Lebuïnus, een gedreven missionaris

Terug van weggeweest. Zal dat de gedachte zijn van de Angelsaksische missionarissen die vanuit Engeland naar het land van hun voorvaderen gaan om hen het evangelie te brengen?

De komst van het christendom in Nederland in de zevende en achtste eeuw na Christus hangt samen met de geschiedenis van de Angelsaksische missionarissen. Zij verlieten huis en haard in Engeland om in afzondering te leven op het vasteland. Deze vrijwillige ballingschap was erop gericht hun leven aan God te wijden. De Angelsaksen gingen preken onder de Friese en Germaanse heidenen. De missionarissen Willibrord en Bonifatius behoren tot de landelijke historische canon, niet in de laatste plaats omdat Bonifatius’ hoofd in 754 werd gekliefd door Friese heidenen. De roem van anderen is beperkt gebleven tot een kleinere regio. Dit betreft ook Lebuïnus (gestorven ca. 773). Het centrum van zijn activiteiten lag bij de IJssel, het grensgebied tussen Franken en de heidense Saksen.

Dirk Otten schreef Lebuïnus, een gedreven missionaris, zodat de bekendheid van deze prediker niet langer beperkt hoeft te blijven tot Deventer en omstreken.

Edele kloosterlingen

In ieder hoofdstuk behandelt de auteur een bepaald aspect van de geschiedenis van Lebuïnus. Allereerst komen de bronnen aan bod: met name de Vita Sancti Liudgeri van bisschop Altfried van Münster en de anonieme Vita Lebuini antiqua, beide geschreven halverwege de negende eeuw. In hoofdstuk 2 aandacht voor de Angelsaksische achtergrond van Lebuïnus. Hoewel dit zeker een belangrijk aspect is, ben ik niet onder de indruk van de invulling. Dat er geen enkele concrete informatie over Liafwin (Lebuïnus’ Angelsaksische naam) is, bemoeilijkt de zaak. Maar een bestudering van het Angelsaksische kloosterleven in zijn algemeenheid kan meer diepte geven aan de individu die beschreven wordt. Zo zegt Otten dat “reizen in zijn tijd was weggelegd voor de elite”, maar verzaakt in te gaan op het feit dat de kloosters nagenoeg uitsluitend bevolkt werden door edelen. Dit zegt immers iets over de sociale achtergrond van de kloosterlingen, ook Liafwin.

De meeste aandacht gaat uit naar de kerstening van Engeland door Augustinus in de late zesde eeuw. Het stichten van kloosters en de daarbij horende ontwikkeling van een kloostercultuur zou echter pas in de tweede helft van de zevende eeuw op gang komen. De literatuurlijst verraadt dat Otten geen recente boeken over Angelsaksisch Engeland heeft geraadpleegd.

Taalkunde

De taalkunde ligt Otten duidelijk beter, zoals zijn professionele curriculum al deed vermoeden. De uitleg over de samengestelde namen in het Germaans en de taalverwantschap van het Oud-Engels met de Germaanse talen op het continent zijn duidelijk. De steun c.q. bemoeienis van de Frankische staat met het missiewerk wordt beschreven in hoofdstuk 3. Ook de economische betekenis van de Veluwe, die opbloeide dankzij de ijzerwinning, krijgt aandacht.

Wilp en Deventer

De directe omgeving van Lebuïnus’ activiteiten is de IJsselvallei (h. 4). Met een uitvoerige etymologische beschrijving van de plaatsen Wilp en Deventer beklimt Otten wederom zijn stokpaard. Tevens geeft hij een beschrijving van het landschap in de achtste eeuw. De IJssel werd in die tijd een bevaarbare stroom die geschikt was voor handelsverkeer. Lebuïnus bouwde aan de rivier zijn kerk. Ten oosten van de IJssel lag het Saksenland (h.5). De taak was om de heidense inwoners te bekeren. Een bezoek aan een Saksische volksvergadering in Marklo waar Lebuïnus vijandig wordt bejegend, geeft aan dat er nog het nodige bekeringswerk te doen was na zijn dood in 773 (h. 6). Ondanks zijn weinig succesvolle missiewerk ontwikkelde zich niettemin een cultus. Pelgrims trokken naar Deventer en hagiografen schreven tot in de twaalfde eeuw over de “gedreven missionaris”.

Bondige uiteenzetting

“Geen martelaarsdood voor Lebuïnus, geen drommen bekeerlingen zoals Bonifatius die had”, schreef de anonieme hagiograaf. Dit maakt de persoon van Lebuïnus niet minder interessant. Immers, juist predikers zoals hij waren er meer dan uitzonderlijke, spraakmakende mannen die bergen verzetten.

Het is echter moeilijk om met de weinige gegevens een biografisch beeld te schetsen. Als de hoofdvraag van Otten inderdaad ‘wie was Lebuïnus?’ was, zoals de achterflap stelt, dan is het antwoord teleurstellend. Als een bondige uiteenzetting van het gebruik van hagiografische bronnen, Germaanse taalkunde en een beschrijving van het achtste-eeuwse landschap waarin de missionaris ijverde, is dit boekje beter geschikt. Hoewel het slechts 91 pagina’s dik is, is de verscheidenheid aan aandachtsgebieden groot. De auteur is in zijn taalgebruik to-the-point. Ten aanzien van historische gegevens durft hij ook knopen door te hakken; qua geschiedkundige accuratesse niet altijd even sterk, maar om een vlot beeld te schetsen wel doeltreffend. Het merendeel van de afbeeldingen is zwart-wit, waarbij de voorkeur is gegeven aan romantisch ogende gravures en schetsen.

Otten, D.,

Lebuïnus, een gedreven missionaris,

Middeleeuwse studies en bronnen XCII

(Hilversum 2006).

ISBN 90-6550-914-3. Uitgeverij Verloren BV

[bol_product_links block_id=”bol_5bba33ae471f0_selected-products” products=”1001004002740444″ name=”Lebuinus” sub_id=”” link_color=”003399″ subtitle_color=”000000″ pricetype_color=”000000″ price_color=”CC3300″ deliverytime_color=”009900″ background_color=”FF9C38″ border_color=”D21C00″ width=”200″ cols=”1″ show_bol_logo=”1″ show_price=”1″ show_rating=”1″ show_deliverytime=”1″ link_target=”1″ image_size=”1″ admin_preview=”1″]

Leon Mijderwijk

Leon Mijderwijk (1975) studeerde voor Leraar Geschiedenis 2e graads aan de HU en deeltijd Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn aandacht gaat uit naar de vroege middeleeuwen, in het bijzonder van Engeland. Hij schreef artikelen en recensies voor Westerheem, Archeologie Magazine, So British & Irish, Muntkoerier en Filatelie. Leon is redactiemedewerker van het Detectormagazine en Historiën-redacteur. Hij onderhoudt contact met diverse uitgeverijen, archeologen en historici.

More Posts

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Schrijf je in voor TOEN!