Is ons eten niet Romeins?

De Romeinen staan bekend om hun vreetfestijnen en bacchanalen. Kosten noch moeite worden gespaard. Niet alleen op het eten wordt gelet, maar ook of alle meubels, bijzettafels goed bij het menu passen. Niets is minder waar. De gemiddelde Romein eet sober, zo blijkt uit recente archeologische opgravingen.

Romeinen aten netjes, arm en rijk

In tegenstelling tot de overgeleverde eetfestijnen, waarbij het er ruig aan toe zou zijn gegaan, at het overgrote deel van de Romeinen eenvoudig en zittend aan tafel. Een gemiddelde Romein at drie keer per dag. De meeste huizen hadden geen eigen keuken, die luxe was alleen weggelegd voor de allerrijksten, die natuurlijk niet zelf kookten, maar dit lieten doen. In alle andere landen in de Oudheid stonden de vrouwen in de keuken, maar bij de Romeinen, die geloofden dat het graan was uitgevonden door de vrouwen. Als dank daarvoor was koken geen vrouwen- maar slavenwerk.

Een onbekende Romeinse vrouw als de godin Ceres (235-250v.Chr.) Louvre Parijs

Een onbekende Romeinse vrouw als de godin Ceres (235-250v.Chr.). Ceres was godin van de landbouw en uitvindster van het graan. Louvre – Parijs

De hoofdmaaltijd, de cena, vond plaats in de namiddag tot de avond, was vooral in de hoogste kringen de belangrijkste maaltijd. Daarbij werden vaak gasten uitgenodigd om te pronken met smaak, stijl en rijkdom. Voordat de maaltijd begon, werden de handen en voeten gewassen. Bij de maaltijd werden geen wapens of sieraden gedragen. Je mocht een ander niet storen, je niet onbescheiden of onbeschaafd opstellen, of andermans eetlust bederven. Teveel wijn drinken werd beschouwd als ongedisciplineerd. Een vreetfestijn werd het bijna nooit. Het toppunt van onbeschaafd gedrag in de Romeinse tijd was het weggooien van voedsel.

Het voorgerecht (gustatio) bestond uit kleine hapjes, waarbij eitjes nooit ontbraken, gekookt of rauw leeggezogen. Hierbij werd ook een aperatief gedronken, een gekruide, zoete wijn, mede of mulsum geheten. Het hoofdgerecht bestond uit omeletten en brood met een stevige soep, groenten, een peulvruchtengerecht, puls (een soort graanpap), vlees of vis. Als nagerecht (mensa secunda) werden dranken, kaas, noten, fruit en zoetigheden gepresenteerd. Voor de slaven begon vanaf dit moment het feest. Het brood waarmee de handen tijdens de maaltijd waren afgeveegd werd aan hen gegeven (als de honden hun niet voor waren geweest).

Legioenen lieten kruiden achter

Als je niet werd uitgenodigd, ging je naar een winkeltje of eetstalletje. Of je gebruikte gezamenlijk de maaltijd, die beduidend eenvoudiger zal zijn geweest dan bij een gastheer. De allerarmsten moesten het doen met puls en (varkens)vlees. Soldaten kookten iedere dag hun eigen eten in een aardewerken potje. Daarvan zijn er langs de Limes legio gevonden. De strijdmakkers aten gezamenlijk. Het menu bestond uit graanpap (puls), brood en vlees, veel vis en wat wild, daaraan toegevoegd wat kruiden zoals dille, karwijzaad, koriander, peterselie, selderij en venkel. In de afvalkuilen die de archeologen hebben blootgelegd zijn in Nederland resten gevonden van dierenbotten (voornamelijk van rund, maar ook schaap en geit), vis (zoutwatervis houting en zoetwatervissen paling, karper en snoek) en schelpen.

 

Recepten uit de oudheid

Walnotenbomen, selderij, maggiplant (lavas), andijvie, diverse soorten sla, (onder andere veldsla; kropsla werd pas geteeld in de Middeleeuwen), prei en ui, zijn niet typisch Nederlands, maar oorspronkelijk Romeins. Toen de Romeinse legers uit deze streek afmarcheerden, zijn de kruiden en gewassen gebleven.

Romeins bord, gevonden in Utrecht (foto ES)

Romeins bord, gevonden in Utrecht (foto ES)

Er zijn Romeinse recepten bewaard gebleven, in De re coquinaria (‘Over de kookkunst’) van Apicius, een kok uit de vierde eeuw. Lizet Kruyff schreef Twintig eeuwen koken en eten. In Rond de tafel der Romeinen van P. Faas staan ook recepten. In het boek Romeinen rondom het Domplein staan recepten die de Romeinen in Utrecht gegeten zouden kunnen hebben. De recepten zijn eenvoudig klaar te maken. Bestellen: ester.smit@gmail.com. Romeinse maaltijd boeken kan bij Eet!verleden in Nijmegen, www.eetverleden.nl.

Bronnen:

P.Faas Rond de tafel der Romeinen (1994)

Smit, E. Romeinen rondom het Domplein (2014)

Schrijf je in voor TOEN!