Keizer Frederik II, een modern en middeleeuws vorst

Ben Crul schrijft in zijn boek over Frederik II van Hohenstaufen over de wetenschappelijke waarden die deze 13e-eeuwse keizer met verve hanteerde.

Veelwijverij

Vaak werden boeken in de middeleeuwen opgedragen aan eigentijdse vorsten. Met lovende woorden schreef de auteur over de kwaliteiten van zijn vorst. Uiteraard waren vorsten ook zelf een geliefd onderwerp. Ook hier werden hun daden op een bedje van lof tentoongespreid.

Slechts bij uitzondering waren vorsten zelf auteurs. Keizer Frederik II is zo’n uitzondering. In veel opzichten. In de geschiedschrijving is hij lange tijd beschouwd als het enfant terrible van de late middeleeuwen. Tijdens de presentatie van zijn boek (in Museum Valkhof in Nijmegen) haalde auteur Ben Crul het al aan. Zijn onderwijzer bracht Frederik in verband met ‘veelwijverij’. Hoewel hij hiermee juist de aandacht greep van de jongens, sloot de leraar het onderwerp snel af. Het ketterse gedrag van de keizer zorgde ervoor dat hij zich verder in stilzwijgen hulde.

Valkenboek

Deze herinnering uit de jeugdjaren plus een bezoek aan de kathedraal van Palermo waar Frederik begraven ligt, wakkerden bij Crul de belangstelling aan voor de keizer die in de geschiedschrijving -en al bij zijn tijdgenoten- bekend staat als Stupor Mundi. ‘Hij die de wereld versteld doet staan’. Met drie historici richtte hij het Frederik II Genootschap op en zette zich aan het onderzoek. Het resultaat is Keizer Frederik II, Een moderne wetenschapper uit de middeleeuwen 1194-1250. De reden van de focus op de wetenschappelijke prestaties van de keizer geeft de auteur in het voorwoord:

“Toen ik zijn boek [Het Valkenboek, De arte venandi cum avibus] voor het eerst in handen had, kreeg ik bijna de indruk met een eigentijds ornithologisch handboek vandoen te hebben.” “In de rol van wetenschapper onderwerpt hij zich simpelweg aan de regels die daarvoor gelden. Centraal in de wetenschap staat waarheidsvinding en de betrouwbare overdracht van die waarheid.”

Met zijn boek wil Crul meer bekendheid geven aan het Valkenboek. Hij vertaalde grote delen van deze “mijlpaal in de geschiedenis van de wetenschap” voor het eerst in het Nederlands. Mede door de begeleidende teksten zijn de passages uit het middeleeuwse boek zeer toegankelijk.

Onderdanigheid en suprematie

Hoewel Frederik ook op ander gebied -wetgeving, architectuur- moderne trekjes vertoonde, stond zijn haast onderdanige houding om waarheid te vinden in schril contrast met zijn politieke optreden waarbij hij niets -in ieder geval niet de paus- ontziend de keizerlijke suprematie nastreefde. Toch is er een parallel tussen Frederiks interesse voor de valk en valkenjacht én zijn heerschappij.

“Evenals de valk die hoog in de lucht vliegt, staan ook veel onderdanen niet onder direct bereik van de keizer. Maar zoals de valkenier de valk weer in zijn nabijheid doet landen, zo weet ook de keizer zijn onderdanen aan zich te binden.”

Biowetenschapper

Crul steekt zijn bewondering voor de wetenschappelijke houding van de keizer niet onder stoelen of banken. Soms schiet hij qua woordkeuze een beetje door, door hem te kenmerken als “de eerste en enige natuurfilosoof en biowetenschapper die alleen de feiten laat spreken…” Anderzijds is het enthousiasme aanstekelijk. Het maakt je nieuwsgierig naar deze bijzondere vorst. Frederik II was een vorst die niet alleen zijn tijdgenoten versteld deed staan.

Ben J.P. Crul

Keizer Frederik II, Een moderne wetenschapper uit de middeleeuwen 1194-1250

ISBN 9789401910200, €29,99, 328 p.
Uitgeverij Omniboek

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!