Is er een geschiedenis van het gedrukte boek?

“De geschiedenis van het gedrukte boek bestaat niet, er bestaan vele geschiedenissen.” Daarmee verklaart Marieke van Delft de ondertitel van haar boek Van wiegendruk tot world wide web.
van wiegendruk tot world wide webDe ondertitel van Van wiegendruk tot world wide web is Bijzondere collecties en de vele geschiedenissen van het gedrukte boek. De collecties die de hoofdrol spelen zijn met name die uit de Koninklijke Bibliotheek (KB) waar Marieke van Delft sinds 1978 heeft gewerkt als boekhistoricus. Ze heeft dus volop de gelegenheid gehad om aspecten van de –toch wel complexe- wereld van het gedrukte boek te bestuderen. Een wereld die ontstond in de vijftiende eeuw en tot nu voortduurt. Een aantal artikelen die ze hierover schreef zijn in Van wiegendruk gebundeld.

Complexiteit van de boekenwereld

Het boek is opgebouwd in twee delen. In deel 1: ‘De complexiteit van de boekenwereld’ komen verschillende onderwerpen aan bod die oppervlakkig gezien weinig met elkaar te maken hebben: een getijdenboek, Leidse drukkers die voor uitgever Elzevier werkten, een boekhandelaar en zijn bibliotheek, de uitgave Flora Batava en de bibliofiele Vereeniging Joan Blaeu. Minder oppervlakkig vormen ze tezamen een dwarsdoorsnede van vijf eeuwen gedrukt boek. Zo is het getijdenboek een “representatief voorbeeld […] van de overgang van handschrift naar druk” en is de Vereeniging een tegenbeweging tegen “industrieel vervaardigde boeken met weinig aandacht voor typografie”. Wat me opvalt, is hoe helder de auteur de geschiedenis voor de lezer ontsluit. Als je als leek bijvoorbeeld aan het hoofdstuk over het getijdenboek begint, is dat geen punt. In vogelvlucht leidt Van Delft je door de geschiedenis van de boekdrukkunst -in het bijzonder in Parijs waar dit boek is gedrukt- en de opzet van het getijdenboek voordat het onderzoek de diepte ingaat. Dit geldt overigens voor alle hoofdstukken: eerst een schets op hoofdlijnen voordat het onderwerp wordt uitgediept.

Digitalisering in de Koninklijke Bibliotheek

Na een kleine 150 pagina’s begint deel 2: ‘Nieuwe wegen voor bijzondere collecties’. Dit deel is 100 pagina’s dikker. Niet vreemd, want er valt veel te vertellen over het beheer van handschriften, oude drukken en andere zeldzame werken, mede omdat “ook binnen de KB het denken over deze materie zich voortdurend ontwikkelt.” In die geschiedenis van het boek is de computer een grote rol gaan spelen. Waar op andere plaatsen wel eens het doembeeld heerst dat de digitalisering de doodsteek betekent voor het gedrukte boek, kun je uit Van wiegendruk tot world wide web eerder opmaken dat deze ontwikkeling de boekenwereld juist iets minder complex maakt. “Digitalisering leidt niet alleen tot mogelijkheden voor wetenschappelijk onderzoek maar ook tot een bredere uitstraling voor het algemene publiek.”

Het eerste gedeelte van deze bewering, onderbouwt Marieke van Delft zelf keer op keer. De vele initiatieven die de KB ontplooit, hebben het onderzoek dat nodig is voor de onderwerpen in deel 1 mogelijk gemaakt. Dankzij bijvoorbeeld de Short-Title Catalogue, Netherlands (STCN), Delpher of Bibliopolis komen gegevens boven water die niet of slechts na jarenlang handmatig onderzoek boven water zouden zijn gekomen. Door de kruisverbanden tussen deel 1 en 2 zijn ook de beschrijvingen van de systemen boeiend om te lezen.

Boek over boeken

Er zijn volgens Van Delft dan wel veel verschillende geschiedenissen van het gedrukte boek, de geschiedenis die zij zelf heeft geschreven krijgt terecht een mooie plaats in mijn bibliotheek. Op de plank bij de boeken over boeken.

Marieke van Delft

Van wiegendruk tot world wide web, Bijzondere collecties en de vele geschiedenissen van het gedrukte boek

Bijdragen tot de geschiedenis van de Nederlandse boekhandel, nieuwe reeks, deel XVII
(Zutphen 2015)
ISBN 9789057306341, € 39,50
Walburg Pers

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Historiën Twitter
Schrijf je in voor TOEN!