Wie is koning Lodewijk Napoleon Bonaparte?

Lodewijk Napoleon Bonaparte is de hoofdpersoon van de eerste aflevering van De IJzeren Eeuw. Hij was de broer van de beroemde Franse keizer en de eerste koning van Nederland. Hij regeerde van 1806 tot 1810 en noemde zichzelf in gebrekkig Nederlands ‘Konijn van Olland’.

 

 

Koning Lodewijk-Napoleon Bron:www.tilburgsarchief.nl

Broer van Napoleon

Lodewijk (Louis) Bonaparte werd op 2 september  1778 geboren als Luigi Bonaparte op Corsica en was 9 jaar jonger dan zijn roemruchte ‘grote broer’ Napoleon.  Vader Bonaparte overleed toen Lodewijk nog maar zeven jaar oud was en dat was voor ‘grote broer’ Napoleon de reden om Lodewijk op 13 jarige leeftijd mee te nemen naar Frankrijk voor zijn verdere opvoeding en scholing.  In Frankrijk deelden de broers een eenvoudige kamer en gedurende deze periode werd Lodewijk ‘klaargestoomd’ door broer Napoleon voor een militaire loopbaan en werd hij benoemd als zijn adjudant en ging als negentienjarige jongeman mee op de veldslag te Italië.  Alle inspanningen van Napoleon ten spijt was Lodewijk echter geen militair in hart en nieren en had hij een grote afschuw van oorlog voeren en geweld. Bovendien had Lodewijk ook de nodige lichamelijke klachten zoals een wervelbeschadiging als gevolg van een val van zijn paard en reuma aan zijn rechterhand.  De grote karakterverschillen tussen beide broers werd steeds zichtbaarder en zou later ook leiden tot grote conflicten.

Twee broers uit hetzelfde gezin, en geboren uit dezelfde ouders maar zij waren zowel uiterlijk als innerlijk twee totaal verschillende persoonlijkheden die wel moesten botsen met elkaar. Napoleon kwam over als de keiharde strateeg met een dominant heerszuchtig karakter die anderen naar zijn hand wil zetten terwijl Lodewijk een uitgesproken intellectueel was. Ook schilderijen van beide broers weerspiegelen treffend de verschillen in persoonlijkheid in uiterlijk en  gelaatsexpressie.  Toch was Lodewijk beslist geen willoze marionet en vazal van zijn broer, en ging hij een eigen koers als koning van Nederland, dit tot zeer groot ongenoegen van Napoleon. Dit leidde ook tot stevige conflicten tussen de twee broers.

In 1802 trouwde Lodewijk met Hortense de Beauharnais, dochter van Joséphine de Beauharnais, echtgenote van Napoleon en het gearrangeerde huwelijk was zeer ongelukkig. Twee totaal verschillende persoonlijkheden werden gedwongen met elkaar te trouwen onder druk van Napoleon en Joséphine. Toch werden drie kinderen uit het huwelijk geboren: Napoleon Karel,  Napoleon Lodewijk  II  en Karel Lodewijk Napoleon III.  Hortense was extravert en levendig  en Lodewijk daarentegen was serieus, melancholisch en teruggetrokken.

Lodewijk leidde met zijn gezin een teruggetrokken bestaan op zijn landgoed buiten Parijs toen hij door ‘grote broer’ Napoleon naar Nederland werd ‘gedirigeerd’ om daar koning te zijn, iets waarop hij en zijn vrouw Hortense beslist niet zaten te wachten.  Hortense kon absoluut niet aarden in het voor haar zo koude en saaie Nederland en daar miste zij het bruisende leven in Parijs waar zij schitterde aan het hof van Napoleon.  Ook in Nederland zat men beslist niet te wachten op die door Napoleon Bonaparte opgedrongen Franse koning  die met zijn gezin het  paleis Huis ten Bosch in Den Haag betrok, maar van echt verzet was desondanks geen sprake.  Ondanks de benoeming van Lodewijk tot koning van Nederland werd Nederland niet ingelijfd bij Frankrijk. In naam bleef Nederland onafhankelijk en bleven eigen wetten en religie  gehandhaafd, waaronder de vrijstelling van dienstplicht.

Betekenis van Lodewijk Napoleon Bonaparte voor Nederland

Nederland stond er bestuurlijk en economisch zeer slecht voor en kende een grote administratieve chaos. Er moest dus een Centrale Overheid met Centrale regels en wetten komen en de losse provincies moesten tot één natie gevormd worden.  In zijn memoires schreef Lodewijk: ‘Een koning dient op alles zijn stempel, zijn wil te drukken: het grootste voordeel van de monarchie is de eenheid van handelen.’  Lodewijk verdeelde Nederland in tien departementen waarvan aan elk als hoofd een landdrost werd aangesteld. Burgemeesters van grote steden werden voortaan benoemd door de koning. Verder was Lodewijk een tegenstander van harde straffen zoals foltering en dwangarbeid, liet een voor die tijd zeer humane versie van het Wetboek van strafrecht samenstellen, maar hij was ook van mening dat hij rechters af moest kunnen zetten wanneer ze hem niet bevielen. Hij maakte daarmee een inbreuk op de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. Verder kregen religieuze minderheden zoals Joden en Katholieken meer rechten tijdens zijn bewind. Lodewijk verklaarde in 1808 alle religies wettelijk gelijk en stelde bewust joden aan als ambtenaren en nam maatregelen tegen de achterstelling van de katholieken, die nog altijd kerkdiensten hielden in schuilkerken. Op zijn bevel werden enkele kerken teruggegeven aan de katholieken, waaronder de Sint-Janskathedraal in ‘’s-Hertogenbosch. Verder voerde Lodewijk een uniforme munt in en hij zette zich ook in voor verbetering van de gezondheidszorg en het onderwijs.

Van Lodewijk Bonaparte kan zeker gezegd worden dat hij zijn schouders er onder zette om van het koningschap een succes te maken. Hij was betrokken bij het Nederlandse volk en toonde dit ook in de praktijk door het afleggen van werkbezoeken op diverse plaatsen en zijn krachtdadige optreden bij de twee nationale rampen die tijdens zijn bewind plaats vonden.

Op januari 1807 ontplofte een met buskruit volgeladen schip in het centrum van Leiden en deze ramp ging de geschiedenis in als de Leidse kruitramp. Lodewijk vertrok dezelfde dag naar Leiden waar honderden huizen waren weggevaagd en vele slachtoffers waren. Doortastend trad de koning op en liet de Koninklijke garde puin ruimen, coördineerde reddingswerkzaamheden en gaf Delftse bakkers opdracht brood te bakken voor de slachtoffers en liet Paleis Huis ten Bosch als noodhospitaal voor gewonden inrichten. Vervolgens verbood Lodewijk vervoer van buskruit door dichtbevolkte plaatsen en richtte een rampenfonds op waarin hij 30.000 gulden stortte en stelde Leiden de komende tien jaren vrij van belastingen. Daarmee oogstte Lodewijk veel waardering bij de bevolking en kreeg hij de bijnaam Lodewijk de Goede.

Ook bij de overstromingen in 1809 waarbij de grote rivieren buiten de oevers traden en complete dorpen op de Betuwe werden verzwolgen trad Lodewijk daadkrachtig op. Hij hielp eigenhandig mee de dijken met zandzakken te versterken, coördineerde hulpacties en bezocht getroffenen.  In Brabant waar een geheimzinnige zweetziekte woede bezocht koning Lodewijk de slachtoffers, liet benodigde medicijnen komen en doneerde geld.

Konijn van Olland

‘Konijn van Olland’  Deze door koning Lodewijk in gebrekkig Nederlands uitgesproken woorden tijdens toespraken in Amsterdam en Deventer zijn de geschiedenis ingegaan als de verwoede pogingen van Lodewijk om de Nederlandse taal te leren. Lodewijk wilde alles weten van het land waarover hij aangesteld was als koning en kreeg Nederlandse les van de dichter Willem Bilderdijk en de wetenschapper David Jacob van Lennep, vader van de bekende schrijver  Jacob van Lennep.  Al  eeuwen voordat integratie en inburgeringcursussen voor anderstaligen ingeburgerd waren in Nederland volgde koning Lodewijk al zijn eigen inburgeringcursus. Hij verlangde  van de Fransen die hem vergezelden ook dat zij zich de Nederlandse cultuur en gewoonten eigen zouden maken en de taal leerden, iets wat in zijn tijd zeer ongewoon was.

Ondanks de korte regeringsperiode van Lodewijk Bonaparte was hij van grote betekenis geweest voor Nederland, en was hij een goed en kundig bestuurder. Ook voor de cultuur en wetenschap was koning Lodewijk van grote betekenis en hij liet instituten zoals het Koninklijk Instituut van Wetenschappen, de Koninklijke Bibliotheek en het Rijksmuseum oprichten. Verder organiseerde hij openbare kunsttentoonstellingen om de vrije kunsten te stimuleren en liet Het Loo restaureren.  Het empiremeubilair van het Paleis op de Dam in Amsterdam waarin hij met zijn gezin enige tijd woonde herinnert nog steeds aan hem en zijn voorliefde voor pracht en praal. Behalve waardering voor koning Lodewijk Bonaparte was er ook veel kritiek op zijn luxe levensstijl, de kostbare verhuizingen en opknapbeurten aan zijn verschillende paleizen. Een van zijn extravagante aankopen was een compleet circus.

Het beleid van Lodewijk Napoleon leidde tot steeds grotere meningsverschillen en conflicten met broer Napoleon, die onder andere kwaad was over Lodewijks weigering om de militaire dienstplicht in te voeren. Ook het feit dat Lodewijk de belangen van de Hollanders dikwijls zwaarder liet wegen dan die van de Fransen, stuitte op stevige kritiek van Napoleon. Verder verzette Lodewijk zich tegen de eis van Napoleon om het Continentaal Stelsel strikt na te leven, waarbij alle handel met Groot-Brittannie was verboden. Dit om Groot-Brittannië tot overgave te dwingen, maar Lodewijk voorzag dat de blokkade de toch al wankele economie van Nederland de genadeslag zou toedienen.

In 1809 liep een Brits leger het Zeeuwse eiland Walcheren onder de voet en veroverde de strategische vesting Bath waardoor de weg naar Antwerpen open lag. Lodewijk riep de Britse invasie een tijdig halt toe, en bovendien werden door ziektes de Britse troepen gedecimeerd, maar Napoleon was razend op zijn jongere broer. Napoleon verweet Lodewijk een knoeier te zijn en dat zijn weigering om de dienstplicht in te voeren haast op een succesvolle Britse invasie was uitgelopen. Uiteindelijk werd Nederland ingelijfd bij Frankrijk en trad Lodewijk af ten gunste van zijn zoontje Napoleon Lodewijk. Zelf vluchtte Lodewijk naar Oostenrijk en hij zou uiteindelijk tot aan zijn dood in 1847 in Florence blijven wonen.

Geconcludeerd kan worden dat Lodewijk Napoleon Bonaparte gedurende de korte periode dat hij koning van Nederland was, zeker van grote betekenis is geweest en dat hij een bekwaam bestuurder was, die zich ten volle wilde inzetten voor zijn taak en de Nederlandse bevolking.

Bronnen
www.nl.wikipedia.org

Literatuur

Meeuwse, K, Lodewijk Napoleon  De Hollandse jaren.
Een reis door het leven van onze eerste koning
(Uithoorn 2008).

Lodewijk Napoleon Bonaparte is de hoofdpersoon van de eerste aflevering van De IJzeren Eeuw. Lees hier meer over de televisieserie.

3 Reacties op Wie is koning Lodewijk Napoleon Bonaparte?

Geef een reactie

Schrijf je in voor TOEN!