula van der Oest een tele-film gemaakt over de kaping bij Wijster.  Steggerda’s vader was een van de gijzelaars in de trein. Sahetapy vond het een slechte film. “Er klopt niks van die tele-film over Wijster. De totale beleving is onjuist. Vooral de rol van Vaders is belachelijk. In de film wordt hij voorgesteld als de grote held die alles regelde, maar dat is onzin. Hij heeft tijdens de kaping helemaal niks gedaan. Met andere gijzelaars als de laborant H. Prins hadden we veel meer contact dan met Vaders.”
“Iedereen mag natuurlijk zijn eigen visie en mening geven inzake de kaping, maar deze telefilm hadden ze volgens mij geen Wijster moeten noemen. Hij ging vooral over Cor Vaders. Noem die film dan gewoon Vaders zou ik zeggen.”
“Als mensen willen weten hoe de kaping echt in zijn werk ging, kunnen ze beter naar documentaires over de actie kijken. De in 2000 door de NPS uitgezonden documentaire Dutch Approach is veel waarheidsgetrouwer. De makers hebben goed en gedegen onderzoek gedaan. Voor het overgrote deel klopt die film uitstekend.”

Terreur of Theater?

De Britse thrillerschrijver John Le Carré heeft terrorisme eens beschreven als theater van de realiteit. In zijn boek The Little Drummer Girl, over het Palestijns-Israëlisch conflict, laat hij een van de strijders zeggen:  “Terreur is theater. Wij inspireren en wekken angst, verontwaardiging en liefde op. Theater doet dat ook. De guerrilla-strijd is de grootste acteur ter wereld.”
Volgens Sahetapy is dat onzin. Sahetapy: “Dat is allemaal veel te romantisch voorgesteld. Als je naar het theater wilt gaan, koop je een kaartje en ga je naar de schouwburg. Gewapende strijd is iets heel anders. De vergelijking van Le Carré klopt dan ook niet volgens mij.”

Ook de bewering dat terroristen en vrijheidsstrijders voornamelijk uit zijn op het verwerven van eigen roem en 15 minutes of fame, zoals soms beweerd wordt, verwerpt Sahetapy krachtig. “Ik ben helemaal geen held in de Molukse samenleving en wilde dat ook nooit worden. Nee, dat is allemaal onzin. Onze acties waren puur gericht op het verwezenlijken van ons ideaal: de erkenning en realisatie van de RMS. Ons was een terugkeer naar een Vrije Zuid-Molukse Republiek beloofd. We wilden terugkrijgen wat ons beloofd was, namelijk een eigen staat. Er is echter niet naar ons geluisterd. We zijn onrechtvaardig behandeld.”

Eenvoud van Abé Sahetapy
Uitgeverij Boekscout
Prijs: 13,95 Euro
ISBN: 978-90-8834-419-0

Sahetapy werkte ook mee aan de theatervoorstelling Gegijzeld van theatermaakster Elsbeth Vernout.

8 Reacties op Interview ex-treinkaper Sahetapy

  • Sergio schreef:

    De Molukkers zijn dus slecht behandeld. Ze zijn direct na aankomst ontslagen, hebben jarenlang valse beloftes moeten aanhoren en zijn aan het lijntje gehouden. Dan kan je acties verwachten.

    Maar mensen die er helemaal niks mee te maken hebben gijzelen en in koelen bloede vermoorden? Dat kan je onmogelijk goedpraten. Geen greintje spijt toont hij. Sterker nog, hij lijkt wel trots.

    Als zulke acties vaker plaatsvonden en als er vaker mensen die totaal niks te maken hadden met de Molukse zaak ordinair werden vermoord bij gijzelingsacties en als er zelfs kinderen gegijzeld werden, dan kan je aan de andere kant ook van de Nederlandse overheid actie verwachten bij de Punt later.

    Moeder Teresa heeft met haar vredelievendheid tenminste iets bereikt. Gandhi ook. En ik zou jullie gesteund hebben als er ALLEEN vredelievend actie gevoerd zou zijn, want ik kan niet tegen onrecht. Maar onrecht is precies wat jullie hebben aangericht.

    Ik heb een begrip voor vrijheidsstrijders maar niet voor ordinaire moordenaars zoals deze mensen. Wat maakt jullie anders dan IS? Alleen dat jullie onrecht is aangedaan. Maar ook zij moorden voor hun idealen. Ga je schamen.

  • Pembalasan schreef:

    Een neef van mijn vader zat in landmacht uniform in de trein. Zijn kameraad en ook, deze is door dat stelletje ratten vermoord. De overlevenden hebben weldegelijk trauma’s overgehouden aan de kaping en constante dreiging met de dood. 14 jaar is veel te weinig voor een driedubbele moord. Het is schokkend hoe gemakkelijk deze dader over z’n wandaden spreekt. Om kotsmisselijk van te worden.

    • DirkJan Smid schreef:

      Tja, de gang naar de rechter voor schadevergoeding is ronduit tenenkrommend. Die zou dan ook gevolgd moeten worden door een rechtzaak van zowel nabestaanden als anderen, die door deze verwerpelijjke terroristische daad schade hebben geleden.

  • Bert schreef:

    Hij schaamd er zich niet voor en heeft er ook geen spijt van, wij moeten begrijpen dat de omstandigheden ze tot de daad dwongen.
    Ik vraag me af of hij hetzelfde begrip kan opbrengen als een familielid van een van zijn slachtoffers zo getraumatiseerd is dat hij zich gedwongen voeld om een van de daders zijn kinderen te vermoorden.

  • Kevin schreef:

    Wat een idiote gedachtengang. Ik lees hier tussen de regels door: ‘wij hebben drie onschuldige mensen vermoord en ik sta er volledig achter’. Geen spijt, maar trots op zijn daden en in deze tijden van terreur en oorlog ook nog glashard beweren dat hij niet tegen gewapende strijd is. En deze man moet mensen met problemen helpen? Een grove schande. Regelrecht terug de cel in, voor de rest van zijn leven.

    Ongelooflijk.

  • Joop schreef:

    Vreselijk deze man, en die is dan maatschappelijk werker, moet zich in andere inleven. Kan niet eens genuanceerd kijken naar zijn verleden. Geen spijt hebben van het vermoorden van omschuldige mensen is ziekelijk. Dat je aandacht voor een zaak wilt krijgen okee, maar mensen vermoorden en traumatiseren, nee, vreselijk, en daar dan geen spijt van hebben.
    Deze persoon heeft nog een leven gekregen na zijn gevangenschap en kinderen, iets wat hij anderen heeft ontnomen. En dan geen spijt hebben …….

  • Jan..een gewone Nederlander schreef:

    tijdbom die lui! (Onschuldige) mensen vermoorden is en blijft walgelijk en duivels.

  • Yme schreef:

    Jullie laten je gebruiken voor een propagandastuk voor een terrorist. Alleen zijn kant van het verhaal en hoe erg het wel niet voor hem is geweest en geen enkele kritiek op het feit dat hij mensen vermoord heeft of er op zijn minst voor verantwoordelijk was. Jullie laten hem zelfs vertellen dat de slachtoffers het eigenlijk niet zo erg vonden en er nu niks meer van voelen. Vertel dat maar tegen alle mensen die serieuze psychische klachten ontwikkelt hebben door de doodsangsten die ze hebben uitgestaan.

Geef een reactie

Historiën Twitter
Schrijf je in voor TOEN!