Karel de Grote, Stamvader van Europa

Karel de Grote en de geschiedenis van de Franken staan centraal in Karel de Grote, Stamvader van Europa van Jan. J.B. Kuipers.
Karel-de-GroteHet roept bij mij altijd een mengeling van bewondering en verwondering op. Een nieuw boek over een persoon waar wel alles over geschreven lijkt te zijn. Natuurlijk, nieuwe perspectieven, nieuwe onderzoeksvragen en –bij moderne thema’s- nieuwe bronnen kunnen een ander licht op de zaak werpen. Hoe zit dat als je start met een boek over de bekendste middeleeuwse vorst: Karel de Grote? Geen deelstudie, maar een overzichtswerk gericht op een breed publiek. Dat kan leiden tot overbodige uitgaven zoals Karel de Grote, Keizer van het Avondland (2014). Dan heeft auteur Jan Kuipers het een stuk beter aangepakt in Karel de Grote, Stamvader van Europa.

Geschiedenis van de Franken

Kuipers neemt de ruimte om de voorgeschiedenis te schetsen die leidde tot de heerschappij van Karel de Grote. En ook de periode waarna Karels erfenis wordt verdeeld, komt aan bod. Kortom, dit boek is niet zozeer een biografie maar een geschiedenis over de Franken, in het bijzonder over het Merovingische en Karolingische vorstenhuis en dan weer in het bijzonder Karel.

Legende en overlevering

Er is geen vroegmiddeleeuwse persoon, mogelijk op Bonifatius na, van wie we zoveel weten als Karel de Grote. Dus een boek als dit maken is keuzes maken. Kuipers spitst zich vooral toe op het politiek-militaire aspect. In de hoofdstukken ‘Persoon, familie-en hofleven’ en Maatschappij, bestuur en cultuur’ toont hij aan dat Karel de Grote niet alleen actief was op het slagveld. Verdiepend zijn de kaderteksten ‘Legende en overlevering’. Hierdoor houdt de auteur feit en fictie gescheiden maar besteedt wel aan beide kanten van Karels overlevering aandacht. Naast de twaalf hoofdstukken zijn er nog vijf teksten waarin bijzondere onderwerpen worden uitgelicht, zoals ‘Krachtige Merovingische koninginnen’, ‘De paltsen van Herstal, Nijmegen en Aken’ en ‘Abdul Abbaz, wonder uit het Oosten’.

Stamvader van Europa

Kuipers schrijft helder en boeiend en daarmee is dit een prima boek om bekend te raken met Karel de Grote. Het is uitgegeven door Walburg Pers dus dat staat garant voor een fraaie vormgeving. Dit hardcoverboek staat vol kleurenillustraties van goede kwaliteit.

Heldere beschrijving en fraaie vormgeving. Deze krachten van het boek hebben ook hun minpunten. Kuipers’ tekst is beschrijvend. Hij komt niet echt tot een oordeel over Karel de Grote. Hij heerste inderdaad over een groot deel van Europa. Hiervoor gebruikte hij het nodige geweld. Dus hoe gerechtvaardigd is de eretitel ‘stamvader’ die hem in de titel wordt toebedeeld. Ook in het laatste hoofdstuk ‘Het voortleven van Karel de Grote’ komt hierop geen antwoord. Dat Karel in het verleden tot vader van Europa is bestempeld en onder meer door Napoleon als voorbeeld werd gezien, doet er niets aan af of dit oordeel nog steeds staat.

Negentiende eeuwse kunst

Karel de Grote en Alcuin. Schilderij Jean-Victor Schnetz,1830.

Karel de Grote en Alcuin. Schilderij Jean-Victor Schnetz,1830.

Wat betreft het prachtige beeldmateriaal is er vooral geput uit de rijke voorraad negentiende-eeuwse kunstwerken waarin Karel de hoofdrol speelt, zoals Karel de Grote en Alcuinus van Jean-Victor Schnetz uit 1830. De voorstellingen zijn verhalend, maar qua aankleding en setting vertellen ze toch meer over de negentiende-eeuwse kijk op de zaken dan op de vroegmiddeleeuwse situatie. Hoewel de kunstwerken alle gedateerd zijn in het onderschrift, is slechts een enkele keer aangegeven dat het beeld niet zozeer de historische situatie weergeeft als een -verouderde- impressie van die situatie. Als de lezer hierop maar alert is, dan beleeft hij veel plezier aan dit boek over de grootste vroege middeleeuwer.

Jan J. B. Kuipers

Karel de Grote, Stamvader van Europa

(Zutphen 2016)
ISBN 9789462491427, € 29,95, 176 p.
Walburg Pers

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!