Leiders van de Gouden Eeuw

Of het zijn levenswerk is, laat ik liever aan het oordeel van de auteur zelf over, maar met Leiders van de Gouden Eeuw dat is verschenen bij Walburg Pers, heeft Gerben Graddesz. Hellinga, een fraai kwartet boeken afgerond.

Of het zijn levenswerk is, laat ik liever aan het oordeel van de auteur zelf over, maar met Leiders van de Gouden Eeuw, heeft Gerben Graddesz. Hellinga, een fraai kwartet boeken afgerond.
De aanpak van Leiders van de Gouden Eeuw is wel enigszins anders dan die van Zeehelden, Pioniers en Meesters van de Gouden Eeuw. In tegenstelling tot die drie delen worden de leiders chronologisch in plaats van alfabetisch beschreven. Dit laat het onderwerp ook toe. Want een bestuurder heeft normaliter een opvolger, een held of meester moet maar afwachten of iemand uit zijn schaduw kan treden, laat staan tot zijn hoogte kan reiken. De functies die Hellinga beschrijft zijn stadhouders, raadspensionarissen en burgemeesters van Amsterdam. Zo ontstaat een driedimensionale visie op de ontwikkeling van de Republiek ten tijde van de Gouden Eeuw. De religieuze leiders (‘Theologen’) en diplomaten en zakenlieden (‘Overige prominenten’) besluiten het boek. Onder al die leiders is overigens geen vrouw te vinden.

Stadhouders
De auteur heeft een heldere schrijfstijl. Bij een biografie van hooguit acht pagina’s ontstaat al snel het gevaar dat het een opsomming van gebeurtenissen in het leven van de hoofdpersoon wordt. Hellinga ontwijkt die valstrik. Hij geeft eerder een beeld van de ontwikkeling van de persoon. De beperkte lengte van de artikelen laat anderzijds weinig ruimte voor diepgaande analyse. In  het artikel over Prins Maurits, is hij toch vooral de veldheer van de Slag bij Nieuwpoort en degene die het aan de stok kreeg met raadspensionaris Van Oldenbarneveldt. Frederik Hendrik groeide uit van ‘Mooi Heintje’ tot de ‘Stedendwinger’. Kortom, de bekende ‘canon’ van hun leven. Niettemin weet Hellinga daarbij clichés te vermijden.

Steekpenningen en geldschieters
Voor de lezers die de nodige Oranje-kennis hebben, zijn juist de beschrijvingen van de minder bekende leiders interessant. Zoals de biografie van de Amsterdamse burgemeester Gillis Valckenier. Hij ventte zijn “onaangename karakter” uit op politiek vlak. Dreigementen, stemmengesjoemel en steekpenningen gebruikte hij om zijn tegenstanders af te troeven.
Of de biografie van Louis de Geer, de “eerste grootindustrieel in de geschiedenis”. Hij was actief in meerdere branches. Hij exploiteerde grondstoffen in Zweden zoals hout, zilver en ijzer. Van die grondstoffen liet hij producten, lees: wapens, maken. Maar ook trad hij op als geldschieter. In de Dertigjarige oorlog leende hij geld uit aan de Zweedse koning. Koning Gustaaf Adolf investeerde dat geld weer in wapens die hij kocht bij… Inderdaad, voor De Geer sneed het mes aan twee kanten. Zijn zakelijk inzicht zorgde ervoor dat de Luikse burger uitgroeide tot een edelman met de nodige invloed aan het Zweedse hof.

De daden van de zeehelden, pioniers, meesters en leiders van de Gouden Eeuw, bekend en minder bekend, hebben hun glans niet verloren. Hellinga en de vormgevers van Walburg Pers hebben met zorg hun daden nog eens opgepoetst.

Leiders van de Gouden Eeuw
Gerben Graddesz. Hellinga
(Zutphen 2009)
ISN 90 5730 623 9, € 29,95
Uitgeverij Walburg Pers

• Wanneer is het Pasen?
• Spinoza, een hoorcollege
• Dagboek van Jan Terlouw
• Jan Terlouw bij Huiskamer TV Show
• Nederlands verleden in schilderijen