Kan koning Cnut de Engelse overstromingen stoppen?

Tijdens recente overstromingen in Engeland weet de pers hem herhaaldelijk te vinden: koning Canute of kortweg Cnut. De koning probeerde vergeefs de golven te keren.

 

Koning Cnut op het strand. De schepen op de achtergrond verraden de sterk anachronistische weergave van deze elfde-eeuwse gebeurtenis. Bron: voor 1885, door de Neuville [Public domain], via Wikimedia Commons.

Het verhaal gaat als volgt: Cnut laat zijn troon in de branding van de zee plaatsen, hij neemt erop plaats en probeert het tij te keren. Hij gebiedt gewoonweg de golven niet verder het land op te rollen. Dat dit tevergeefs is, behoeft geen uitleg. Door klimaatverandering en onvoldoende middelen om de wateroverlast tegen te gaan hebben de Engelsen de laatste jaren regelmatig de strijd tegen het water moeten voeren. De vergelijking van Cnut met wanhopige boeren, politici en andere belanghebbenden die het opkomende water in  Engeland proberen te weren, is dan snel gemaakt.

Cnut en de golven

Cnut (in Nederlands: Knoet de Grote) is van 1016 tot zijn dood in 1035 koning van Engeland. Hij doet wat je van een vroegmiddeleeuwse koning mag verwachten; hij bevecht zijn tegenstanders, hij voorziet zijn volgelingen en de Kerk van rijke giften. In zee pootjebaden en golven dwingen terug te rollen behoren niet per se tot zijn takenpakket. Het verhaal ‘Cnut en de golven’ kun je gerust met een flinke korrel zout nemen. Het is sowieso niet eigentijds. Het is in de twaalfde eeuw opgeschreven door kroniekschrijver Henry van Huntingdon († 1157). Er zijn uitzonderingen maar de twaalfde-eeuwse historici staan niet bekend om hun scherpe bronnenkritiek.

Victoriaanse historici

Ironisch genoeg zijn het juist deze ‘apocriefe’ verhalen als ‘Cnut en de golven’ en ‘Koning Alfred die koeken laat aanbranden’ die nu vaak nog de enige herinnering zijn aan de Angelsaksische periode (5e-11e eeuw) in Engeland. Dat is met name Victoriaanse historici en kunstenaars uit de negentiende eeuw aan te rekenen. Zij brengen in woord en beeld het verleden tot leven. Hun beeld van het verleden wijkt af van de historische werkelijkheid of zover door studie die werkelijkheid is te benaderen. Wat de Victorianen aanspreekt in een verhaal als ‘Cnut en de golven’ is de moraal.

Cnut is een koning die zich tegen de golven verzet. Niet omdat hij denkt dat hij het tij kan keren. Nee, als hij het strand opgaat, weet hij zeker dat hij zal falen. Hij weet dat alleen God de macht heeft de zee zijn wil op te leggen. Hij mag een machtig wereldlijk heerser zijn, maar zijn macht heeft grenzen. De boodschap is duidelijk: Cnut handelt uit vroomheid.

Koning van een Noordzeerijk

Juist die moraal ontgaat velen die in het heden de Cnut-vergelijking maken. Zij zetten de koning neer als iemand die zich verzet tegen omstandigheden die hij niet te baas kan. De parallel zien ze in mensen die het tij niet kunnen keren. Of dat nu de Brexit-crisis of het opkomende water dat plattelandsgebieden in het zuiden van Engeland onder water zette. De pers projecteert de hedendaagse machteloosheid op een koning die verre van machteloos was. Cnut was een krachtige leider die regeert in Engeland, maar ook in Denemarken en delen van Noorwegen. Een krachtige machtshebber die heerst over een immens Noordzeerijk. Een koning in een tijd dat hij heeft te maken met aanvallen van buiten en machtsstrijd binnen de grenzen van zijn rijk. Wie zou het water dan niet tot aan de lippen staan?

Private_Eye_Paterson_07-02-2014p20_800x639

Engelse politici kunnen het tij niet keren. De overstromingen blijven Zuid-Engeland teisteren in de eerste maanden van 2014 en in december 2015. Bron: satirisch tijdschrift Private Eye, februari 2014.

 

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

1 Reactie op Kan koning Cnut de Engelse overstromingen stoppen?