Interview met laatste baljuw Europa

Het Britse Kanaal-eilandje Sark (Serq) is staatsrechtelijk gezien het laatste stukje Middeleeuws Europa. Een gesprek met de baljuw van het eiland over een verdwijnend stukje feodale Middeleeuwen.
Sark: het Kanaal-eiland waar de Middeleeuwen nooit echt zijn verdwenen
Sark

Het Britse Kanaal-eilandje Sark (Serq)

Interview met de laatste Baljuw van Europa:“Ons oude feodale stelsel was juist erg democratisch !”

Het Britse Kanaal-eilandje Sark (Serq) is staatsrechtelijk gezien het laatste stukje Middeleeuws Europa. Het eiland is zich echter aan het hervormen om zich zo te kunnen conformeren aan het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens. In verband daarmee besloot de bevolking van Sark op 9 april 2008 om democratie in te voeren op het eiland, maar de ontmanteling van het feodale stelsel is nog steeds niet helemaal voltooid. In de praktijk blijven verschillende Middeleeuwse gebruiken gewoon bestaan. Het eiland bezit bijvoorbeeld nog immer een Leenheer en officieel zijn de meeste inwoners van Sark ook nog steeds lijfeigenen die huur moeten betalen aan de vazal. Sark is om die redenen momenteel dan ook niet meer dan een schijn-democratie met feodale trekken, maar er komt wel steeds meer inspraak voor het volk. Wie het Europa van voor de Renaissance nog wil zien voordat het verdwenen is, moet dan ook snel een bezoek aan Sark brengen. Anders is het definitief te laat.

Dat de overgang van feodaliteit naar democratie niet zonder slag of stoot verloopt op Sark, mag geen verwondering wekken. Sark begint immers vijf eeuwen later dan de rest van Europa met het ontmantelen van zijn Middeleeuwse systeem. Een van de belangrijkste kwesties die momenteel spelen bij de invoering van het democratiseringsproces op Sark draait om de positie van de Baljuw (Drost of Drossaard). Een drost of baljuw is een kasteelbewaarder of rechtsprekende vertegenwoordiger in het gebied van de kasteelheer. Wij zouden het tegenwoordig een Middeleeuwse rechter noemen.

Seigneur John Michael Beaumont (links) en Baljuw Reginald Guille (rechts)

De Baljuw, die nu op Sark actief is en Seneschal wordt genoemd, heeft veel van de voorrechten behouden die hij in de Middeleeuwen ook al had. Het zelfde geldt voor de Leenheer van Sark die op het eiland aangeduid wordt met de titel Seigneur. De Baljuw van Sark combineert verschillende functies die volgens de Trias Politica (driemachtenleer) en de principes van een rechtsstaat gescheiden zouden moeten zijn. De Seneschal is namelijk voorzitter van het parlement, officier van justitie en rechter tegelijkertijd. Dit gegeven is een probleem met betrekking tot artikel 6 van het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (recht op een eerlijk proces). Binnen afzienbare tijd komt er daarom een uitspraak in deze zaak. Een interview met de man om wie het conflict op Sark grotendeels draait: Baljuw Reginald John Guille, de laatste echte Drost van Europa.

Parlementsgebouw

Het interview met Reginald Guille vindt plaats in het parlementsgebouw van Sark. De baljuw legt uit dat dit gebouw van de Chief Pleas (parlement) ook dienst doet als gerechtshof en dat het pand oorspronkelijk een jongensschool was. De vergaderzaal ziet er vrij Spartaans uit. Nergens is luxe te bekennen. De aanwezigen moeten plaatsnemen op eenvoudige plastic stoelen terwijl de overheidsdienaren zelf op oude, met houtsnijwerk versierde, zetels zitten. De tafel waar de baljuw achter zit, is met groene stof gedrapeerd terwijl aan de muur de namen te lezen vallen van alle baljuws die Sark door de eeuwen heen gekend heeft.

Het Parlementsgebouw van Sark

Ook een portret van de Britse koningin Elizabeth ontbreekt niet in het parlementsgebouw. Niet verwonderlijk want Sark mag dan wel geen onderdeel zijn van Groot-Brittannië en ook niet tot de EU behoren, het is wel een kroongebied van het Britse vorstenhuis. Officieel is het eiland onderdeel van het democratische Baljuwschap van Guernsey, hoewel het daarbinnen weer grote onafhankelijkheid geniet met een eigen regering en een eigen bestuur.
Ofschoon buureiland Guernsey ook een baljuw heeft, wordt deze tegenwoordig aangewezen door de Kroon, terwijl die van Sark, net als in de Middeleeuwen, nog steeds benoemd wordt door de leenheer. Vandaar ook dat de baljuw van Sark zich de enige echte baljuw van Europa mag noemen.

Baljuw Guille werd in 2000 voor het leven benoemd door leenheer en Seigneur John Michael Beaumont. Guille’s familie is, net als alle andere oerbewoners van Sark, oorspronkelijk afkomstig uit het (Franse) Normandië. De oorzaak daarvan is te vinden in het feit dat zowel Normandië als Engeland vanuit Frankrijk werden bestuurd sinds Engeland in 1066 veroverd werd door de Normandische hertog Willem de Veroveraar. Beide volken raakten door die inval onlosmakelijk met elkaar gelieerd en verstrengeld.
Omdat Sark zeer dicht bij Frankrijk ligt, was die Normandische invloed echter nog sterker dan in de rest van Groot-Brittannië. De Kanaaleilanden zijn – in naam althans – zelfs het laatste overblijfsel van het Middeleeuwse hertogdom Normandië dat tot 1259 heerste over Groot-Brittannië en tot 1469 stand hield op het vasteland van Europa. De Kanaaleilanden bleven als deelgebied steeds bij de Britse Kroon behoren en dat is tot op de dag van vandaag nog steeds zo.

Baljuw en Drossaard, Luitenant kolonel, Guille is een welbespraakte man die voor zijn pensionering in het Britse leger zat. Vandaag is hij gekleed in een spijkerpak. Tijdens officiële bijeenkomsten heeft hij echter altijd een toga aan laat hij trots weten.
Een gesprek over een verdwijnend stukje Middeleeuws en feodaal Europa.

DDR

Baljuw Guille

Sark wordt wel eens de laatste feodale staat van Europa genoemd. Gevraagd wat de baljuw van Sark van die titel vindt, antwoordt drost Guille: “Democratie is een ideaal waar we hier op Sark uiteraard naar moeten streven. Dat doen wij ook. Of je dat ideaal ooit helemaal bereikt, is natuurlijk de vraag. Je moet daar voorzichtig mee zijn. Sommige landen die beweerden democratisch te zijn, bleken dat bij nader inzien immers vaak helemaal niet te wezen. De Duitse Democratische Republiek (DDR) claimde democratisch te zijn maar kon dat absoluut niet waarmaken, net als de Democratische Republiek Congo (vroeger Zaïre). Ook de Europese Unie doet alsof het democratisch is, maar in feite is dat niet het geval. Het dagelijks bestuur van de EU – de Europese Commissie – is niet direct door het volk verkozen en het parlement heeft weinig macht. Dat klopt ook allemaal niet volgens mij. Wij krijgen kritiek van EU-landen, maar in hun eigen unie is ook niet alles in orde.”

Baljuw Guille: “Wij op Sark hebben in tegenstelling tot dat soort landen en unies daarentegen nooit beweerd dat we democratisch waren. Die pretenties hadden we niet. Ik ben van mening dat het feodale stelsel dat we hier hadden, altijd goed heeft gewerkt. In bepaalde opzichten was het zelfs eerlijker en democratischer dan een modern democratisch stelsel. Van de 610 mensen die op Sark wonen waren er ten tijde van het oude systeem 474 stemgerechtigd. Die 474 mensen werden door 49 parlementsleden vertegenwoordigd in het Chief Pleas (parlement van Sark) Dat is een vertegenwoordiging van meer dan 1 op 10. Tegenwoordig in het democratische systeem is er een vertegenwoordiging van 1 op 15. Qua representatie van de kiezer deed het feodale systeem het dus beter dan het democratische stelsel. Volgens mij was het oude feodale systeem op een bepaalde manier dan ook zeer democratisch.”

“De veertig families die Sark aan het eind van de Middeleeuwen op last van de Engelse koning ons eiland hadden gekoloniseerd, hebben in der tijd zonder veel strubbelingen, onderling verdeeld. Ze mochten dat van de Kroon doen onder voorwaarde dat ze het eiland zouden vrijwaren van piraten. De bewoners waren altijd erg tevreden met het oude systeem. Het is hier altijd een vreedzaam eiland geweest. We hebben nooit de neiging gehad om oorlogen met andere naties te voeren of andere landen te bezetten. We zijn ons er echter van bewust dat we in deze moderne tijden wel moeten democratiseren. Dat is ook prima.”

Miljonairs versus Sark
BrecqhouBaljuw Guille: “In 1996 is er verandering in de oude feodale situatie gekomen. Nadat de zeer gefortuneerde Barclay-broers in 1993 het naburige eiland Brecqhou hadden gekocht, ontstonden er problemen. Brecqhou hoort officieel bij Sark maar de Barclay-miljonairs, die verschillende Engelse kranten bezitten, willen onafhankelijk zijn van Sark. Omdat Sark dat niet toestaat, en Brecqhou beschouwt als leengebied, hebben ze een klacht ingediend bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens inzake het democratisch stelsel van Sark. Het Hof is daar nog steeds mee bezig.”

“De wrevel tussen de Barclay-broers en Sark blijft ondertussen gewoon voortbestaan. Op veel punten staan we lijnrecht tegenover elkaar. Op het eiland van de Barclay-tweeling wordt bijvoorbeeld gebruik gemaakt van helikopters en auto’s hetgeen volgens de wetten van Sark niet geoorloofd is. De twee broers wilden ook dat de leenheer van Sark alleen nog maar een puur ceremoniële functie zou krijgen, dat er op ons eiland een helikopterplatform zou komen en tractoren ingewisseld zouden worden door elektrische wagens. Auto’s zijn nu nog steeds verboden om de rumoerige moderniteit buiten te sluiten en de rust op het eiland te bewaren.” “Al die plannen en eisen van de Barclays werden in 2008 echter door de bevolking van Sark weggestemd (uitgezonderd de democratisering). Als represaille hebben de Barclay-broers vervolgens veel van hun hotels en bedrijven op Sark gesloten waardoor veel mensen werkloos zijn geraakt. Het is de vraag hoe het zich in de toekomst allemaal gaat ontwikkelen.”

“Momenteel bevinden we ons in een periode van transitie. In 2008 stemde de bevolking van Sark in met meer democratie door 28 van de 30 parlementsleden door de bevolking te laten kiezen (leenheer en drost worden niet verkozen), hetgeen voordien nooit gebeurde. In het oude stelsel zaten de 40 landeigenaren ongekozen in het parlement samen met 12 wel verkozen leden. “
Thans zitten we in een semi-feodaal systeem en evolueren we geleidelijk aan naar een volledig democratisch stelsel. Ik als Seneschal (baljuw) ben momenteel immers nog steeds tegelijkertijd rechter en magistraat. Dat mag niet volgens artikel 6 van het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens. We gaan binnenkort horen hoe we dat volgens het Hof moeten veranderen en dan gaan we ons daar aan aanpassen.”

Coup-poging
Het is niet de eerste keer in de geschiedenis dat de heerschappij over Sark betwist wordt. Piraten lieten in de historie van het eiland regelmatig hun oog vallen op de Kanaal-eilanden, terwijl ook de Engelsen en Frankrijk meerdere malen om de Channel-Islands hebben gestreden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog hielden ook de Duitsers Sark enkele jaren in hun greep. De Kanaal-eilanden waren immers het enige stukje Engels grondgebied dat de nazi’s in de jaren ’40-’45 wisten te veroveren op de Britten.

De laatste keer dat Sark te maken kreeg met een invasie was in de jaren negentig. In 1990 was er immers een heuse coup-poging toen de werkloze Franse kernfysicus André Gardes in zijn eentje probeerde om Sark gewapenderhand over te nemen. Gardes wilde, bewapend met een machinegeweer, de macht grijpen op het kleine eiland. Baljuw Guille: “Ik was hier toen nog geen Baljuw, maar ken wel de feiten. De politieman (Constable) van Sark heeft die Fransman toen samen met enkele andere bewoners van het eiland overmeesterd toen hij op een bankje bezig was zijn mitrailleur te herladen. Terwijl hij het magazijn aan het wisselen was, sprong de agent op hem af en drukte hem tegen de grond. Wat er van André Gardes geworden is weet ik niet. Ik ken de hele affaire ook maar van horen zeggen omdat ik toen nog geen Baljuw was.”

Engeland of Frankrijk?
Sark 2Sark ligt precies tussen Frankrijk en Engeland in. Gevraagd of de inwoners van Sark zich het meest verbonden voelen met Engeland of met Frankrijk (Normandië) antwoordt Baljuw Guille: “Tegenwoordig is Sark hoofdzakelijk op Engeland geconcentreerd. Engels is de moedertaal van de meeste mensen op het eiland. Slechts enkele leden van de oudere generatie spreken nog het Frans patois. Dat patois is een heel oud Normandisch dialect dat hier vroeger werd gesproken. Het is echter een taal die nooit werd opgeschreven, waardoor er niks van over is gebleven. Ikzelf kan nog Frans schrijven, de jeugd niet meer. Het plaatselijke Patois spreek ook ik niet meer. Mijn ouders kenden de taal nog wel omdat mijn familie oorspronkelijk uit Normandië komt. We hebben onze herkomst kunnen traceren tot de achtste eeuw na Christus. Onze familie was niet van adel. Ik vermoed dat we van boeren-afkomst zijn. Sommige mensen willen graag denken dat de Kanaaleilanden en dus ook Sark het laatst overgebleven deel van het hertogdom Normandië zijn. Officieel klopt dat ook, maar ikzelf zie dat niet zo. We hebben Normandische wortels, maar zijn thans een kroongebied van het Britse vorstenhuis. De Britse koningin draagt ook niet voor niets nog steeds de titel Duke of Normandy.”

“In het verleden was de Franse invloed op de Kanaaleilanden wel heel groot, maar dat is door de Wereldoorlogen totaal veranderd. De meeste jonge mannen moesten toen in het buitenland gaan vechten. Gedurende de twee wereldoorlogen is 73 % van hen gestorven. Vervolgens is er vanuit Engeland een grote influx van nieuwe bewoners naar het eiland gekomen. Zodoende werd de bevolking steeds Britser.”

“Er zijn mede daardoor ook niet zo veel oude tradities meer over op het eiland. Vrouwen hebben nog wel een soort klederdracht, maar dat stelt niet zo heel veel voor. Het is lang niet zo indrukwekkend als de prachtige Nederlandse klederdracht die je soms ziet. We hebben wel een eigen vlag, waarop de twee luipaarden uit het wapen van Normandië staan.”

“Hoewel de bewoners van Sark vooral geconcentreerd zijn op Engeland, zijn we officieel onafhankelijk. We vormen een Kroongebied van koningin Elizabeth en behoren officieel niet tot het Verenigd Koninkrijk of de Europese Unie. We zijn geen Britse onderdanen en dus geldt de Britse wetgeving ook niet voor ons. We hebben ons eigen wetsysteem. In dat juridische systeem zitten zeer oude Frans-Normandische wetten die nog dateren uit de tijd dat Sark vanuit Normandië bestuurd werd.”
Om zijn bewering kracht bij te zetten laat de Baljuw een wetboek zien waarin inderdaad allerlei referenties staan die betrekking hebben op oude Normandische wetten uit de tijd van de Normandische vorst Willem de Veroveraar, die in 1066 Engeland en de Kanaaleilanden wist te veroveren.

Baljuw Guille: “In de praktijk wordt het Normandische recht nog steeds toegepast op Sark, zij het sporadisch. Zo is de Clameur De Harro nog steeds in gebruik onder de eilandbewoners. Dit is een maatregel tegen onrecht. Als bijvoorbeeld een stuk grond is verkocht tegen de zin van een ander kan die laatste daar protest tegen indienen. Hij schreeuwt dan, net als in de Normandische tijd, om rechtvaardigheid en eist het recht op om het grondgebied terug te kopen. Volgens sommige bronnen dateert dit ritueel zelfs nog uit de tijd dat de Noormannen vanuit Scandinavië naar Normandië kwamen en het gebied koloniseerden (vandaar ook de naam Normandië). Eén keer in de tien jaar vindt er weer een Clameur de Harro plaats, met alle geschreeuw van dien.”

Gevangenis

De gevangenis van Sark

Dat het strafrechtelijke systeem van Sark geen hol stelsel is zonder consequenties wordt bewezen door de gevangenis die er al staat sinds 1856. Naar verluidt is het de kleinste gevangenis ter wereld. Het gebouw ziet er zeer Middeleeuws en Spartaans uit. Hier vastzitten is bepaald geen pretje, zoveel is duidelijk.
Baljuw Guille: “Of het inderdaad de kleinste gevangenis ter wereld is, durf ik niet te zeggen. Straks komt er misschien iemand die aantoont dat er nog een nor is die twee inches kleiner is dan die van ons. Wat ik wel zeker weet, is dat de gevangenis van Sark de kleinste nog in gebruik zijnde gevangenis van Groot-Brittannië is.”
“Onze gevangenis biedt plaats aan twee gevangenen. Er zitten geen ramen in het gebouw en de gevangenen beschikken in hun cel niet over televisie of computerspelletjes. Het is erg sober allemaal. We mogen een verdachte maar drie dagen vasthouden. Als iemand langer verhoord dient te worden, moeten we hem overdragen aan de politie van Guernsey.”

“De gevangenis van Sark wordt slechts af en toe gebruikt. Soms hebben we last van dronkenlappen die vernielingen aanrichten. De constable (vrijwillige politieman) van Sark sluit die mensen dan op, waarna ik hen vervolgens moet vonnissen. Echt zware (criminele) zaken hebben we hier zelden. Dat is geloof ik drie keer voorgekomen in tien jaar. Vorig jaar is er hier op een nacht bijvoorbeeld een Nederlandse zeiler in de haven verdronken. We wisten niet of het om een misdrijf ging of een ongeluk. Mogelijk is de man te water geraakt door een psychose, maar het kan ook zelfmoord geweest zijn. Dat is nog steeds niet bekend. Daar zullen we waarschijnlijk ook nooit meer achterkomen.”
“In een dergelijk geval waarbij een dode betrokken is, ben ik officieel de magistraat, de rechter en de lijkschouwer. In de zaak van de verdronken Nederlander heb ik een dokter moeten laten komen om de doodsoorzaak vast te stellen. Omdat het een verdachte zaak was, is het stoffelijk overschot vervolgens overgebracht naar Guernsey waar de politie de zaak verder heeft onderzocht. Dat schrijft onze wet voor.”

Middeleeuwse toestanden
Dan is het interview ten einde. Een sociaal-werker uit Guernsey, die, eerder op de Falkland-eilanden werkte, komt binnen om met de baljuw over een geval van kindermishandeling te spreken. De man is opmerkelijk positief over het oude feodale stelsel van Sark. Volgens hem heeft het Middeleeuwse systeem er door de jaren heen toe bijgedragen dat het eiland zijn problemen altijd op een uitstekende manier heeft weten op te lossen.
Wellicht waren de Middeleeuwen dus niet zo duister als de moderne westerse mens zich die periode meestal voorstelt. De Leidse hoogleraar Middeleeuwse geschiedenis, Peter Hoppenbrouwers, zei onlangs niet voor niets dat “voor ons bekende zaken als de universiteit, het parlement (Statenvergadering), de gemeente en het op affectie gebaseerde monogame huwelijk allemaal zijn ontstaan in de Middeleeuwen.”
Laat het een les zijn voor het moderne, 21ste eeuwse, Nederland waar het staatshoofd (koningin), de burgemeesters en de Eerste Kamer nog steeds niet direct verkozen worden en stemmen met een rood potlood vele hertellingen oplevert. Leg een buitenlander maar eens uit dat dat geen “Middeleeuwse toestanden” zijn.

Websites Sark:
http://www.kanaaleilanden.net
http://www.sark.info/
http://www.gov.sark.gg/

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Schrijf je in voor TOEN!