Konvooi door het ijs

In Konvooi door het ijs beschrijft William Geroux hoe de bemanning van een vloot schepen tijdens de Tweede Wereldoorlog de dreiging van Duitse bommenwerpers en erbarmelijke weersomstandigheden trotseert.

De Tweede Wereldoorlog is gewonnen door een broos bondgenootschap. De Britse premier Winston Churchill had al zijn energie en charme gericht op president Franklin Roosevelt om de isolationistische Verenigde Staten te overtuigen om de Oude wereld te hulp te schieten. Er was overredingskracht en een Japanse aanval op Pearl Harbor nodig voordat de samenwerking daadwerkelijk op gang kwam. 

Vijand van mijn vijand

Tegen de andere bondgenoot, de Sovjet-Unie, koesterde Churchill een diep wantrouwen. Hoewel hij sowieso diepgeworteld anti-bolsjewistisch was, was zijn achterdocht niet ongegrond. Enkele jaren eerder had Jozef Stalin immers een niet-aanvalsverdrag met Adolf Hitler gesloten dat nazi-Duitsland de garantie gaf niet op alle fronten strijd te hoeven leveren. Nadat de Duitse legers in 1941 een grootschalige aanval op Russisch grondgebied plaatste, was het met dat pact gedaan. Het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie waren tot elkaar veroordeeld in de strijd tegen de nazi’s, met als motto ‘De vijand van mijn vijand is mijn vriend.’ 

Noordelijke ijszee

William Geroux gaat in Konvooi door het ijs in op een van de gevolgen van de geallieerde samenwerking: de Amerikaans-Britse konvooien die via de noordelijke vaarroute Rusland bevoorraden. Het immense Russische leger had behoefte aan wapens tanks, vliegtuigen en voedsel. Eigenlijk aan alles. Het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten zetten konvooien in om de Sovjet-Unie in die behoeften te voorzien. Veel verkeer verliep via een zuidelijke route, een deel echter verliep via de noordelijke zeeën. Vanuit de basis op IJsland voeren schepen naar de havensteden Moermansk en Archangelsk.

Konvooi PQ-17

De auteur stelt konvooi PQ-17 centraal in zijn verhaal. Deze vloot werd niet alleen geconfronteerd met de verwachte dreiging van Duitse aanvallen er ijzige weersomstandigheden, een ingreep van de Britse Admirality maakte de dramatiek compleet. De Lord Admiral ontbond namelijk het konvooi toen het op volle zee was. Dat zorgde ervoor dat de overgebleven schepen als aangeschoten wild waren overgeleverd aan de elementen. De verliezen waren groot. Tanks, bommenwerpers en trucks zonken naar de zeebodem of explodeerden in plaats van dat deze konden worden ingezet aan het front.

‘Het feit dat er betrekkelijk weinig doden waren gevallen, was het enige positieve wat over het debacle rond konvooi PQ-17 gezegd kon worden.’

Konvooicatastrofe

Op het hoogste politieke niveau groeide het wantrouwen. Stalin zag in het bevel om het konvooi te ontbinden het bewijs dat de ‘goede wil en bereidheid om de afgesproken verplichtingen na te komen’ ontbraken. Voor de Duitsers was de ‘konvooicatastrofe’ een onderwerp waarmee de propagandamachine op volle toeren kon draaien. 

Levendig verhaal

Geroux brengt in Konvooi door het ijs twee verhalen samen, namelijk dat van:

  • het machtspolitieke spel tussen Churchill, Roosevelt en Stalin
  • de tocht onder hachelijke omstandigheden die de bemanning van de schepen doormaakte.

Hij schrijft in een narratieve stijl die goed past bij een oorlogsavontuur zoals de tocht van de PQ-17 onmiskenbaar is. Hij put hiervoor zowel uit Britse, Amerikaanse, Russische als Duitse bronnen. De auteur bezocht de noordelijke Russische steden om zich een beeld van de omstandigheden te kunnen maken en sprak veteranen en historici. Citaten dragen bij aan de levendigheid van deze geschiedenis die liefhebbers van dit genre zal weten te waarderen. 

Enkele kaarten en infographics verhelderen het reilen en zeilen van konvooi PQ-17.

Geroux, William,

Konvooi door het ijs, De gedurfde actie van geallieerde schepen door het ijs naar Archangelsk tijdens de Tweede Wereldoorlog

(Uithoorn 2019)

ISBN  978 90 452 1904 2, € 32,50, 368 pag.

Karakter Uitgevers

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Schrijf je in voor TOEN!