Lesmateriaal basisonderwijs:Het verleden uit – De toekomst in

Met het programma ‘Erfgoed van de Oorlog’ zijn de verhalen van de Tweede Wereldoorlog, groot en klein, in al hun veelkleurigheid vastgelegd. Er zijn ook verschillende lesbrieven uitgegeven. 

De verhalen van de Tweede Wereldoorlog zijn niet alleen geschiedenis, maar een blijvende bron van reflectie en van belang voor nu en voor later. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft in 2007 het programma ‘Erfgoed van de Oorlog’ gelanceerd. Door dat programma zijn de verhalen van de Tweede Wereldoorlog, groot en klein, in al hun veelkleurigheid vastgelegd. De 221 Erfgoed-projecten hebben een schat aan bruikbaar materiaal opgeleverd, ook voor het onderwijs.

Met het programma 'Erfgoed van de Oorlog' zijn de verhalen van de Tweede Wereldoorlog, groot en klein, in al hun veelkleurigheid vastgelegd. Bron: Erfgoed Revisited

In de leeromgeving ‘Het verleden uit, de toekomst in’ is een selectie gemaakt uit de erfgoed-projecten. Het krijgt zo een nieuwe bestemming en een nieuwe doelgroep: leerlingen uit de bovenbouw van de basisschool. Interviews, foto’s, teksten, affiches, verzetskranten, getuigenissen, spotprenten en proclamaties worden ingezet als bronnenmateriaal binnen educatieve opdrachten.

Een nieuwe generatie zal met een nieuwe blik naar het verleden kijken, ook naar de Tweede Wereldoorlog. De betekenis van die oorlog verandert door de jaren heen. Maar de boodschap die weerklinkt in het oorlogserfgoed is onveranderd belangrijk: vier de vrede, maak je sterk voor democratie, strijd tegen discriminatie en racisme, bescherm mensenrechten. Daar hebben we allemaal een rol in. Vroeger, nu en ook straks.

Het verleden uit, de toekomst in’ is ontwikkeld door het Centrum voor Mondiaal Onderwijs met subsidie van het 4 en 5 Mei Comité. ‘Het verleden uit, de toekomst in’ telt dertig digitale lesbrieven voor de vakken aardrijkskunde, geschiedenis en mens & samenleving. In de lesbrieven gaan de leerlingen individueel, met z’n tweeën of in kleine groepjes van maximaal vier leerlingen aan de slag met een lesbrief die een tot twee lesuren zal duren.

Elke lesbrief bestaat uit: een opdracht (met een creatieve afsluiting), een stappenplan en de aangereikte bronnen.

Voor de docent is er een handleiding en informatie over het erfgoedproject. Voor de handleiding dient de leerkracht zich eenmalig aan te melden.

Voorbeeldles: De Joodse Markt

Opdracht

Er zijn ongeveer 246.000 straten in Nederland, verdeeld over 450 gemeenten. De Gaaspstraat in de Rivierenbuurt in Amsterdam is er één van velen. Op het eerste gezicht een normale straat, maar vergis je niet, de Gaaspstraat is een bijzondere straat met een bijzonder verleden.

Bijzonder aan de Gaaspstraat is het monument dat er staat. Dat monument herinnert aan wat er vroeger is gebeurd, aan een bijzonder verleden, iets waardoor veel mensen terugdenken aan deze straat en zijn buurt. Wat dat is gaan jullie ontdekken in deze opdracht.

Het Kindermonument bij de ingang van de speeltuin aan de Gaaspstraat. Bron: Erfgoed Revisited

We gaan met zijn allen de toekomst in: het is het jaar 2020. Over één jaar (in 2021) bestaat de speeltuin aan de Gaaspstraat honderd jaar. Bij het hek van die speeltuin staat een bijzonder monument.

Iedereen heeft het wel over de speeltuin, maar officieel heet het de ‘Buurt en Speeltuin Vereniging Amsterdam Zuid’. Deze Vereniging wil stilstaan bij de situatie in de Tweede Wereldoorlog en zoekt daarom samenwerking met de Stichting Kindermonument, dat het monument bij het hek van de speeltuin beheert. Uit de leden van beide organisaties is een feestcommissie samengesteld.

Jullie zijn de leden van die feestcommissie. En jullie gaan een expositie samenstellen, met speciale aandacht voor de periode vóór, tijdens en vlak na de Tweede Wereldoorlog.

Stappenplan

In het stappenplan krijgen leerlingen suggesties hoe ze de opdracht het beste kunnen uitvoeren en stellen we hulpvragen bij de diverse bronnen die hen op het juiste spoor zetten.

Bronnen

1) Foto’s van de Gaaspstraat

2) Filmbeelden van de Gaaspstraat

3) De speeltuin*

4) De markt*

* met filminterviews uit www.getuigenverhalen.nl

Voor de docent

De handleiding bestaat uit didactische aanwijzingen, leerdoelen, antwoorden op de hulpvragen en ‘Wanneer is het goed?’.

Erfgoedproject

Stichting Kindermonument heeft de verhalen over de speeltuin aan de Gaaspstraat in Amsterdam vastgelegd. De speeltuin, die er ligt sinds 1921, werd in november 1941 door de Duitse bezetter gevorderd als markt voor Joden. De markt bestond tot augustus 1943. Wat een en ander heeft betekend voor buurtgenoten, Joden en niet-Joden is gevraagd aan de nog levende getuigen. De interviews dragen bij aan de geschiedschrijving van de Jodenvervolging in de Amsterdamse Rivierenbuurt.

Meer informatie

Centrum voor Mondiaal Onderwijs

Postbus 9108

6500 HK Nijmegen

024-3613074

http://www.cmo.nl/erfgoed

cmo@fm.ru.nl

 

Schrijf je in voor TOEN!