Jan van Speijk

Jan van Speijk is tussen de Nederlandse oorlogshelden een beetje een vreemde eend in de bijt. Hij heeft geen indrukwekkende carrière als zeekapitein. Het is zijn sterven dat van hem een held maakt.

Jan van Speijk leeft in de negentiende eeuw. Dus niet in één van die twee tijdperken waaruit de meeste Nederlandse oorlogshelden voortkomen: de Gouden Eeuw, en de Tweede Wereldoorlog. Ook heeft Van Speijk geen lange, indrukwekkende carrière die bestond uit een aaneenschakeling van grote overwinningen; hij sterft op zijn 29ste, en hoewel hij op dat moment het commando over een eigen schip heeft, is hij nooit tot de grote bevelhebbers gaan horen. Maar het is de manier waaróp hij sterft, dat hem zo bijzonder maakt. Van Speijk is de Nederlandse geschiedenis ingegaan als zeeheld om één enkele actie waaruit de liefde voor zijn vaderland wel heel duidelijk sprak.

Jan Carel Josephus van Speijk werd op 31 januari 1802 geboren te Amsterdam. Zijn vader stierf op zijn vierde, zijn moeder op zijn tiende, en vanaf dat moment woonde hij in een weeshuis. Op school was hij een goede leerling, en altijd opgewekt en behulpzaam. In 1820 trad hij, na twee keer te zijn afgewezen voor de zeedienst, aan als stuurmansleerling. Langzaam begon hij zich op te werken in de rangorde van de marine. Zijn eerste ervaring in de strijd deed hij op in Indië. Hij was dapper en geliefd bij zijn ondergeschikten; zij zouden hem op handen dragen.

De Belgische opstand

In de zomer van 1830 was er in wat nu België is een opstand uitgebroken. De Belgen wilden zich afscheiden van Holland en hun eigen staat vormen. Van Speijk, inmiddels een onderbevelhebber, wordt naar de haven van Antwerpen gestuurd om deze te blokkeren en de stad te bombarderen. Het bombardement vindt op 27 oktober van dat jaar plaats, en hier wist Van Speijk zich al te onderscheiden. Voor zijn optreden tijdens het bombardement wordt hij op 16 november benoemd tot Ridder der Militaire Willemsorde vierde klasse. Zijn schip lag, net als de andere Nederlandse schepen, op dat moment nog steeds in de haven van Antwerpen. Op 5 februari 1831 had Van Speijk echter de pech dat zijn schip tegen de Scheldewal geblazen werd, waardoor de Antwerpenaren het konden enteren. Van Speijk ging liever dood dan zich te moeten overgeven, of de Nederlandse vlag naar beneden gehaald te zien worden. Volgens de overlevering sprak hij de woorden “Dan nog liever de lucht in!” en blies het hele schip met iedereen aan boord, vriend en vijand, inclusief zichzelf, op. Deze daad werd beroemd in Nederland en daarbuiten, en gaf een nieuwe impuls aan de Nederlandse moraal in de oorlog die op dat moment gevoerd werd.

 

Herinneringen aan Van Speijk

 

Voor Van Speijk zijn diverse monumenten opgericht. De vuurtoren in Egmond aan Zee is naar hem vernoemd en geldt als officieel monument. Ook is er, net zoals het geval is bij de meeste andere zeehelden, een schip van de Nederlandse marine naar hem vernoemd, en is zijn heldendaad vastgelegd op minstens twee schilderijen die allebei te bezichtigen zijn in het Rijksmuseum in Amsterdam.

Bronnen:

F.J. Staal [ed.], Grote Winkler Prins Encyclopedie, zevende druk 1966-1975, Elsevier.
Nenasu, Jan van Speijk, Utrecht, 1935.
http://www.van-speijk.nl/Van-speijk.nl%202006/content2/wie%20was%20van%20speijk.htm

Meer artikelen door Inge Groenen:

• Erik Hazelhoff Roelfzema
• Bram van der Stok
• Paus Benedictus XVI: een portret
• Carnaval: eeuwenoud feest der zotten
• Fidel Castro: rebel, bevrijder,dictator
• Alles over Sinterklaas
• De Verlichting in Nederland
• Fidel Castro: rebel, bevrijder en dictator
• John Demjanjuk
• Het gezicht van de Kerstman

No related posts.

Related posts brought to you by Yet Another Related Posts Plugin.