Kenau Simonsdochter Hasselaer

kenau kleinKenau Simonsdochter Hasselaer, de Heldin van Haarlem, is een begrip geworden. Maar was deze met zwaarden en pistolen behangen vrouw, die Haarlem tegen de Spanjaarden verdedigde?

Kenau

Kenau Hasselaar op de stadswallen van Haarlem. Schilderij van Barend Wijnveld Jr. (1820-1902) en Johannes Hinderikus Egenberger (1822-1897) Bron: Wikipedia

Jeugd en gezin

Kenau werd in 1526 geboren is Haarlem, als dochter van Simon Brouwer en Guerte Hasselaer. Kenau’s ouders waren welgestelde brouwers. Opvallend is dat Kenau de achternaam van haar moeder droeg. Hoewel het niet helemaal zeker is, is het aannemelijk dat de achternaam van haar vader, Brouwer, niet meer was dan een beroepsaanduiding, waardoor ze de achternaam van haar moeder aannam.

Welke religieuze voorkeur de familie tijdens de Opstand had is niet bekend, maar enkele familieleden van Kenau hadden nauwe contacten met de partij van de Opstand.

Op haar achttiende trouwde ze met Nanning Borst, een scheepsbouwer. Uit dit huwelijk werden drie dochters en een zoon geboren. Nanning is waarschijnlijk in 1562 gestorven. In die tijd had ze zich het beroep van Nanning, scheepsbouwer, eigen gemaakt en zette dit na zijn dood voort. Kenau bouwde vooral binnenvaartschepen.

Het beleg van Haarlem

Over wat Kenau tijdens het beleg van Haarlem precies heeft gedaan, is maar weinig geschreven. Volgens de Nederlandse historica Els Kloek is haar bekendheid en roem waarschijnlijk ‘geheel terug te voeren op het boekje Historie ende waerachtich verhael van al die dinghen die gheschiet sijn, van dach tot dach, in die lofweerdichste ende vermaerste stadt van Hollandt, Haerlem ghenoemt, in dien tijt als die van den Hertoghe van Alba beleghert was (Delft 1573)’[1]. Dit boekje is tijdens het beleg geschreven door de Friese geleerde Arcerius. Over Kenau zegt hij: ‘een zeer mannelijke vrouw, die met recht een Manninne genoemd mag worden, … [die] met arbeid, wapens en tegenweer het algemene welzijn voorstond en met spijt en schimpen de vijand onophoudelijk tergde’.

Maar er zijn ook ander bronnen die melding maken van een vechtende vrouw tijdens het Beleg van Haarlem. Sommige Duitse huursoldaten hebben verklaard dat Kenau aan het hoofd zou hebben gestaan van 300 vrouwen die met kokend water, brandend stro en gesmolten pek vanaf de stadsmuren de vijand van zich afhield.

Ook de Nederlandse geschiedschrijver P.C. Hooft zegt dat Kenau niet bang was om de Spanjaarden met spies, geweer en degen te bestrijden. De vrouwen vochten volgens hem actief mee omdat ze wisten hoe de Spanjaarden waren omgegaan met de vrouwen in andere veroverde steden.

Emanuel van Meteren, de eerste Geschiedschrijver van de Opstand, schrijft in zijn werk Belgische ofte Nederlantschen Historie van onsen tijden (1599):

‘Die van binnen Haarlem hadden ooc een cloecke vrouwe ende eerbaer weduwe, omtrent XLVI jaren out, Kennau genoemt, die dander vrouwen in allen noot aenvoerde ende met eenighe andere veel manlycke daden boven vrouwen aert bedreef op ten vijant, met spiessen, bussen ende sweert, als een man haer behelpende in vrouwelycke habijt.’

Toch geen heldin?

Anoniem portret van een zwaarbewapende Kenau. Bron: Wikipedia

Anoniem portret van een zwaarbewapende Kenau. Bron: Wikipedia

Volgens sommige historici is het ondanks de diverse verklaringen niet te bewijzen of Kenau daadwerkelijk heeft meegevochten tijdens het Beleg van Haarlem. Ze baseren dat onder meer op het feit dat Kenau, in een brief aan de stad Haarlem waarin zij geld eist voor een jaren eerder geleverde partij hout, geen melding maakt van haar heldendom. Het stadsbestuur retourneerde de brief met als toevoeging het woord ‘nihil’: Kenau, de heldin van Haarlem, kreeg geen cent[2].

Na het Beleg van Haarlem heeft Kenau Haarlem verlaten. Waarschijnlijk reisde ze haar zus en zwager achterna. Eerst naar Delft, en later naar Middelburg.

In 1574 werd Kenau door de Staten van Holland benoemd tot waagmeester en collecteur van de impost (een vorm van belasting) op turf van Arnemuiden. In 1579 keerde ze terug naar Haarlem.

De laatste reis

In juni 1588 trok Kenau er zelf op uit om hout te kopen in Noorwegen. In een brief aan haar dochters schrijft Kenau dat Kenau zelf maar met de schipper was meegegaan, omdat deze zijn bemanning niet uit de herberg kreeg. Wat er daarna met Kenau is gebeurd, is een groot raadsel. Het schip werd teruggevonden, maar van Kenau was geen spoor te bekennen. Haar dochters waren ervan overtuigd dat het schip door zeerovers was overvallen en dat hun moeder was vermoord. Uiteindelijk werden de dochters geloofd en werd Kenau officieel doodverklaard.

Literatuur:

Kloek, Els, Kenau. De heldhaftige zakenvrouw uit Haarlem (Verloren b.v. 2001)

Websites:

Digitale Vrouwenlixicon van het Instituut voor Nederlandse geschiedenis 

Scholieren.com


[1] Kloek Els, Hasselaer, Kenau, in: Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland. URL: http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/DVN/lemmata/data/KenauSimonsdrHasselaer [07/04/2009] [2] Haar dochters hebben Kenau’s juridische strijd na haar dood voortgezet. Uiteindelijk ging het stadsbestuur akkoord met de betaling.

Erik Sweers

Erik Sweers studeerde van 1997 tot 2004 geschiedenis aan de universiteit van Utrecht. Sinds 2008 is hij redacteur voor Historiën. Erik heeft in samenwerking met diverse uitgeverijen lesmateriaal voor het voorgezet onderwijs gemaakt, zoals GeschiedenisNU en de geschiedenislesmethode Columbus.

More Posts - Website

1 Reactie op Kenau Simonsdochter Hasselaer

  • Levi schreef:

    Prachtige dame en wat een fantastische geschiedenis. Hoe die vrouw gevochten heeft, Ongelofelijk!! Daardoor kunnen wij nu allen in vrijheid leven.

    Ik zal laatst de trailer van de film over haar. Prachtig en Ontroerend! echt een must-see!!

    voor de liefhebber: https://www.youtube.com/watch?v=YFIESiMNGBc

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Schrijf je in voor TOEN!