Karel Doorman

karel doormanZeeheld Karel Doorman wordt bekend door zijn rol in de Javazee. Met het bevel ‘All ships follow me’ geeft hij in februari 1942 zijn geallieerde eskader de opdracht om tot de aanval op de Japanse schepen over te gaan.  Doorman sneuvelt, maar hij als held wordt hij nooit vergeten.

Karel Doorman. Bron: Wikipedia

Karel Doorman. Bron: Wikipedia

Karel Willem Frederik Marie Doorman werd op 23 april 1889 geboren in Utrecht. Hij was de zoon Carel Willem Frederik Doorman, een militair, en Anna Catharina Theresia Maria Kleintjens.

Een snelle leerling

In 1906 begon Doorman, toen 17 jaar oud, zijn opleiding tot marineofficier aan het Koninklijk Instituut voor de Marine in Den Helder. In 1910 werd hij gepromoveerd tot de rang van adelborst eerste klasse. Hij vetrok naar Nederlands-Indië en toen hij in 1914 terugkwam, haalde hij op het vliegkamp Soesterberg zijn vliegbrevet. In 1918 nam Doorman, samen met enkele anderen, het initiatief om de Marineluchtvaartdienst op te richten. In datzelfde jaar werd Doorman instructeur op marinevliegkamp De Kooy.

Pendelen tussen Nederland en Insulinde

In 1923, Doorman had inmiddels een vervolgopleiding aan de Hogere Marinekrijgsschool afgerond, vetrok hij opnieuw naar Nederlands-Indië. Hij diende vier jaar lang en had functies aan wal en op zee.

Tussen 1928 en 1931 werkte Doorman voor het Departement van Marine. Daarna vetrok hij als commandant van een mijnenlegger weer naar de Oost. In Indië voer hij in deze periode uitsluitend op torpedobootjagers.

Na zijn terugkeer in Nederland in 1934 werd hij benoemd tot Chef van de Staf der Zeemacht in Willemsoord. Deze functie had hij tot september 1937, toen hij voor de vierde keer naar Nederlands-Indië vertrok. Hij werd commandant van de kruiser Sumatra en daarna van de kruiser Java, maar al snel kreeg hij in 1938 het commando over de Nederlands-Indische Militaire luchtvaartdienst. Doorman deed zijn uiterste beste op de militaire luchtvaartdienst te moderniseren en klaar te maken voor een moderne oorlog. Net als andere hoge militairen in zijn tijd dacht Doorman dat een komende oorlog vooral in de lucht zou worden uitgevochten . Op 16 april 1940, enkele maanden voor het uitbreken van de oorlog in het Verre Oosten, was Doorman bevorderd tot de rang van Schout-bij-Nacht.

Op weg naar de oorlog

Als Schout-bij-Nacht moest Doorman zich net als iedereen in hoog tempo voorbereiden op de naderende oorlog. Na de Japanse luchtaanval op de Amerikaanse marinebasis Pearl Harbour in december 1941 had de Nederlandse regering Japan immers de oorlog verklaard. Dat de oorlog naar Indië zou komen stond dus vast, het was nu alleen de vraag wanneer het zou gebeuren. Als Schout-bij-Nacht moest Doorman er voor zorgen dat Japanse soldaten niet op Nederlands-Indische kust zouden kunnen landen.

Om deze taak goed te kunnen uitvoeren, kreeg hij vanaf 3 februari 1942 het commando over een geallieerd eskader dat in de Indische wateren zou opereren. Doorman realiseerde zich goed dat voldoende luchtsteun de kans vergrootte om de Japanners op zee zware verliezen toe te brengen. Toen de strijd steeds hopelozer werd en hij op 26 februari door vice-admiraal C.E.L. Helfrich, bevelhebber van de geallieerde zeestrijdkrachten in het ABDA-gebied (ABDA = American-British-Dutch-Australian), opdracht kreeg om een naderende Japanse invasievloot aan te vallen, vroeg hij steun van vliegtuigen.

De slag in de Javazee: ‘ik val aan, volg mij’

Helaas voor Doorman kreeg hij zowel voor als tijdens de slag in de Javazee, waar de geallieerde schepen onder zijn commando vochten met de Japanse marine, te weinig luchtsteun om de slag te winnen. Daarnaast was er sprake van een gebrekkige seincommunicatie, slecht werkende verbindingssystemen en de oververmoeidheid van het geallieerde personeel. Bovendien was het bereik van het Japanse scheepsgeschut groter.

Op 27 februari 1942 vond in de Javazee de beslissende zeeslag plaats tussen Doormans eskader en het Japanse eskader onder leiding van schout-bij-nacht T. Takagi. Doorman had de beschikking over van vijf kruisers en negen torpedobootjagers, terwijl Takagi veertien torpedobootjagers en twee lichte en twee zware kruisers in het water had. Toen de Japanse vloot naderde, zette Doorman met het bevel ‘all ships follow me’ de aanval in. In de verhalen die na de slag ontstonden, werd ‘all ships follow me’ verbasterd tot het heroïsche ‘ik val aan, volg mij’. Het tactisch sein ‘Ik val aan, volg mij’ heeft hij nooit gegeven. Omdat hij ook het bevel had over Amerikaanse, Britse en Australische schepen gaf hij de bevelen in het engels.

De slag die op 27 februari 1942 met onderbrekingen ruim zeven uren duurde, eindigde met de vrijwel volledige vernietiging van Doormans eskader. Doorman zelf sneuvelde aan boord van De Ruyter, zijn vlaggenschip, dat na ongeveer 1½ uur zonk. Doorman was waarschijnlijk wel in de gelegenheid geweest om zijn schip te verlaten, maar besloot kennelijk, geheel volgens de marinetraditie, om aan boord te blijven en samen met zijn schip ten onder te gaan. Voor zijn heldhaftig optreden tijdens de Slag in de Javazee wordt hij bij Koninklijk Besluit van 5 juni 1942 nr.9 postuum benoemd tot Ridder der derde klasse der Militaire Willemsorde.

Herinneringen van ooggetuigen. Bron: YouTube

De herinnering

800px-Karel_Doorman_Launching_Sea_Fury_NAN10-56

De tweede Karel Doorman. Van het dek stijgt een Hawker Sea Fury op. Bron: Wikipedia

Na de Tweede Wereldoorlog werden diverse Nederlandse schepen  naar Karel Doorman vernoemd. Het bekendste is de tweede Karel Doorman. Dit van oorsprong Britse schip werd in 1948 door Nederland aangekocht voor een bedrag van 27 miljoen gulden en werd in mei 1948 omgedoopt tot Hr.Ms. Karel Doorman. Het vliegdekschip maakte tot 1968 deel uit van de Nederlandse vloot en werd vervolgens in mei 1968 verkocht aan de Argentijnse marine.

Op 20 april 1988 werd een nieuw schip door koningin Beatrix tot Karel Doorman gedoopt. Dit keer ging het niet om een vliegdekschip, maar om een nieuw fregat, waarmee de herinnering aan Karel Doorman levend werd gehouden. Het wapenschild van Hr.Ms. Karel Doorman droeg lange tijd nog de titel ‘Ik val aan, volg mij’, maar omdat hij deze woorden nooit heeft uitgesproken, werd het wapenschild uiteindelijk aangepast met de tekst ‘follow me’, naar het bevel dat Doorman gaf waarmee hij de Slag in de Javazee begon.

Bronnen

Brand, B., Hr. Ms. Karel Doorman. Vliegveld in Zee (Lanasta 2005) 

Weblinks

Instituut voor Nederlandse Geschiedenis

Erik Sweers

Erik Sweers studeerde van 1997 tot 2004 geschiedenis aan de universiteit van Utrecht. Sinds 2008 is hij redacteur voor Historiën. Erik heeft in samenwerking met diverse uitgeverijen lesmateriaal voor het voorgezet onderwijs gemaakt, zoals GeschiedenisNU en de geschiedenislesmethode Columbus.

More Posts - Website

Geef een reactie

Schrijf je in voor TOEN!