John Baskeyfield hield stand

Tijdens de laatste dagen van operatie Market Garden sterft sergeant John Baskeyfield in een verschrikkelijk vuurgevecht met Duitse tanks, die hij met zijn zespondskanon probeert uit te schakelen.

john_baskeyfield

John Baskeyfield op een foto van het Britse leger. bron: wikimedia commons

Aan de actie houdt Baskeyfield – postuum-  het Victoria Cross over, de hoogste Britse dapperheidsonderscheiding. Het toekennen van de onderscheiding wordt uitgebreid gemotiveerd:

‘De buitengewone dapperheid van deze man is bijna niet te beschrijven. Zijn moed was tijdens de volgende dagen in Arnhem een voortdurende bron van inspiratie voor alle rangen. Hij kende geen angst, negeerde zijn pijn en door zijn buitengewone vechtlust stak hij iedereen die getuige was van zijn gedrag, aan met dezelfde agressiviteit en plichtsbetrachting als die welke zijn acties kenmerken’.

In dit artikel staan we stil bij John Baskeyfield en zijn acties in de slag om Arnhem, onderdeel van operatie Market Garden.

Op weg naar de oorlog

John Baskeyfield, of Jack, zoals hij door vrienden werd genoemd, was een normale jongen uit Burslem, Engeland. Op school hield hij van geschiedenis en aardrijkskunde en de zaterdagavonden bracht hij bijna altijd door in een danslokaal in het plaatsje Hanley.

In februari 1942 moest ook John in dienst. Hij werd als infanterist naar Afrika en Sicilië gestuurd. Op zaterdagochtend 16 september 1944 werd hij opgeroepen voor een nieuwe missie. Waar de reis heen zou gaan werd niet bekendgemaakt. Pas in het zweefvliegtuig, getrokken door een transportvliegtuig, op weg naar bezet gebied vertelde de piloot ze op weg waren naar Nederland.

Richting Arnhem

Boven Nederland maakten de zweefvliegtuigen zich los van hun sleepvliegtuigen en begonnen aan de reis naar beneden. Het vliegtuig van John landde op een stuk bouwland in Wolfheze. Het was gelijk druk, want ook andere vliegtuigen waren geland en de mannen waren druk met het uitladen van voertuigen, munitie en wapens, waaronder de zesponds anti-tankkanonnen van Johns sectie. De eerste taak die John en zijn collega’s kregen was het bewaken van de oostelijke zijde van de landingsterreinen, die een dag later opnieuw gebruikt zouden worden.

Korte film over het Horsa zweefvliegtuig, waarmee John Baskeyfield bij Arnhem landde.

In de loop van de dag kwamen de eerste berichten over contact met de vijand. Het tweede bataljon South Stafford, waar John deel van uitmaakte, rukte dwars door Wolfheze op naar de oostzijde van het dorp. De rit was redelijk ontspannen en veel bewoners hadden in de euforie al de Nederlandse vlag uitgehangen. Maar met het invallen van de duisternis namen ook de gevechten toe. Britse zesponderkanonnen bulderden richting de Duitse stellingen, terwijl de Duitsers met mortieren en mitrailleurvuur antwoordden.

De Duitse aanvallen duurden de hele nacht en onder de Britten vielen de eerste doden en gewonden. De mannen kregen geen minuut rust, maar wisten hun posities rond hotel Wolfheze, de voormalige commandopost van de Duitsers, stevig te handhaven. Omdat de radioverbindingen te wensen over lieten, bracht een verbindingssoldaat op een motorfiets ’s ochtends namens generaal Hicks het bevel om twee compagnieën op te laten rukken naar de Rijnbrug in Arnhem[1]. Met de zesponder achter de Jeep zette ook John koers naar Arnhem. Via de Utrechtseweg reed hij Oosterbeek binnen. Vlakbij hotel Hartenstein, waar de Britse generaal Urquhart zijn hoofdkwartier had, raakten de Britse compagnieën in een vuurgevecht met de zwaarbewapende Duitsers, die met grof geschut de Britten onder vuur  namen. John nam ten zuid-oosten van Hartenstein stelling en liet zijn kanon onophoudelijk vuren.

Na een uur vechten trokken de Duitsers zich terug, waarna John zich opnieuw verplaatste, in een poging Arnhem te bereiken. Dwars door Oosterbeek via de Utrechtseweg, de hoofdweg richting Arnhem, bleek geen mogelijkheid: de Duitse tegenstand was te sterk en de weg was door de gevechten vrijwel onbruikbaar geworden.

Voorzichtig zakten de Britten af naar het zuiden van Oosterbeek, op zoek naar begaanbare wegen en minder Duitse weerstand. Tegen de avond strandden de mannen bij de Paasbergschool in het centrum van Oosterbeek, waar ze de drie anti-tankkanonnen stallen in de fietsenloods en zelf wat proberen te slapen.

De volgende morgen probeerden de Britten zich te hergroeperen, om dan een poging te kunnen wagen om door te stoten naar Arnhem. Er werd gevochten om elke meter en steeds weer stonden de Britten voor dezelfde situatie: na een gewonnen gevecht doken in de volgende straat weer andere Duitse eenheden op, die zeer taaie tegenstand boden. Snel oprukken naar Arnhem konden de Britten daardoor wel vergeten. ’s Nachts werd Oosterbeek-Laag bereikt, een gedeelte waar minder gevochten werd en waar de mannen even op adempauze konden komen. Het doel, het versterken van de Britse posities bij de Rijnbrug in Arnhem, was nog altijd ver weg.

Oosterbeek: vechten om elke meter

De volgende ochtend, het is inmiddels 20 september, bereikten de Britten de t-kruising Acacialaan-Benedendorpseweg, aan de zuidgrens van Oosterbeek, waar ze op zeer sterke Duitse tegenstand stuitten. Meteen werden de anti-tankkanonnen in stelling gebracht en begonnen de beschietingen over en weer. De Duitse tegenstand was sterk en de Britten verwachtten een tegenaanval. Verkenners hadden al Duitse pantserwagens en soldaten gezien in de directe omgeving. Johns kanon, opgesteld op de hoek van de Acacialaan, in de tuin van een woonhuis, vuurde op de aanvallers. De Duitsers antwoordden met mitrailleurvuur. Twee Britten vielen dood op de grond, John kreeg een kogel in zijn been.

Baskeyfield

Een zesponds antitankkanon bestookt Duitse pantsers in de omgeving van Oosterbeek. Let op de tekst op het kanon. Deze soldaten zijn ook bij Gallipolli ingezet. bron: wikimedia commons

Veel tijd om bij de doden en gewonden stil te staan was er niet, want twee Duitse Tigertanks naderden snel[2]. De kanonnen werden geladen en John gaf het bevel pas de schieten als de tanks tot op honderd meter genaderd waren. Op honderd meter afstand openden de Britten het vuur op de Tigertanks. Eén van de tanks werd buiten gevecht gesteld door een schot van Johns kanon. Het hevige gevecht duurde nog even voort, maar de Duitsers trokken zich na verloop van tijd terug.

De laatste actie

In de gevechtspauze probeerden de soldaten John ertoe te bewegen zich terug te trekken, zodat hij zijn beenwond kon laten verzorgen. Maar John bleef en gaf aanwijzingen hoe de Britse stellingen verbeterd konden worden. De Britten waren nog maar amper klaar met de wijzigingen, of de Duitsers vielen opnieuw aan. Gedekt door mortiervuur reden de Duitsers zwaar, gepantserd geschut naar voren en rukten Duitse infanteristen door de Oosterbeekse straten op. Britten sneuvelden in hoog tempo en sommige kanonnen konden door gebrek aan mankracht niet meer worden bediend. Het Duitse geschut plaatste een voltreffer op Johns kanon, dat daardoor volledig onbruikbaar werd. John overleefde de klap en in plaats van te vluchten kroop de gewonde sergeant naar een ander kanon, waarvan de gehele bemanning net gedood was. Een andere Britse soldaat, die aan de andere kant van de Acacialaan in dekking lag, zag hoe John het kanon laadde en richtte op een enorm, naderende Sturmgeschütz (STuG III) [3]. De tweede granaat uit Johns kanon was raak en stelde de StuG III buiten gevecht. Toen John het kanon opnieuw laadde, werd zijn kanon vernietigend getroffen door een granaat van een ondersteunende Duitse tank.

StuG_3

Een StuG III tijdens de Tweede Wereldoorlog. Plaats onbekend. bron: worldwarphotos.info

John’s lichaam werd nooit gevonden, maar zijn naam is opgenomen in diverse herdenkingsmonumenten. Voor zijn heldhaftige optreden kreeg John Daniel Baskeyfield postuum het Victoria Cross, de hoogste Britse  militaire onderscheiding die alleen wordt toegekend bij uitzonderlijke moed.

De hoek waar Baskeyfield stand hield. Een bord in de tuin herinnert aan zijn heldendaad. De boom in de tuin is omgedoopt tot Jack Baskeyfieldboom.

Bronnen

Literatuur:

Peelen, Th. en Vliet, A.L.J. van, Zwevend naar de dood (Ter Hoeven 1976)

Websites:

 www.operatiemarketgarden.nl

www.marketgarden1944.nl

www.marketgarden.com

www.airbornemuseum.org

BBC

History of War

Meer Market Garden?

Meer weten over operatie Market Garden? Lees op Historiën verder over:

 

 

 

 

 

 

 


[1]Een compagnie is onderdeel van een bataljon, bestaande uit ongeveer 100-150 manschappen. Vier of meer compagnieën, samen met een stafcompagnie, vormen een bataljon. Een compagnie is verder onderverdeeld in pelotons.

[2] De Tiger I was één van de succesvolste tanks uit de Tweede Wereldoorlog die door Duitsland werd ingezet. De ware kracht van de tank lag in zijn 88 mm kanon: het was in feite de eerste tank die een voorzien was van een krachtig antitankkanon.

[3] Het Sturmgeschütz III, ook wel StuG III genoemd, was een succesvol gemechaniseerd geschut ingezet door de Wehrmacht tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het was een van de weinige types uit die categorie die gedurende bijna de gehele oorlog op alle fronten dienst deed.

Erik Sweers

Erik Sweers studeerde van 1997 tot 2004 geschiedenis aan de universiteit van Utrecht. Sinds 2008 is hij redacteur voor Historiën. Erik heeft in samenwerking met diverse uitgeverijen lesmateriaal voor het voorgezet onderwijs gemaakt, zoals GeschiedenisNU en de geschiedenislesmethode Columbus.

More Posts - Website

1 Reactie op John Baskeyfield hield stand

Geef een reactie

Historiën Twitter
Schrijf je in voor TOEN!